Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy ứng dụng AI an toàn và hiệu quả trong ngành Ngân hàng

Hội thảo có sự tham dự của TS. Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA; ông Đỗ Việt Hùng - Phó Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội, Thành viên Hội đồng quản trị Vietcombank; ông Trần Công Quỳnh Lân - Chủ nhiệm Ủy ban Công nghệ VNBA, Phó Tổng Giám đốc VietinBank; bà Trần Thị Thanh Bích - Tổng Biên tập Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ; ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ; cùng đại diện lãnh đạo các ủy ban, câu lạc bộ chuyên môn và tổ chức hội viên VNBA.

Về phía cơ quan quản lý, hội thảo có sự tham gia của ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ Thông tin (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam); đại diện các Vụ Thanh toán, Vụ Pháp chế, Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, Vụ Dự báo và Thống kê (NHNN); đại diện Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Cùng tham dự có ông Hồ Đức Thắng - đại biểu Quốc hội - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội, chuyên gia pháp luật về trí tuệ nhân tạo; đại diện các hiệp hội ngành — chứng khoán, trái phiếu, dữ liệu quốc gia, blockchain và tài sản số; cùng đại diện lãnh đạo Học viện Ngân hàng, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Ngoại thương và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu.

Ngành Ngân hàng bước vào kỷ nguyên ngân hàng thuần AI

Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú cho rằng ngành tài chính - ngân hàng toàn cầu đang chứng kiến bước chuyển từ kỷ nguyên số hóa sang kỷ nguyên AI, tiến tới mô hình ngân hàng thuần AI (AI-native banking). Theo ông, AI không còn giới hạn ở chatbot hay tự động hóa quy trình lặp lại mà đã tham gia trực tiếp vào các hoạt động cốt lõi như tài trợ thương mại, thanh toán xuyên biên giới và quản lý tài sản, đồng thời mở rộng khả năng đánh giá rủi ro để nhiều khách hàng chưa đáp ứng tiêu chuẩn tín dụng truyền thống có thể tiếp cận vốn hợp pháp.

TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh AI và dữ liệu có mối quan hệ hữu cơ, không thể tách rời. Khi dữ liệu phân mảnh, thiếu nhất quán hoặc không kiểm soát được nguồn gốc, các thuật toán sẽ kế thừa và khuếch đại sai lệch, dẫn đến quyết định thiên lệch, ảnh hưởng quyền lợi khách hàng và gia tăng rủi ro phi tài chính cho ngân hàng. Ông dẫn nhận định từ thực tiễn quốc tế cho rằng nền tảng quản trị dữ liệu kém hiệu quả có thể khiến tổ chức lãng phí trung bình khoảng 30% thời gian làm việc.

Theo TS. Đào Minh Tú, tư duy quản trị cần chuyển từ mô hình tuân thủ thụ động sang quản trị dữ liệu tăng cường bằng AI, xây dựng trên ba trụ cột: quản trị phục vụ AI, quản trị bằng AI và quản trị đối với chính các mô hình AI. "Cuộc đua ngân hàng số hiện nay không còn là cuộc đua về thuật toán hay quy mô đầu tư công nghệ, mà là cuộc đua về chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị toàn diện và niềm tin số của khách hàng", TS. Đào Minh Tú nhận định.

Về khung pháp lý, TS. Đào Minh Tú cho biết Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các quy định theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, với việc ban hành Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo cùng các văn bản hướng dẫn. Đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng — được xếp vào nhóm ứng dụng AI có mức độ rủi ro cao — các tổ chức phải thực hiện đánh giá tác động AI, thiết lập cơ chế giám sát của con người, kiểm soát hiện tượng dịch chuyển mô hình và lưu vết toàn bộ quá trình vận hành phục vụ kiểm toán thuật toán. Ông cho biết thêm, Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện dự thảo thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng.

