Báo cáo tóm tắt về Di cư và Phát triển được Ngân hàng thế giới (WB) công bố tháng 5/2022 cho biết dòng kiều hối được ghi nhận chính thức đến các nước có thu nhập thấp và trung bình (LMIC) trong năm 2022 dự kiến sẽ đạt 630 tỷ đô la (tăng 4,2%) sau khi đạt mức phục hồi gần như kỷ lục 8,6% vào năm 2021.
Theo WB, 05 quốc gia nhận kiều hối nhiều nhất vào năm 2021 là Ấn Độ, Mexico (thay thế Trung Quốc), Trung Quốc, Philippines và Ai Cập. Trong số các nền kinh tế có dòng kiều hối chiếm tỷ trọng rất cao trong GDP là Lebanon (54%), Tonga (44%), Tajikistan (34%), Cộng hòa Kyrgyzstan (33%) và Samoa (32%). Trong năm, lượng kiều hối của Ấn Độ đã tăng đáng kể (8%), do lao động nhập cư quay trở lại các nước nơi họ lao động và việc hỗ trợ giảm thiểu tác động của COVID-19 ở Ấn Độ đã thúc đẩy dòng tiền gửi về. Sự gia tăng của dòng vốn được ghi nhận lên tới 54 tỷ đô la của Mexico có mối liên hệ chặt chẽ với sự phục hồi của Hoa Kỳ và dòng vốn từ các quốc gia khác được gửi đến lượng lớn người nhập cư quá cảnh Trung Mỹ. Trung Quốc tiếp tục ghi nhận sự suy giảm dòng kiều hối từ cộng đồng lớn của mình với tỷ lệ giảm hai con số trong năm thứ hai liên tiếp. Ngược lại, Philippines được hưởng lợi trực tiếp từ tăng việc làm và tăng lương ở Hoa Kỳ, chiếm gần 40% lượng tiền chuyển về; nước này có mức tăng vừa phải 4,3% trong năm lên 37 tỷ đô la. Kiều hối từ người lao động nhập cư Ai Cập đã tăng lên 32 tỷ đô la (6,4%) trong năm, nhờ giá dầu cao hơn, tiền gửi về từ người nước ngoài ở vùng Vịnh, cũng như hoạt động kinh tế mạnh mẽ ở châu Âu và Hoa Kỳ. Việt Nam nằm trong nhóm 10 nước có lượng kiều hối lớn nhất năm 2021 với khoảng 18 tỷ USD.
Trong số các nền kinh tế nơi dòng tiền gửi về chiếm tỷ trọng rất lớn trong GDP là một số lượng lớn các quốc đảo Thái Bình Dương, bao gồm Tonga và Samoa nằm trong “top 10” và Fiji, Kiribati, và quần đảo Marshall - nơi tiếp xúc với thiên tai và những biến động của du lịch đòi hỏi lao động nước ngoài phải tăng thu nhập đáng kể. Ngoài ra, dòng kiều hối đến các nền kinh tế Trung Á (bao gồm Cộng hòa Kyrgyzstan và Tajikistan) có mối liên hệ đặc biệt chặt chẽ với Nga có thể bị ảnh hưởng bất lợi bởi cuộc chiến Ukraine. Kiều hối chiếm một tỷ trọng lớn trong GDP cũng ở Trung Mỹ (với sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ) và Lebanon (với một lượng lớn cộng đồng người nước ngoài).
Theo Cơ sở dữ liệu về giá hối đoái toàn cầu của WB, chi phí trung bình để gửi 200 đô la là 6% trong quý 4/2021, trong đó gửi tiền đến Nam Á rẻ nhất (4,3%) và Châu Phi cận Sahara có chi phí đắt nhất (7,8%). Chi phí gửi tiền đến Ukraine cao (7,1% từ Cộng hòa Séc, 6,5% từ Đức, 5,9% từ Ba Lan và 5,2% từ Hoa Kỳ). Cuộc chiến tại Ukraine cũng đã ảnh hưởng đến hệ thống thanh toán quốc tế với những tác động đối với dòng chuyển tiền xuyên biên giới. Việc Nga bị loại khỏi SWIFT đã làm tăng thêm khía cạnh an ninh quốc gia cho việc tham gia vào các hệ thống thanh toán quốc tế.
