Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chính thức khởi động thí điểm nền tảng cơ sở dữ liệu tài trợ thương mại

Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng hạ tầng dữ liệu tài chính quốc gia, nhằm thu hẹp khoảng trống tài trợ thương mại ước tính lên tới 100 tỷ USD, đồng thời nâng cao tính minh bạch và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực này tại Việt Nam.

Cuộc họp do TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA chủ trì. Tham dự còn có ông James Attwood - Cố vấn phát triển chương trình Growth Gateway châu Á (Chính phủ Vương quốc Anh); đại diện 8 ngân hàng trong Nhóm công tác gồm Agribank, MB, Vietcombank, VietinBank, BIDV, Techcombank, VPBank và Standard Chartered; đơn vị tư vấn Boston Consulting Group (BCG); cùng các đối tác công nghệ quốc tế và trong nước như Traydstream, MonetaGo, FPT, SumSub, Lloyd's List Intelligence.

Bài toán 100 tỷ USD và vai trò của TFR

Phát biểu dẫn đề, ông James Attwood - Cố vấn phát triển chương trình Growth Gateway châu Á (Chính phủ Vương quốc Anh) nhận định, Việt Nam là nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, định hướng xuất khẩu mạnh, song vẫn đang đối mặt với "khoảng trống" tài trợ thương mại ước tính khoảng 100 tỷ USD. Bài toán đặt ra không chỉ là bổ sung nguồn vốn mà còn là nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin thị trường và xây dựng hạ tầng dữ liệu kết nối hiệu quả giữa các bên.

Trong bối cảnh đó, TFR được đánh giá là giải pháp hạ tầng trọng tâm, cho phép hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về các giao dịch tài trợ thương mại. Qua đó, hạn chế tình trạng tài trợ trùng lặp giữa các ngân hàng, giảm thiểu rủi ro gian lận chứng từ và hóa đơn, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp - đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), hiện chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp cả nước nhưng vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận tài trợ thương mại. Dự án cũng gắn với định hướng phát triển các trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, góp phần thu hút dòng vốn quốc tế và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chia sẻ tại sự kiện, ông Andika Enha - đại diện BCG cho biết, TFR không đơn thuần là một nền tảng công nghệ mà là một cấu phần của hạ tầng thương mại số quốc gia. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc triển khai TFR có thể tạo ra tác động rõ rệt về tăng trưởng tín dụng thương mại, kiểm soát rủi ro và cải thiện phối hợp giữa các bên tham gia trong hệ sinh thái tài trợ thương mại.

Khung pháp lý - nút thắt cần ưu tiên tháo gỡ

Phát biểu tại cuộc họp, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, VNBA đã thành lập Nhóm công tác với 4 tổ chuyên trách gồm: nhóm điều hành chung, nhóm nghiệp vụ tài trợ thương mại, nhóm pháp chế tuân thủ và nhóm công nghệ thông tin. Cấu trúc này nhằm bảo đảm dự án được triển khai đồng bộ, vừa đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ thực tiễn, vừa phù hợp với khung khổ pháp lý hiện hành và năng lực công nghệ của các tổ chức tín dụng.

Một trong những mục tiêu cốt lõi là xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu giữa các tổ chức tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định và kiểm soát rủi ro trong bối cảnh doanh nghiệp giao dịch với nhiều ngân hàng cùng lúc. Đặc biệt, TFR còn được kỳ vọng thúc đẩy hoạt động bao thanh toán - lĩnh vực còn nhiều dư địa tăng trưởng khi hiện mới có khoảng 16 tổ chức tín dụng tham gia. Ngoài ra, hệ sinh thái dữ liệu minh bạch do TFR tạo ra sẽ mở ra cơ hội thu hút các tổ chức tài chính quốc tế tham gia tài trợ chuỗi cung ứng thông qua hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Một trong những vấn đề trọng tâm được thảo luận là khung pháp lý cho việc vận hành nền tảng, nhiều nội dung cần được làm rõ và quy định đồng bộ, bao gồm: cơ chế kết nối dữ liệu với cơ quan hải quan và thuế; quy định về chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các tổ chức tín dụng; cũng như các yêu cầu về an toàn, bảo mật thông tin.

TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, VNBA đã có kiến nghị tới Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan nhằm hỗ trợ hoàn thiện cơ chế chính sách. Trong giai đoạn thí điểm, các vấn đề pháp lý và công nghệ sẽ được xử lý song song để bảo đảm hệ thống sẵn sàng khi triển khai chính thức. Ông đề nghị các ngân hàng thành viên chủ động góp ý dựa trên thực tiễn vận hành, tập trung vào khả năng tích hợp hệ thống công nghệ, phương án kết nối và chia sẻ dữ liệu, cùng các vướng mắc pháp lý cần được tháo gỡ.

TS. Nguyễn Quốc Hùng bày tỏ kỳ vọng, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng thành viên, đơn vị tư vấn BCG và các đối tác công nghệ, dự án TFR sẽ tạo nền tảng quan trọng cho chuyển đổi số trong tài trợ thương mại, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Đào tạo và kiểm thử thực tế với các đối tác công nghệ

Nối tiếp phiên thảo luận nội bộ về mô hình triển khai, cuộc họp dành phần lớn thời gian cho các phiên đề mô và kiểm thử chương trình thử nghiệm trực tiếp của từng đối tác công nghệ.

Tại cuộc họp, đại diện TraydStream (Singapore) giới thiệu nền tảng TradeStream - giải pháp số hóa và tự động hóa quy trình tài trợ thương mại hiện đã được triển khai tại 68 thị trường, phục vụ hơn 45 khách hàng toàn cầu, bao gồm các ngân hàng lớn như Citi, Deutsche Bank, SMBC. Tại Việt Nam, nền tảng này cũng đã hiện diện và hoạt động trong nhiều năm.

Nền tảng TradeStream được thiết kế theo mô hình tích hợp với 4 mô-đun chính: TradeCheck (xử lý và kiểm tra chứng từ tự động), TradeGuard (quản lý tuân thủ và rủi ro), TradeConnect (kết nối các bên trong hệ sinh thái) và Trade Analytics (phân tích dữ liệu giao dịch, hỗ trợ ra quyết định). Thông qua các chức năng này, nền tảng giúp rút ngắn thời gian xử lý giao dịch, giảm thiểu rủi ro vận hành và gian lận, đồng thời giúp các ngân hàng tối ưu bảng cân đối và gia tăng nguồn thu từ tài trợ thương mại. Đại diện TraydStream cũng chia sẻ kinh nghiệm triển khai thành công mô hình TFR tại UAE (phối hợp cùng đối tác Haifin) - nơi hệ thống đã chứng minh hiệu quả trong giảm gian lận, tăng tốc xử lý giao dịch và nâng cao khả năng chia sẻ dữ liệu giữa các bên.

Bên cạnh đó, SumSub giới thiệu các giải pháp ứng dụng AI tập trung vào xác minh danh tính doanh nghiệp, phát hiện gian lận chứng từ (bao gồm cả deepfake) và giám sát giao dịch theo thời gian thực. Lloyd's List Intelligence cũng trình bày các giải pháp phân tích dữ liệu hàng hải và logistics, cho phép xác minh hành trình vận chuyển hàng hóa, đánh giá rủi ro đối tác và phát hiện các dấu hiệu rửa tiền dựa trên thương mại (TBML).

Trong phiên chiều, MonetaGo - đơn vị có kinh nghiệm triển khai hệ thống phòng chống tài trợ trùng lặp tại nhiều thị trường quốc tế, phối hợp cùng FPT trình bày và kiểm thử giải pháp với các ngân hàng tham dự. Sự tham gia của FPT với tư cách đối tác công nghệ trong nước thể hiện định hướng kết hợp năng lực nội địa và quốc tế trong quá trình xây dựng hạ tầng TFR tại Việt Nam.

Phiên kết thúc do BCG điều phối tập trung tổng kết quả kiểm thử và xác định các bước triển khai tiếp theo. Trong giai đoạn tới, các bên sẽ tập trung thảo luận về mô hình vận hành TFR tại Việt Nam, cơ chế phối hợp giữa ngân hàng và cơ quan quản lý, cùng lộ trình triển khai cụ thể.