Tài chính tiêu dùng cần chuyển từ "kiểm soát nhiều hơn" sang "kiểm soát chính xác hơn"

Tăng trưởng ổn định hơn nhưng nợ xấu có xu hướng tăng

Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú cho biết sau nhiều năm tăng trưởng nhanh, hoạt động của các công ty tài chính tiêu dùng hiện cơ bản ổn định, an toàn, bám sát định hướng điều hành của NHNN. Các đơn vị đang chuyển hướng hoạt động đi vào chiều sâu, thận trọng hơn, chú trọng lựa chọn khách hàng có thu nhập, dòng tiền và lịch sử tín dụng phù hợp, đồng thời đẩy mạnh tín dụng số thông qua công nghệ tài chính, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).

Tuy nhiên, TS. Đào Minh Tú cũng cho biết nợ xấu của khối này có xu hướng gia tăng. Tính đến cuối tháng 8/2026, nợ xấu đạt gần 19,9 nghìn tỷ đồng, tăng so với mức 18,2 nghìn tỷ đồng cuối năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu do phân khúc khách hàng tài chính tiêu dùng (thu nhập trung bình, thấp, khoản vay nhỏ, không tài sản bảo đảm) nhạy cảm với biến động việc làm, thu nhập; việc thu hồi nợ gặp khó khăn do khách hàng phân tán, thay đổi nơi cư trú.

Làm rõ thêm nguyên nhân, bà Nguyễn Ngọc Bảo Linh, Trưởng phòng Thanh tra tổ chức tín dụng phi ngân hàng và tổ chức khác (Thanh tra NHNN), cho biết ngoài yếu tố khách quan từ đặc thù khách hàng, nợ xấu gia tăng còn xuất phát từ nội tại các công ty tài chính, khi công tác thẩm định, cấp tín dụng đôi lúc chưa đảm bảo chặt chẽ, đầy đủ hoặc chưa tuân thủ nghiêm quy định pháp luật và quy định nội bộ.

Rủi ro gian lận gia tăng cùng AI, Deepfake

Theo các diễn giả, chuyển đổi số cũng kéo theo rủi ro gian lận ngày càng tinh vi: ngoài giả mạo giấy tờ, sử dụng danh tính người khác hay cấu kết với nhân viên, đối tác, các đối tượng còn lợi dụng AI, Deepfake, DeepVoice và mạng xã hội để chiếm đoạt thông tin hoặc thao túng khách hàng thực hiện thao tác xác thực.

Ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính Tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON, cho rằng ngành tài chính tiêu dùng luôn phải giải bài toán "4 NHẤT": đưa vốn đến khách hàng nhanh nhất, thẩm định và phê duyệt nhanh nhất, giải ngân nhanh nhất, nhưng vẫn phải kiểm soát rủi ro tốt nhất. "Bài toán khó của tài chính tiêu dùng không phải là đóng chặt cánh cửa tín dụng, mà là nhận diện rủi ro chính xác hơn, ngăn chặn hiệu quả hành vi gian lận và vẫn bảo đảm người có nhu cầu hợp pháp có thể tiếp cận tín dụng chính thức một cách thuận tiện và an toàn", ông Đức nói.

Ông Đức đề xuất ba nguyên tắc cốt lõi trong quản trị rủi ro thời kỳ mới: chuyển từ "kiểm soát nhiều hơn" sang "kiểm soát chính xác hơn", đặt các chốt kiểm soát đúng chỗ, đúng thời điểm thay vì áp dụng quy trình phức tạp cho mọi khách hàng; quản trị dữ liệu có trách nhiệm, trong đó dữ liệu cảnh báo hay danh sách đen (blacklist) chỉ là công cụ hỗ trợ thẩm định chứ không thay thế đánh giá của từng tổ chức; và nâng cao chất lượng toàn chuỗi giá trị, với trách nhiệm phòng, chống gian lận xuyên suốt từ lãnh đạo đến các bộ phận kinh doanh, công nghệ và đối tác.

Ở cấp độ toàn ngành, ông Đức đề xuất hình thành "ngôn ngữ chung" về chống gian lận, thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin cảnh báo sớm giữa các hội viên, đồng thời tiếp tục nhận sự đồng hành của NHNN, Bộ Công an và các cơ quan quản lý để xây dựng hệ sinh thái phòng vệ.

Giải pháp công nghệ và kiến nghị phối hợp

Tại hội thảo, đại diện các công ty tài chính tiêu dùng chia sẻ các giải pháp đã triển khai để nhận diện khách hàng qua công nghệ như xác thực sinh trắc học, đồng thời kiến nghị toàn ngành chủ động chuẩn bị giải pháp bảo vệ từ sớm, gồm cải thiện thông tin thiết bị, tích hợp công cụ phát hiện Deepfake và tăng cường truyền thông giáo dục ý thức bảo vệ thông tin cá nhân cho khách hàng.

TS. Đào Minh Tú nhận định gian lận trong tài chính tiêu dùng khó giải quyết hiệu quả chỉ bằng nỗ lực riêng lẻ của từng tổ chức, đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý nhà nước, công ty tài chính, tổ chức thông tin tín dụng, đối tác công nghệ và các chủ thể liên quan. Ông đề nghị mỗi tổ chức củng cố hệ thống kiểm soát, đồng thời tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, thông tin cảnh báo để phối hợp nhận diện kịp thời các phương thức, thủ đoạn gian lận mới trong khuôn khổ pháp luật cho phép.