Chương trình nhằm trang bị kiến thức pháp lý và kỹ năng thực hành cho đội ngũ cán bộ các ngân hàng, tổ chức tài chính trong việc xử lý tranh chấp thông qua hòa giải và trọng tài thương mại - hai cơ chế đang ngày càng được chú trọng trong bối cảnh hoạt động ngân hàng ngày càng phức tạp và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Áp lực ngày càng tăng từ tranh chấp tín dụng - ngân hàng
Ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo VNBA
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo VNBA, cho biết tranh chấp là vấn đề khó tránh khỏi trong hoạt động kinh tế nói chung và lĩnh vực ngân hàng nói riêng. Hiện nay, tranh chấp hợp đồng tín dụng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số các vụ việc kinh tế được thụ lý, bên cạnh các tranh chấp về bảo lãnh, thế chấp, cầm cố, thanh toán, giao dịch điện tử, lừa đảo và giả mạo công nghệ.
Ông Sơn nhận định khi tranh chấp phát sinh, các bên thường ưu tiên thương lượng trước khi lựa chọn các biện pháp pháp lý. Tuy nhiên, nếu không đạt được thỏa thuận, phần lớn tổ chức tín dụng vẫn chọn khởi kiện tại tòa án. Trong bối cảnh số lượng vụ việc ngày càng tăng, hệ thống tòa án đang chịu áp lực lớn, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài và phát sinh nhiều chi phí trong quá trình tố tụng cũng như thi hành án.
Dẫn số liệu năm 2025, bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, cho biết hệ thống tòa án đã thụ lý hơn 680.000 vụ việc, trong đó tranh chấp tín dụng - ngân hàng luôn nằm trong nhóm phổ biến và phức tạp nhất. Trong khi đó, số vụ được giải quyết qua hòa giải và trọng tài vẫn còn rất hạn chế, theo bà Mai chỉ chiếm khoảng 1% tổng số tranh chấp phát sinh.
Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC)
Trọng tài thương mại: Tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác
Mặc dù Luật Trọng tài thương mại đã có hiệu lực từ năm 2010, trọng tài vẫn chưa trở thành lựa chọn phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng. Theo ông Sơn, nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố: nhận thức về tính quyền lực của cơ chế giải quyết tranh chấp; hiểu biết còn hạn chế về thủ tục tố tụng trọng tài; những băn khoăn liên quan đến thi hành phán quyết trọng tài, phạm vi thẩm quyền và vấn đề chi phí.
Ông Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC
Ông Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI kiêm Trọng tài viên VIAC, phân tích thêm rằng hoạt động ngân hàng có tính chuẩn hóa cao với hệ thống quy trình, hợp đồng và hồ sơ được xây dựng thống nhất - chính đặc thù này khiến nhiều tổ chức tín dụng quen với việc giải quyết tranh chấp tại tòa án. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm hơn 36 năm hành nghề luật sư, ông cho biết nhiều vụ việc tại tòa án kéo dài hàng tháng, thậm chí nhiều năm, trong khi thủ tục trọng tài có thể được triển khai chỉ sau vài ngày kể từ khi tiếp nhận hồ sơ. Chi phí trọng tài cũng được công khai, minh bạch và xác định rõ ngay từ đầu.
Về hiệu quả kinh tế tổng thể, ông Nguyễn Thanh Sơn lưu ý, chi phí trực tiếp của trọng tài có thể cao hơn án phí tại tòa án, nhưng nếu tính đến chi phí cơ hội, thời gian xử lý và các chi phí phát sinh trong quá trình tố tụng kéo dài thì chưa chắc giải quyết tại tòa án đã tiết kiệm hơn.
VIAC: Hành lang pháp lý cho trọng tài tại Việt Nam ngày càng hoàn thiện
Ông Vũ Ánh Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIAC
Tại chương trình, ông Vũ Ánh Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIAC, cho biết đây là khóa đào tạo thứ hai do VIAC và VNBA phối hợp tổ chức, sau chương trình tại TP. Hồ Chí Minh thu hút hơn 100 học viên tham dự.
