Chặn hàng trăm ngàn giao dịch đáng ngờ

Ngày 17-11, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán - Ngân hàng (NH) Nhà nước, cho biết sau hơn 4 tháng triển khai hệ thống cảnh báo tài khoản gian lận (SIMO), đã có hơn 610.000 lượt khách hàng chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo rủi ro, với tổng số tiền hơn 2.300 tỉ đồng.

Hệ thống cảnh báo kịp thời

SIMO là nền tảng trung tâm chia sẻ thông tin về các tài khoản nghi ngờ gian lận giữa các NH, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý. Còn tính năng phát hiện tài khoản nghi ngờ gian lận của các NH hoạt động dựa trên kết nối trực tiếp với hệ thống SIMO.

Thống kê cho thấy đã có hàng ngàn trường hợp tránh được thiệt hại nhờ hệ thống cảnh báo kịp thời. Gần đây, một doanh nghiệp (DN) tại TP HCM nhận được tin nhắn và cuộc gọi giả mạo, tự xưng là đối tác liên quan đến một chương trình hợp tác giáo dục. Vì tin tưởng đối tác, DN này đã chuyển hơn 145 triệu đồng từ tài khoản tại NH Á Châu (ACB) sang tài khoản cá nhân ở NH khác. Ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường, đại diện DN đã liên hệ ACB để đề nghị hỗ trợ.

Phía ACB cho biết ngay sau khi nhận được đề nghị, NH đã khẩn cấp rà soát giao dịch và đối chiếu với dữ liệu cảnh báo gian lận. Sau đó gửi yêu cầu phong tỏa đến NH thụ hưởng. Nhờ quy trình phối hợp nhanh, số tiền đã được giữ lại ngay trong ngày, giúp DN tránh được thiệt hại.

Đại diện ACB cho hay NH đã thiết lập nhiều lớp bảo vệ tự động, trong đó các giao dịch chuyển tiền đến tài khoản nằm trong danh sách cảnh báo sẽ được dừng tạm thời để yêu cầu khách hàng kiểm tra lại thông tin. Trong 9 tháng đầu năm, ACB đã ngăn chặn hơn 30.000 giao dịch có dấu hiệu bất thường, bảo vệ an toàn hơn 2.000 tỉ đồng của khách hàng.

Không chỉ ACB, các NH thương mại khác cũng ghi nhận hiệu quả rõ rệt sau khi triển khai công cụ cảnh báo. Phó Tổng Giám đốc NH Công Thương Việt Nam (VietinBank), ông Trần Công Quỳnh Lân, cho biết tính năng cảnh báo trên ứng dụng chuyển tiền đã giúp hơn 173.000 khách hàng kịp thời hủy giao dịch, tương ứng hơn 320 tỉ đồng được bảo vệ.

Cụ thể, khi khách hàng thực hiện chuyển tiền qua ứng dụng VietinBank iPay Mobile, hệ thống lập tức kiểm tra và cảnh báo nếu tài khoản người nhận có dấu hiệu rủi ro như thông tin không trùng khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhận tiền từ nhiều tài khoản nghi vấn hoặc nằm trong danh sách cảnh báo của cơ quan chức năng. Khách hàng từ đó có đủ dữ liệu để quyết định tiếp tục hay dừng giao dịch. Ông Quỳnh Lân nhấn mạnh NH chỉ cung cấp cảnh báo rủi ro, không tự động chặn giao dịch để bảo đảm quyền chủ động của khách hàng.

Tương tự, NH Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho biết đã có trên 95.500 khách hàng của NH này quyết định hủy giao dịch chuyển khoản sau khi có thông tin cảnh báo. Nhờ vậy, họ tránh được thiệt hại đáng kể với tổng số tiền 438 tỉ đồng.

Trong khi đó, NH Tiên Phong (TPBank) là đơn vị mới nhất triển khai tính năng cảnh báo tài khoản nghi ngờ gian lận trên toàn bộ kênh giao dịch, từ ứng dụng NH đến hệ thống máy rút tiền tự động và giao dịch tại quầy. Hệ thống này giúp khách hàng phát hiện sớm các tài khoản thụ hưởng có dấu hiệu bất thường, chủ động ngăn chặn lừa đảo ngay từ đầu.

