Thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng

Phiên họp do ông Phan Văn Mãi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, chủ trì, với sự tham dự của các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đoàn Thị Thanh Mai, Nguyễn Thị Phú Hà, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban, đại diện Thường trực các Ủy ban của Quốc hội.

Về phía Ngân hàng Nhà nước có ông Phạm Đức Ấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cùng đại diện một số bộ, ngành liên quan.

Định hướng sửa đổi ba luật

Theo Tờ trình do Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đoàn Thái Sơn trình bày, dự án luật tập trung thể chế hóa các định hướng của Đảng, bảo đảm phù hợp với quá trình sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và của Ngân hàng Nhà nước; đồng thời xử lý các vướng mắc nhằm khơi thông nguồn vốn, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Dự thảo cũng nhằm khắc phục các thiếu hụt về khuôn khổ pháp lý phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, dự thảo bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam nhằm tạo cơ sở pháp lý để NHNN thu thập thông tin, số liệu phục vụ điều chỉnh chính sách; bổ sung quy định thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt; sửa đổi cơ chế tài chính của NHNN cho phù hợp với thông lệ quốc tế; và bổ sung thẩm quyền của NHNN trong việc áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác đối với đối tượng thanh tra, giám sát ngân hàng và tổ chức tín dụng.

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, dự thảo sửa đổi khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi" theo khuyến nghị của FATF; bổ sung tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản mã hóa vào diện đối tượng báo cáo; bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa; bổ sung trách nhiệm của Bộ Tài chính trong công tác phòng, chống rửa tiền liên quan đến lĩnh vực này; đồng thời hoàn thiện quy định về nhận biết khách hàng, minh bạch thông tin các thỏa thuận pháp lý và cơ chế bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin về hành vi rửa tiền.

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, Ngân hàng Nhà nước đề xuất bổ sung quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện hoạt động này.

Nhiều ý kiến góp ý về tính cấp bách và các khái niệm mới

Tại phiên họp, nhiều đại biểu nhấn mạnh tính cấp bách của việc sửa đổi ba luật nhằm kịp thời khắc phục các vướng mắc trong thực tiễn điều hành. Ông Lê Minh Nam, đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng việc sửa đổi cần giải quyết ba yêu cầu cốt lõi: bảo đảm thông suốt công tác quản lý phù hợp với việc sắp xếp bộ máy; đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; và thể chế hóa các chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.

Bà Trần Hồng Nguyên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đồng tình với việc áp dụng trình tự rút gọn đối với dự án luật, đồng thời lưu ý cơ quan soạn thảo cần làm rõ tính liên kết, hỗ trợ lẫn nhau giữa ba luật khi trình theo hình thức "một luật sửa ba luật".

Ông Tô Huy Vũ, Chủ tịch Hội đồng thành viên Agribank, đại biểu Quốc hội khóa XVI, đánh giá cao nỗ lực bám sát chuẩn mực quốc tế của ban soạn thảo, đặc biệt đối với sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền. Ông đề nghị hồ sơ dự thảo cần thuyết minh rõ tiêu chí xác định "chủ sở hữu hưởng lợi", bảo đảm đồng nhất với Luật Doanh nghiệp để tránh việc tổ chức tín dụng và doanh nghiệp phải duy trì song song hai bộ dữ liệu. Ông cũng lưu ý sự chênh lệch giữa thời hạn lưu trữ thông tin 5 năm theo dự thảo luật và 10 năm theo quy định áp dụng cho cơ chế thí điểm tài sản mã hóa, đề xuất áp dụng nguyên tắc ưu tiên thời hạn dài hơn.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh, đề nghị ban soạn thảo định nghĩa rõ ràng, thống nhất các khái niệm "tài sản mã hóa", "tài sản số", "tài sản ảo" và phạm vi điều chỉnh, bảo đảm không mâu thuẫn với Bộ luật Dân sự và Luật Giao dịch điện tử.

Tranh luận về cơ chế phong tỏa tài sản khẩn cấp

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là đề xuất trong dự thảo cho phép ngân hàng thương mại ra quyết định phong tỏa tài sản ngay khi phát hiện dấu hiệu rửa tiền rủi ro cao. Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, bày tỏ băn khoăn về tính khả thi của quy định này, cho rằng việc xử lý dòng tiền trong môi trường số diễn ra rất nhanh nên nếu chờ quyết định từ cơ quan tố tụng có thể không kịp thời; tuy nhiên, việc trao quyền phong tỏa tài sản cho ngân hàng thương mại cũng liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu của công dân. Ông cho biết cơ chế bảo vệ trách nhiệm cho cán bộ ngân hàng khi ra quyết định phong tỏa hiện chưa đủ mạnh, đồng thời kiến nghị nếu trao quyền này cho ngân hàng, dự thảo luật cần quy định rõ ràng các dấu hiệu định lượng, định tính, đồng thời nghiên cứu bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm cho cán bộ ngân hàng khi hành động vì lợi ích chung nhưng phát sinh sai sót ngoài ý muốn.

Một số đại biểu khác cũng lưu ý, đối với các giao dịch chưa hoàn tất, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn quá sớm khi chưa xác định rõ hành vi vi phạm có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp, đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình, thuyết minh rõ hơn về ranh giới áp dụng.

Kết luận phiên họp, bà Đoàn Thị Thanh Mai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho biết đa số ý kiến thống nhất về sự cần thiết ban hành luật theo trình tự, thủ tục rút gọn. Bà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa ba luật cũng như với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế liên quan; đồng thời tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, đa số ý kiến tán thành đề xuất của Chính phủ, nhưng đề nghị làm rõ hơn cơ chế phối hợp giữa NHNN với các bộ, ngành và có cơ chế giám sát thận trọng khi áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn khác biệt cho một số đối tượng. Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, đề nghị làm rõ, minh bạch các khái niệm về chủ sở hữu hưởng lợi và dịch vụ tài sản mã hóa, có hướng dẫn thi hành chi tiết để tránh phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết. Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, một số ý kiến đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp nói chung, thay vì chỉ giới hạn ở trái phiếu phát hành riêng lẻ.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết sẽ tổng hợp, tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện báo cáo thẩm tra sơ bộ, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trong tháng 7/2026, đồng thời sẽ tiếp tục tổ chức các tọa đàm chuyên sâu để lấy ý kiến từ các đối tượng chịu tác động của dự án luật.