Xu hướng kiều hối tại các khu vực
Dòng kiều hối đến khu vực Đông Á và Thái Bình Dương năm 2021 giảm 3,3% (sau khi giảm 7,3% vào năm 2020) đạt 133 tỷ đô la, gần bằng mức năm 2017. Nếu không tính Trung Quốc, lượng kiều hối đến khu vực này đã tăng 2,5% vào năm 2021. Kiều hối đến Phillipines được hưởng lợi từ việc tạo việc làm và tăng lương ở Hoa Kỳ, nơi có một số lượng lớn người di cư Philippines sinh sống. Trong số các nền kinh tế nơi dòng tiền gửi về chiếm tỷ lệ cao trong GDP của họ là Tonga, Samoa, Quần đảo Marshall, Philippines và Fiji. Ngoại trừ Trung Quốc, dòng tiền gửi về được dự báo sẽ tăng 3,8% vào năm 2022. Chi phí trung bình để gửi 200 đô la đến khu vực này đã giảm xuống 5,9% trong quý 4/2021 so với 6,9% một năm trước đó.
Dòng tiền đổ vào châu Âu và Trung Á tăng 7,8% vào năm 2021, đạt mức cao lịch sử 74 tỷ đô la. Sự tăng trưởng phần lớn là do giá năng lượng phục hồi và hoạt động kinh tế mạnh mẽ hơn ở Liên minh châu Âu. Năm 2021, Ukraine đã nhận được dòng vốn 18,2 tỷ đô la, chủ yếu đến từ Ba Lan, quốc gia có lượng lao động Ukraine nhập cư lớn nhất. Lượng kiều hối do cá nhân chuyển về tạo thành một nguồn tài chính và tăng trưởng quan trọng cho các nền kinh tế Trung Á, trong đó đa phần đến từ Nga. Tính theo tỷ trọng GDP, kiều hối tại Tajikistan và Cộng hòa Kyrgyzstan lần lượt chiếm 34% và 33% vào năm 2021. Các dự báo ngắn hạn về lượng kiều hối đến khu vực này, dự kiến sẽ giảm 1,6% vào năm 2022, nhưng xu hướng là không chắc chắn và phụ thuộc vào về diễn biến của cuộc chiến ở Ukraine và các lệnh trừng phạt đối với các khoản thanh toán nước ngoài từ Nga. Ngược lại, dòng kiều hối đến Ukraine dự kiến sẽ tăng hơn 20% vào năm 2022. Chi phí trung bình để gửi 200 đô la đến khu vực này đã giảm xuống 6,1% trong quý 4/2021 từ mức 6,4% một năm trước đó.
Dòng kiều hối đổ về Châu Mỹ Latinh và Caribe đã tăng lên 131 tỷ đô la vào năm 2021, tăng 25,3% so với năm 2020 do sự phục hồi mạnh mẽ về việc làm đối với người lao động nhập cư tại Hoa Kỳ. Các quốc gia ghi nhận tỷ lệ tăng trưởng hai con số bao gồm Guatemala (35 %), Ecuador (31 %) Honduras (29 %), Mexico (25 %), El Salvador (26 %), Cộng hòa Dominica (26 %), Colombia (24 %), Haiti (21 %) và Nicaragua (16 %). Các dòng chảy kỷ lục đến Mexico bao gồm các khoản tiền mà những người di cư quá cảnh từ Honduras, El Salvador, Guatemala, Haiti, Venezuela, Cuba và những người khác nhận được. Kiều hối đóng vai trò quan trọng như một nguồn ngoại tệ cứng đối với một số quốc gia mà những dòng chảy này chiếm ít nhất 20% GDP, bao gồm El Salvador, Honduras, Jamaica và Haiti. Vào năm 2022, lượng kiều hối ước tính sẽ tăng 9,1%, mặc dù rủi ro giảm vẫn còn. Chi phí trung bình để gửi 200 đô la đến khu vực hầu như không thay đổi ở mức 5,6% trong quý 4 năm 2021 so với một năm trước đó.