Theo ông Dương, trên thế giới, trọng tài và hòa giải đã trở thành những phương thức giải quyết tranh chấp được cộng đồng doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn nhờ tính linh hoạt, bảo mật và hiệu quả. Đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng, nơi yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, các cơ chế này mang lại nhiều lợi thế so với tố tụng truyền thống.
VIAC được thành lập năm 1993 trên cơ sở hợp nhất Hội đồng Trọng tài Ngoại thương và Hội đồng Trọng tài Hàng hải Việt Nam. Đến nay, VIAC đã giải quyết hàng nghìn vụ việc trong nhiều lĩnh vực, trong đó có nhiều tranh chấp quy mô lớn và có yếu tố nước ngoài. Về hành lang pháp lý, đại diện VIAC đánh giá Luật Trọng tài thương mại và Luật Thi hành án dân sự đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng, bảo đảm hiệu lực của phán quyết trọng tài tương đương bản án của tòa án.
Bà Vũ Thị Hằng, Trưởng Ban Thư ký Tố tụng VIAC
Bà Vũ Thị Hằng, Trưởng Ban Thư ký Tố tụng VIAC, nhận định trọng tài đặc biệt phù hợp với hoạt động ngân hàng khi các tranh chấp tài chính ngày càng đa dạng và phức tạp hơn. Bên cạnh các tranh chấp tín dụng và tài sản bảo đảm truyền thống, những năm gần đây xuất hiện nhiều tranh chấp liên quan đến đầu tư, chuyển nhượng vốn, quyền cổ đông, fintech, cho vay trực tuyến và các sản phẩm tài chính mới. Tài chính xanh và tài chính bền vững cũng được dự báo sẽ là lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp trong tương lai.
Bà Hằng nhấn mạnh các ưu thế nổi bật của trọng tài so với tố tụng thông thường: thời gian giải quyết nhanh, tính bảo mật cao, cho phép các bên lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn phù hợp và có khả năng thi hành quốc tế thông qua Công ước New York năm 1958 - hiện được gần 170 quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia. “Trọng tài không còn được xem là phương thức thay thế cho tòa án mà đang dần trở thành một lựa chọn phổ biến đối với các tranh chấp kinh doanh, đặc biệt là tranh chấp có yếu tố nước ngoài”, bà Hằng nhận định.
Hòa giải thương mại: Ưu tiên lợi ích thực chất, tỷ lệ thi hành tự nguyện cao
Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hoà giải Việt Nam (VMC), cho biết điểm khác biệt cốt lõi của hòa giải so với tòa án và trọng tài là tập trung tìm kiếm giải pháp đáp ứng lợi ích thực tế của cả hai phía thay vì xác định thắng - thua. Hòa giải viên đóng vai trò hỗ trợ các bên đối thoại, từ đó cùng tự đưa ra phương án giải quyết phù hợp.
Quang cảnh khóa đào tạo
Theo bà Mai, hòa giải thương mại mang lại nhiều lợi ích thực tiễn: các bên chủ động quyết định phương án xử lý, tỷ lệ tự nguyện thi hành cao và thời gian giải quyết được rút ngắn đáng kể - nhiều vụ có thể kết thúc trong vài tuần đến vài tháng thay vì kéo dài nhiều năm như tại tòa án. Đặc biệt, kết quả hòa giải thành, sau khi được tòa án công nhận, có giá trị thi hành tương đương bản án hoặc quyết định của tòa án.
Chương trình đào tạo là một trong chuỗi hoạt động chuyên môn thường niên của VNBA nhằm hỗ trợ các tổ chức hội viên nâng cao năng lực pháp lý, chủ động phòng ngừa và xử lý tranh chấp, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động ngân hàng trong bối cảnh thị trường tài chính phát triển nhanh và hội nhập quốc tế sâu rộng.
T.Đ