Hệ thống pháp luật về AI và dữ liệu tại Việt Nam từng bước được hoàn thiện

Trong phần đề dẫn, bà Trần Thị Thanh Bích - Tổng Biên tập Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ đã điểm lại các văn bản pháp luật quan trọng tạo nền tảng cho ứng dụng AI trong ngành Ngân hàng. Theo đó, Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2025) thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho toàn bộ vòng đời dữ liệu. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực từ 1/1/2026) cùng Nghị định số 356/2025/NĐ-CP nâng bảo vệ dữ liệu cá nhân lên cấp luật. Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2026) đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu trước các nguy cơ truy cập trái phép, trong khi Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (hiệu lực từ 1/3/2026) lần đầu thiết lập khuôn khổ pháp lý trực tiếp đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển và sử dụng AI. Ngoài ra, Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 cũng củng cố các yêu cầu về kiểm soát nội bộ và bảo mật thông tin.

Tham luận tại hội thảo, ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục CNTT (NHNN) đã giới thiệu những nội dung trọng tâm của dự thảo Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai AI. Dự thảo xây dựng khung quản lý toàn diện từ phân loại rủi ro, yêu cầu an toàn, quản trị dữ liệu đến điều kiện triển khai, với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm sự kiểm soát của con người và tính minh bạch trong vận hành.

Dưới góc độ lập pháp, Đại biểu Quốc hội Hồ Đức Thắng cho biết Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 đưa Việt Nam trở thành 1 trong 4 thực thể đầu tiên trên thế giới (cùng EU, Hàn Quốc, Nhật Bản) có luật riêng về AI, vận hành theo triết lý “hài hòa cân bằng giữa quản lý và thúc đẩy phát triển”. Ông lưu ý ngành Ngân hàng tuy cởi mở với AI nhưng phải chịu trách nhiệm pháp lý khắt khe hơn. Đại biểu Hồ Đức Thắng cũng cảnh báo việc các ngân hàng tự đầu tư hạ tầng GPU rời rạc dễ dẫn đến lãng phí và rủi ro lạc hậu nhanh do chu kỳ công nghệ chip ngắn (18 tháng), đồng thời gợi mở giải pháp đưa dữ liệu lên cấp độ quốc gia để tận dụng sức mạnh của “AI tác tử” (AI agents).

Thực tiễn triển khai: Tối ưu vận hành và bài toán quản trị con người

Tại các phiên thảo luận, đại diện các ngân hàng thương mại và chuyên gia đã chia sẻ nhiều bài học thực tiễn trong ứng dụng và quản trị AI.

Ông Bùi Gia Hiếu - Giám đốc An ninh mạng, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) - chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong bảo đảm an toàn thông tin trước xu hướng các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi. MB đã triển khai AI trong cả hoạt động phòng thủ và mô phỏng tấn công nhằm nâng cao năng lực phát hiện và ứng phó rủi ro. Ông nhấn mạnh AI là công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất chứ không thay thế con người, và việc ứng dụng AI phải gắn với quản trị dữ liệu chặt chẽ, bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ quy định về bảo mật.

Bà Nguyễn Thu Hạnh - Giám đốc Quản trị dữ liệu và AI, Techcombank - chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống gian lận, cá nhân hóa dịch vụ, mở rộng tiếp cận tín dụng và tối ưu vận hành. Theo bà, để AI tạo ra giá trị bền vững, các ngân hàng cần xây dựng nền tảng dữ liệu vững chắc, kiểm soát rủi ro theo mức độ, bảo đảm tính minh bạch và khả năng giải trình, đồng thời triển khai quản trị AI theo lộ trình từng bước, song hành giữa đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro.

Ông Nguyễn Công Thương - Phó Giám đốc Khối Data & AI, VietinBank - cho biết AI chỉ phát huy hiệu quả khi được phát triển trên nền tảng dữ liệu, tri thức và các năng lực dùng chung, thay vì các ứng dụng đơn lẻ. Từ thực tiễn VietinBank, ông đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng cơ chế sandbox, chuẩn hóa quản trị AI và dữ liệu, đồng thời phổ cập năng lực AI trong toàn tổ chức. Theo ông, mục tiêu cuối cùng là đưa AI trở thành năng lực phục vụ mọi cán bộ, đơn vị và khách hàng của ngân hàng, không phải chỉ là tập hợp các ứng dụng rời rạc.

