Người dân nên chủ động đổi tiền tại các ngân hàng hoặc đơn vị có thẩm quyền. Ảnh: Đỗ Tâm
Rõ ràng là hành vi bị cấm
Chỉ cần gõ từ khóa "dịch vụ đổi tiền" hoặc "đổi tiền mới" trên các nền tảng mạng xã hội như Google, TikTok, Facebook, Instagram, Threads... có thể dễ dàng tìm thấy hàng triệu kết quả. Với nội dung quảng cáo "nhận đổi tiền đủ loại mệnh giá, với số lượng không giới hạn", người có nhu cầu đổi tiền có cảm giác như bị rơi vào ma trận.
Trong vai người cần đổi tiền, phóng viên Báo Hànộimới liên hệ với một trang trên Instagram, được cho biết, mức phí đổi tiền càng cao cho mệnh giá tiền càng nhỏ. Chẳng hạn với loại tiền 10.000 đồng, phí đổi tiền khoảng 5-7%, tùy từng nơi. Với các mệnh giá khác, mức phí đổi dao động trong khoảng 3-10%, thậm chí có loại 12-15% theo lời giải thích của người làm dịch vụ là "khan hiếm". Chẳng hạn như loại tiền 500 đồng, 1.000 đồng, 2.000 đồng, phí đổi là 15%, tức là với 1.000.000 đồng, để có tiền mới, khách hàng phải trả thêm tới 150.000 đồng. Trên thực tế, đây là hành vi vi phạm pháp luật.
Theo quy định tại Thông tư số 25/2013/TT-NHNN ngày 2-12-2013 của Ngân hàng Nhà nước quy định về việc thu, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, việc thu, đổi tiền được thực hiện bởi Ngân hàng Nhà nước, Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước và cũng chỉ áp dụng đối với tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, bị rách, hỏng. Việc cá nhân tự ý đổi tiền để thu phí, hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm pháp luật.
Còn theo quy định tại Điểm a, Khoản 5, Điều 30 Nghị định số 88/2019/NĐ-CP ngày 14-11-2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, cá nhân có hành vi thu đổi tiền trái phép, thu phí không đúng quy định trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có thể bị xử phạt hành chính từ 20 đến 40 triệu đồng. Đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm này, mức phạt quy định tại Điểm b, Khoản 3, Điều 3 là gấp đôi so với cá nhân. Đây là mức xử phạt đủ mạnh để răn đe, song trên thực tế, hoạt động đổi tiền tự phát vẫn diễn ra phổ biến, nhất là trên không gian mạng.
Thêm rất nhiều rủi ro
Câu chuyện không dừng ở mức phí, bởi không ít người sẵn sàng chi trả để có những thếp tiền mới cho những ngày đầu năm của Tết Nguyên đán. Vấn đề là lợi dụng nhu cầu tăng cao, không ít đối tượng đã thực hiện hành vi lừa đảo bằng việc yêu cầu người đổi tiền phải chuyển khoản phí cọc, rồi sau đó "bốc hơi", số điện thoại cũng bị chặn.
Ngay cả khi không lừa đảo hoàn toàn, nhiều đối tượng cũng gửi tiền giả, tiền thiếu, tiền không đủ tiêu chuẩn, gây xáo trộn thị trường tiền tệ. Nguy hiểm hơn, đối tượng lừa đảo còn gửi hoặc chèn mã độc tới người mua để ăn cắp dữ liệu khi người mua không may mở link, mã độc. Kết quả là toàn bộ tài khoản của người mua bị đánh cắp, mọi khoản tiền có trong tài khoản bị "bốc hơi"...
Theo lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước, nhiều năm trở lại đây, Ngân hàng Nhà nước đã chủ trương hạn chế in tiền lẻ mới để tiết kiệm chi phí, đồng thời khuyến khích người dân sử dụng tiền mệnh giá lớn hoặc lì xì không dùng tiền mặt, khiến nguồn cung tiền lẻ mới ngoài thị trường càng khan hiếm. Các cá nhân kinh doanh dịch vụ đổi tiền đã lợi dụng điều này để tự ý làm giá dịch vụ đổi tiền.
Lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước cũng cho biết thêm, theo tính chất mùa vụ, thông thường, dịp cuối năm và Tết Nguyên đán, hoạt động sản xuất - kinh doanh, thương mại dịch vụ và mua bán tiêu dùng của người dân tăng cao. Vì vậy, để đáp ứng tốt nhất nhu cầu thanh toán, nhu cầu tiền mặt cho lưu thông hàng hóa - tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo và định hướng về việc tăng cường công tác bảo đảm an ninh, an toàn trong thanh toán chuyển tiền.
Còn các chuyên gia tài chính - ngân hàng khuyến nghị, thay vì sử dụng các kênh giao dịch trôi nổi trên mạng, người dân nên chủ động đổi tiền tại các ngân hàng hoặc đơn vị có thẩm quyền. Bên cạnh đó, có thể chuẩn bị tiền lì xì sớm hoặc sử dụng các mệnh giá phổ biến, sử dụng các dịch vụ lì xì đa dạng, linh hoạt trên môi trường số... để tránh tình trạng khan hiếm tiền mặt vào dịp sát Tết. Hiện nay nhiều ứng dụng như MoMo, ZaloPay, ViettelPay... hay một số ngân hàng, sàn thương mại điện tử đều thiết kế các mẫu phong bao lì xì số để chủ tài khoản gửi tặng người thân, bạn bè rất thuận tiện và đẹp mắt. Người trao và người nhận chỉ thao tác trong thời gian rất ngắn là có thể mở phong bao và nhận tiền vào ví ngay lập tức. Những giao dịch này diễn ra trong hệ thống an toàn, có giấy phép, không có chênh lệch phí đổi tiền.
Trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, mỗi người dân cần tỉnh táo để trao gửi may mắn đúng cách, tránh để niềm vui từ phong tục lì xì đầu năm vô tình trở thành rủi ro pháp lý và tài chính cho chính mình.