Kiều hối đến các nước đang phát triển ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi đã tăng 7,6% trong năm 2021 lên 61 tỷ đô la, nhờ lợi nhuận mạnh mẽ từ Maroc (40%) và Ai Cập (6,4%). Các yếu tố hỗ trợ dòng chảy là tăng trưởng kinh tế ở các nước chủ nhà trong Liên minh châu Âu cũng như tình trạng di cư quá cảnh, tiếp tục thúc đẩy dòng vốn đến các nước chủ nhà tạm thời như Ai Cập, Maroc và Tunisia. Vào năm 2022, dòng chuyển tiền có thể sẽ giảm xuống mức tăng 6%. Kiều hối từ lâu đã tạo thành nguồn dòng ngoại lực lớn nhất cho các nền kinh tế đang phát triển của khu vực này, chiếm 61% tổng dòng vốn vào năm 2021. Chi phí gửi 200 đô la cho các quốc gia thuộc khu vực giảm xuống còn 6,4% trong quý 4 năm 2021 từ 6,6% một năm trước.
Kiều hối đến Nam Á tăng 6,9% lên 157 tỷ đô la vào năm 2021. Mặc dù một số lượng lớn người di cư Nam Á đã trở về nước khi đại dịch bùng phát vào đầu năm 2020, nhưng tiến bộ trong triển khai vắc xin và sự mở cửa của các nền kinh tế thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh đã giúp họ dần dần quay trở lại các nước này đã hỗ trợ dòng kiều hối lớn hơn. Hoạt động kinh tế được cải thiện ở Hoa Kỳ cũng là một yếu tố đóng góp lớn vào tăng trưởng vào năm 2021. Dòng chuyển kiều hối đến Ấn Độ và Pakistan lần lượt tăng 8% và 20%. Vào năm 2022, tốc độ tăng trưởng dòng kiều hối dự kiến sẽ chậm lại còn 4,4%. Kiều hối là nguồn ngoại hối chủ đạo của khu vực, với mức thu hơn gấp ba lần mức FDI vào năm 2021. Tại Nam Á, chi phí chuyển tiền trung bình thấp nhất so với các khu vực trên thế giới với mức 4,3%.
Dòng tiền đổ vào Châu Phi cận Sahara đã tăng 14,1% lên 49 tỷ đô la vào năm 2021 sau khi giảm 8,1% trong năm trước. Lượng kiều hối tăng trưởng được hỗ trợ bởi hoạt động kinh tế mạnh mẽ ở Châu Âu và Hoa Kỳ. Dòng vốn kỷ lục đến Nigeria, quốc gia tiếp nhận lớn nhất trong khu vực, tăng 11,2%, một phần do các chính sách nhằm thu hút dòng vốn qua hệ thống ngân hàng. Các quốc gia đăng ký tỷ lệ tăng trưởng hai con số bao gồm Cabo Verde (23,3 %), Gambia (31 %) và Kenya (20,1 %). Các quốc gia nơi giá trị của dòng chuyển kiều hối đóng góp vào GDP là đáng kể bao gồm Gambia (27 %), Lesotho (23 %), Comoros (19 %) và Cabo Verde (16 %). Vào năm 2022, dòng kiều hối gửi về được dự đoán sẽ tăng 7,1% do tiếp tục chuyển sang sử dụng các kênh chính thức ở Nigeria và giá lương thực cao hơn - người di cư có thể sẽ gửi nhiều tiền hơn về cho gia đình hiện đang chịu tác động của tăng giá bất thường các mặt hàng chủ lực. Chi phí gửi 200 đô la đến khu vực trung bình là 7,8% trong quý 4/2021, giảm so với 8,2% một năm trước.
Triển vọng cho năm 2022
Kể từ tháng 2/2022, cuộc chiến ở Ukraine đã làm gia tăng căng thẳng địa chính trị, tạo cơ sở cho sự biến động lớn hơn trên thị trường tài chính toàn cầu và làm nổi bật vấn đề tăng mạnh trước đó của giá dầu thô và lương thực, những mặt hàng mà Nga và Ukraine là nhà cung cấp chính cho thị trường thế giới. Sẽ có những tác động trực tiếp đáng kể đối với các quốc gia bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến, cũng như những tác động toàn cầu gián tiếp, ảnh hưởng tiêu cực đến các nước đang phát triển phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực và nhiên liệu. Những yếu tố như vậy dẫn đến một cuộc khủng hoảng nhân đạo, di cư và tị nạn quy mô lớn và những rủi ro kinh tế đối với nền kinh tế toàn cầu, vốn vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch COVID-19. Mức độ tăng trưởng trung bình của các nền kinh tế lớn của OECD trong những tháng đầu năm 2022 cũng đáng để lưu tâm. Những yếu tố này làm cho kiều hối và các khoản đầu tư ra nước ngoài thậm chí còn quan trọng hơn như các nguồn tài chính bên ngoài.