Đồng quan điểm, ông Trần Công Quỳnh Lân - Phó Tổng Giám đốc VietinBank nhấn mạnh thách thức cốt lõi nằm ở việc dịch chuyển tư duy thiết kế dữ liệu cho máy hiểu, trong đó metadata và từ điển nghiệp vụ đóng vai trò quyết định để tránh hiện tượng AI đưa ra thông tin sai lệch một cách thuyết phục.

Ông Nguyễn Hồng Quân - Chuyên gia cao cấp TPBank, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TPS nhấn mạnh nguyên tắc: Quản trị AI chính là quản trị con người trong cách thiết kế, vận hành và sử dụng. Rủi ro có thể phát sinh từ hành vi cố ý lợi dụng AI để gian lận hoặc sai sót trong triển khai, do đó quản trị AI phải bao trùm toàn bộ vòng đời tương tác giữa con người và AI.

Ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch HĐTV VAMC cho biết hiện dữ liệu phục vụ ngành Ngân hàng còn phân tán, việc chia sẻ dữ liệu xử lý nợ xấu gặp khó do các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân. Ông đề xuất sớm rà soát, phân loại rõ dữ liệu nhạy cảm và dữ liệu được phép chia sẻ để khai thác hiệu quả đầu tư AI.

Bà Nguyễn Phương Thanh - Phó Tổng Giám đốc Tư vấn Dịch vụ Tài chính Ngân hàng, EY Việt Nam - cho rằng ngành Ngân hàng đang chuyển từ mô hình ứng dụng AI theo từng bài toán sang mô hình ngân hàng thuần AI, trong đó AI trở thành năng lực cốt lõi. Yếu tố quyết định không phải là công nghệ mà là nền tảng dữ liệu thống nhất, chất lượng cao và được quản trị xuyên suốt. Bà đề xuất các ngân hàng cần coi quản trị dữ liệu là chiến lược cấp doanh nghiệp, xây dựng mô hình quản trị rõ trách nhiệm và triển khai AI theo lộ trình gắn với giá trị kinh doanh và khả năng mở rộng.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Hà - Công ty TNHH Data Protectify - phân tích những thay đổi của hệ thống pháp luật về dữ liệu tại Việt Nam và những yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ đối với hoạt động ngân hàng. Tham luận nhấn mạnh các tổ chức cần chuyển từ tư duy tuân thủ đơn lẻ sang quản trị dữ liệu theo cách tiếp cận dựa trên rủi ro, kết hợp công nghệ, quy trình và con người, đồng thời tăng cường tự động hóa quản trị quyền riêng tư và xây dựng văn hóa quản trị dữ liệu trong toàn tổ chức.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng, để AI phát huy hiệu quả, các tổ chức tín dụng cần xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, nâng cao chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa quy trình quản trị, tăng cường khả năng kiểm soát, minh bạch và giải trình đối với các hệ thống AI. Việc ứng dụng AI cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro, lấy con người làm trung tâm trong toàn bộ vòng đời phát triển và vận hành AI.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thúc đẩy chia sẻ dữ liệu trên cơ sở bảo đảm quyền riêng tư, đồng thời tăng cường đầu tư cho hạ tầng dữ liệu, nguồn nhân lực và năng lực quản trị AI trong toàn ngành.

Thống nhất nhiều định hướng chiến lược phát triển AI an toàn

Kết thúc hội thảo, các đại biểu đã thống nhất nhiều định hướng quan trọng, trong đó tập trung vào việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao chất lượng dữ liệu, xây dựng khung quản trị AI rõ trách nhiệm, mở rộng cơ chế sandbox và tăng cường bảo đảm an toàn thông tin. Đây được xem là những điều kiện nền tảng để AI trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững của hệ thống các tổ chức tín dụng.

Theo Ban Tổ chức, toàn bộ các ý kiến, khuyến nghị tại hội thảo sẽ được tổng hợp, báo cáo Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan chức năng nhằm phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách, góp phần thúc đẩy triển khai AI minh bạch, an toàn, có trách nhiệm và hiệu quả trong hoạt động ngân hàng.