Kiểm soát và xử lý hiệu quả nợ xấu để không làm gia tăng chi phí vốn, cản trở dòng tín dụng
Theo ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nợ xấu có xu hướng gia tăng là điều khó tránh. Tín dụng tăng càng mạnh, rủi ro tích tụ càng lớn. Vì vậy, vấn đề không phải là kỳ vọng loại bỏ hoàn toàn nợ xấu, mà phải kiểm soát và xử lý hiệu quả nợ xấu để không làm gia tăng chi phí vốn, cản trở dòng tín dụng và ảnh hưởng tới khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
Từ góc độ này cho thấy, nợ xấu không còn chỉ là câu chuyện kỹ thuật trong hoạt động ngân hàng, mà là vấn đề gắn trực tiếp với hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế. Khi nợ xấu kéo dài, một phần vốn của hệ thống bị “kẹt” trong các khoản vay khó thu hồi, tài sản bảo đảm chưa thể xử lý... Dòng vốn vì thế không được lưu chuyển thông suốt, làm suy giảm hiệu quả sử dụng vốn và kéo dài khó khăn của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, điều đáng nói là quá trình xử lý nợ xấu hiện nay vẫn đang bị chậm đi bởi nhiều điểm nghẽn. Trước hết là vướng mắc pháp lý trong xử lý tài sản bảo đảm. Nhiều tài sản liên quan đến đất đai, quy hoạch hoặc tranh chấp pháp lý khiến quá trình thu giữ, phát mại kéo dài nhiều năm, thậm chí có trường hợp mất tới 5 - 6 năm. Không chỉ vậy, quy trình xử lý còn liên quan đến nhiều cơ quan như chính quyền địa phương, công an, tòa án, thi hành án, cơ quan quản lý đất đai… khiến tiến độ xử lý nợ và chuyển nhượng tài sản chậm hơn nhiều so với yêu cầu thực tế.
Một điểm nghẽn khác là thị trường mua bán nợ vẫn phát triển chưa tương xứng với quy mô nợ xấu của hệ thống. Số lượng nhà đầu tư có tiềm lực còn hạn chế, cơ chế định giá chưa thật sự minh bạch, việc tiếp cận và xử lý tài sản bảo đảm còn gặp nhiều rào cản, đặc biệt với nhà đầu tư nước ngoài. Điều này khiến hoạt động mua bán nợ theo giá thị trường chưa phát huy đầy đủ vai trò, trong khi đây lẽ ra phải là kênh quan trọng để đẩy nhanh xử lý nợ xấu.
Thực tế này cho thấy, xử lý nợ xấu hiệu quả không thể chỉ dừng ở nỗ lực thu hồi nợ của từng TCTD, mà đòi hỏi một cách tiếp cận đồng bộ hơn từ hoàn thiện pháp lý, phát triển thị trường đến củng cố vai trò của các định chế xử lý nợ chuyên nghiệp.
Theo các chuyên gia, giải pháp cần tập trung ưu tiên xử lý trong giai đoạn tới là tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc pháp lý liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm. Đây là khâu then chốt bởi nếu tài sản không thể thu giữ, không thể phát mại, chuyển nhượng thì nợ xấu khó có thể xử lý nhanh. Song song với đó, việc hoàn thiện quy định pháp luật cần đi đôi với cơ chế phối hợp thực thi rõ ràng giữa ngân hàng, chính quyền địa phương, cơ quan công an, tòa án, thi hành án và các đơn vị quản lý đất đai để rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế tranh chấp phát sinh...
Cốt lõi của vấn đề trên, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) không phải là làm căng hay làm nhẹ, mà là không thể tiếp tục xử lý nửa vời. Xử lý nợ xấu không chỉ là bài toán kỹ thuật tài chính, mà là vấn đề thiết lập kỷ luật thị trường. Khi nguyên tắc thực thi được bảo đảm rõ ràng và nhất quán, nguồn lực mới thực sự được “rã đông” và quay trở lại phục vụ tăng trưởng.
“Xử lý nợ xấu không nhằm “triệt đường sống” của doanh nghiệp mà để bảo đảm kỷ luật thị trường, bảo vệ tiền gửi của người dân, gìn giữ sự an toàn của hệ thống tài chính. Nguồn lực quốc gia không thể bị giam giữ bởi những khoản nợ chây ì, mà phải được khơi thông để phục vụ tăng trưởng và phát triển bền vững của nền kinh tế”, TS. Hùng nhấn mạnh.
Cùng với đó, cần thúc đẩy phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và có chiều sâu hơn. Muốn vậy, phải xây dựng cơ chế định giá rõ ràng, chuẩn hóa thông tin về khoản nợ và tài sản bảo đảm, đồng thời mở rộng khả năng tham gia của các nhà đầu tư có tiềm lực bao gồm cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Khi thị trường có thêm người mua, dòng vốn, cơ chế cạnh tranh minh bạch, việc xử lý nợ xấu mới có thể vận hành thực chất hơn theo cơ chế thị trường.
Một hướng đi đáng chú ý khác trong thời gian tới, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng là củng cố và nâng cao năng lực cho VAMC để định chế này có thể đóng vai trò lớn hơn trong xử lý nợ xấu. Trong bối cảnh mới, VAMC không chỉ dừng ở chức năng hỗ trợ kỹ thuật cho hệ thống TCTD, mà cần từng bước trở thành trung tâm kết nối thị trường mua bán nợ, tham gia sâu hơn vào xử lý nợ theo giá thị trường, tái cơ cấu tài sản và hỗ trợ tái phân bổ nguồn lực. Muốn làm được điều đó, phải tăng cường năng lực tài chính, hoàn thiện mô hình tổ chức, nâng cao năng lực nghiệp vụ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong quản lý, định giá và xử lý nợ.
Về dài hạn, nhiều ý kiến cho rằng cần hướng tới hình thành một sàn giao dịch nợ chuyên biệt, nơi các khoản nợ được minh bạch hóa thông tin, chuẩn hóa điều kiện giao dịch và cạnh tranh trên nguyên tắc thị trường. Một thị trường mua bán nợ minh bạch không chỉ giúp tăng thanh khoản cho các khoản nợ, mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu trên quy mô toàn hệ thống.
Dĩ nhiên, xử lý nợ xấu không thể chỉ nhìn từ phía “đầu ra” tức là thu hồi và bán nợ, mà còn phải gắn với kỷ luật tín dụng ở “đầu vào”. Khi tín dụng tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng, yêu cầu kiểm soát chất lượng tín dụng, giám sát rủi ro theo ngành, lĩnh vực và tăng cường bộ đệm dự phòng càng trở nên cấp thiết. Nếu không kiểm soát tốt nợ xấu mới phát sinh, quá trình xử lý nợ cũ còn trắc trở thì ngân hàng lại chịu áp lực lớn, lợi nhuận bào mòn vì phải tăng trích lập dự phòng rủi ro.
Xét cho cùng, xử lý nợ xấu hiệu quả không chỉ nhằm làm sạch bảng cân đối tài sản của các ngân hàng, mà quan trọng hơn là để giải phóng nguồn lực đang bị ách tắc trong nền kinh tế. Bởi nợ xấu được xử lý hiệu quả, các ngân hàng sẽ giảm áp lực trích lập dự phòng, qua đó giảm chi phí vốn, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo điều kiện hạ lãi suất, góp phần khơi thông dòng tín dụng cho nền kinh tế. Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm nguồn lực cho phục hồi và phát triển, đây không chỉ là bài toán của ngành Ngân hàng, mà còn là yêu cầu có ý nghĩa đối với toàn bộ nền kinh tế.