Tổ phản ứng nhanh xử lý giao dịch gian lận

Theo ông Phạm Anh Tuấn, trong bối cảnh hệ thống thanh toán Việt Nam phát triển nhanh hàng đầu khu vực, việc kiểm soát lừa đảo trở nên thách thức hơn bao giờ hết. Có những trường hợp tiền bị chuyển qua hơn 20 NH chỉ trong vài phút khiến việc truy vết rất khó khăn.

Việc triển khai hệ thống SIMO nhằm xây dựng môi trường thanh toán an toàn, minh bạch. Nhưng để giảm thiểu tình trạng lừa đảo hơn nữa, cần sự đồng thuận giữa các NH để cùng bảo vệ khách hàng. Thực tế, vẫn còn nhiều tài khoản chưa cập nhật đầy đủ dữ liệu.

"Cần tăng cường kiểm soát từ khâu mở tài khoản, mở ví đến giám sát giao dịch bất thường; tự động hóa quy trình phối hợp giữa các NH; xem xét thiết lập trung tâm điều phối chung để xử lý giao dịch nghi ngờ theo thời gian thực, kể cả ngoài giờ làm việc" - ông Tuấn nói.

Theo TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội NH Việt Nam, để tăng hiệu quả trong công tác phòng chống gian lận, các tổ chức tín dụng và đơn vị liên quan cần cử đầu mối tham gia "tổ phản ứng nhanh" 24/7 để phối hợp xử lý giao dịch gian lận trong thời gian thực; rà soát, hoàn thiện và bổ sung quy định nội bộ liên quan đến quy trình tiếp nhận, xử lý phản ánh của khách hàng.

Đồng thời, chuẩn hóa dữ liệu, biểu mẫu và quy trình trao đổi thông tin giữa các NH, trung gian thanh toán và cơ quan chức năng, cũng như cần tăng cường đầu mối phối hợp với cơ quan công an trong công tác xác minh, xử lý vụ việc. Điều này sẽ góp phần giảm tình trạng gian lận và lừa đảo trong lĩnh vực NH ngày càng tinh vi, phức tạp.

Thực tế đã có một số NH nhận ra vấn đề và đang tăng cường tính năng chống lừa đảo. Như Vietcombank vừa mở rộng tính năng cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo (VCB Alert) cho các giao dịch chuyển tiền trong NH trên VCB Digibank và tại quầy.

Khi khách hàng thực hiện các giao dịch chuyển tiền online, hệ thống sẽ tự động đưa ra cảnh báo nếu tài khoản của người nhận tiền có các dấu hiệu như: thông tin người nhận không trùng khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; tài khoản người nhận thuộc danh sách cảnh báo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; tài khoản người nhận thuộc danh sách nghi ngờ rủi ro…

Trường hợp giao dịch tại quầy, nhân viên Vietcombank sẽ chủ động thông báo cho khách hàng khi tài khoản người nhận tiền có các dấu hiệu nghi ngờ tương tự. Dựa trên thông tin cảnh báo, khách hàng có thể chủ động đưa ra quyết định có tiếp tục thực hiện giao dịch hay không.

Với TPBank, hệ thống mới sẽ xác định tài khoản người nhận có liên quan đến hành vi gian lận hoặc nằm trong danh sách đã được xác minh là rủi ro cao, từ đó phát cảnh báo để NH chủ động từ chối xử lý giao dịch, đồng nghĩa với việc khách hàng không thể thực hiện chuyển tiền dưới bất kỳ hình thức nào. "Cách tiếp cận phân tầng này giúp bảo vệ chủ động cho người dùng mà không ảnh hưởng đến các giao dịch hợp pháp, bảo đảm sự cân bằng giữa an toàn và trải nghiệm liền mạch cho khách hàng" - đại diện TPBank nói.