Mặc dù có những rủi ro đáng kể làm giảm lượng kiều hối, các nước LMIC dự kiến sẽ tiếp tục nhận được lượng tiền kiều hối gửi về trong năm 2022, nhưng với tốc độ thấp hơn (4,2%) so mức mức được ghi nhận năm 2021. Cuộc chiến Nga - Ukraine - với những tổn thất về thương mại đối với các nhà nhập khẩu ròng năng lượng, thực phẩm có vai trò tác động chính đến dòng kiều hối.
Đối với châu Âu và Trung Á, dòng kiều hối từ Nga có thể giảm mạnh khoảng 40% trong năm 2022, do GDP dự kiến giảm 11% và các lệnh trừng phạt có thể tiếp tục diễn ra. Việc chuyển tiền sang các nước Trung Á giảm mạnh có thể xảy ra ở các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào các nước này. Đối với Ukraine, lượng kiều hối từ Nga sụt giảm mạnh có thể sẽ được bù đắp nhiều hơn bằng sự gia tăng đáng kể của dòng chảy từ những người Ukraine đang tị nạn ở Ba Lan và các nước Trung Âu khác. Những người tị nạn chiến tranh và những người lao động nhập cư lâu dài trong khu vực có khả năng sẽ gửi tiền về nhà để hỗ trợ các thành viên gia đình trong chiến tranh.
Mặc dù có những rủi ro theo chiều hướng giảm, một số yếu tố hỗ trợ dòng kiều hối chảy đến Châu Phi cận Sahara vào năm 2022 tăng ở mức 7,1%. Động lực cho việc sử dụng các kênh chính thức ở Nigeria sẽ duy trì xu hướng tăng, với dòng kiều hối đạt 21 tỷ đô la. Mặc dù hoạt động kinh tế có thể sẽ chậm lại ở Hoa Kỳ và Châu Âu, nhưng các yếu tố cơ bản vẫn tích cực duy trì dòng kiều hối đến phần còn lại của Châu Phi tiếp tục tăng.
Trung Đông và Bắc Phi dự kiến sẽ là một trong những khu vực bịảnh hưởng nặng nề nhất bởi cuộc chiến Ukraine. Các nhà xuất khẩu dầu mỏ sẽđạt được các điều khoản thương mại đáng kể nhưng các tác động đối với nhu cầu lao động nhập cư vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, dòng kiều hối dự kiến sẽ chỉđạt mức tăng 6%, giảm so với mức 7,6% của năm 2021 với điều kiện hoạt động kinh tếở các quốc gia làđiểm đến của lao động nhập cư chủ chốt cần được duy trì thuận lợi ở mức rộng rãi. Rủi ro ở nhiều quốc gia là tình trạng bất ổn xã hội, như, các cuộc biểu tình trước đó trong khu vực do tình trạng tăng giá lương thực.
Trong bối cảnh kỳ vọng việc làm tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ ở Hoa Kỳ, kiều hối đến Mỹ Latinh dự kiến sẽ tăng với tốc độ 9,1% mạnh mẽ vào năm 2022. Rủi ro suy giảm chi phối, bao gồm tác động của chiến tranh Ukraine, diễn biến kinh tế, áp lực lạm phát ở Hoa Kỳ , sự không chắc chắn liên quan đến chính sách nhập cưở Hoa Kỳ, tình cảm chống người nhập cư và rủi ro địa chính trị. Mức tăng trưởng thu nhận kiều hối ở Nam Á giảm từ gần 7% xuống còn 4,4% được dự đoán vào năm 2022. Triển vọng dòng chuyển tiền đến Đông Á và Thái Bình Dương dự kiến sẽ không đổi và bịảnh hưởng bởi các điều kiện kinh tế toàn cầu, đặc biệt là lương thực và lạm phát nhiên liệu, kết hợp với dự báo chậm lại trong hoạt động giữa các quốc gia của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Theo SBV
