Thống nhất hoàn thiện cơ chế phối hợp phòng, chống lừa đảo trực tuyến

TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA và Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an đồng chủ trì cuộc họp.

Tham dự cuộc họp còn có ông Mai Thế Anh – Phó Chánh Văn phòng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN); ông Hoàng Minh Tiến – Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin NHNN; ông Phan Mạnh Cường – Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền NHNN; bà Nguyễn Thị Thu – Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN; cùng đại diện các tổ chức hội viên BIDV, Vietcombank, VietinBank, NAPAS, CIC, TPBank, Techcombank, VPBank, MB và một số đơn vị khác.

Phát huy hiệu quả từ "Sổ tay" – nền tảng để nâng cấp cơ chế liên ngành

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Quốc Hùng đánh giá cao dự thảo Kế hoạch, đồng thời nhấn mạnh bối cảnh thúc đẩy sự ra đời của văn bản này: sự phát triển nhanh chóng của thanh toán số đang đi kèm với tình trạng lừa đảo trực tuyến ngày càng gia tăng, gây thiệt hại lớn cho người dân và ảnh hưởng đến uy tín hệ thống ngân hàng.

Ông cho biết, sau hơn 6 tháng triển khai, "Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro đối với tài khoản/thẻ/đơn vị chấp nhận thanh toán liên quan đến giao dịch chuyển tiền/thanh toán nghi ngờ gian lận, giả mạo, lừa đảo" do VNBA ban hành đã mang lại kết quả tích cực, đặc biệt trong việc tạm dừng giao dịch và ngăn chặn dòng tiền lừa đảo. Tuy nhiên, để nâng cao hơn nữa hiệu quả phối hợp, cần thiết lập một khuôn khổ pháp lý liên ngành thống nhất ở cấp cao hơn. TS. Nguyễn Quốc Hùng đề nghị các hội viên trao đổi thẳng thắn, trên cơ sở thực tiễn triển khai Sổ tay, để góp ý hoàn thiện dự thảo Kế hoạch.

Từ phía cơ quan chức năng, Đại tá Hoàng Ngọc Bách chỉ ra thực trạng đáng lo ngại: dòng tiền lừa đảo có thể bị "phân tán" qua nhiều lớp tài khoản chỉ trong vài giờ, trong khi quy trình trao đổi thông tin hiện nay còn chậm, có thể kéo dài từ nhiều ngày đến vài tháng. Các điểm nghẽn chính gồm thiếu cơ chế phối hợp theo thời gian thực, chưa có công cụ can thiệp tại "thời điểm vàng" khi nạn nhân vừa phát hiện bị lừa, và năng lực truy vết dòng tiền còn hạn chế.

Đại tá Hoàng Ngọc Bách đề xuất chuyển từ mô hình phối hợp hành chính sang "tác chiến số", theo nguyên tắc "ngăn chặn trước – xác minh sau", với mục tiêu thiết lập cơ chế vận hành 24/7. Nền tảng VNeID có thể được tích hợp làm kênh tiếp nhận tố giác và truyền dữ liệu trực tiếp đến cơ quan công an, kết hợp với Sổ tay của VNBA để hình thành quy trình xử lý liên thông, khép kín.

Kiến nghị từ các tổ chức tín dụng: tự động hóa, kết nối đồng bộ

Góp ý dự thảo, đại diện các tổ chức hội viên tập trung vào ba nhóm vấn đề chính. Về quy trình, NAPAS đề xuất hình thành quy trình khép kín từ tiếp nhận – phong tỏa – truy vết – hoàn trả; đồng thời kiến nghị cho phép tiếp nhận thông tin trực tuyến hoặc qua ngân hàng thay vì yêu cầu nạn nhân nộp đơn trình báo trong thời hạn T+3 như hiện nay. Về kỹ thuật, các tổ chức tín dụng đề nghị sớm triển khai kết nối tự động (system-to-system) thay cho phương thức thủ công, đáp ứng yêu cầu xử lý 24/7. Về chính sách, các đơn vị kiến nghị không quy định ngưỡng giá trị giao dịch khi tiếp nhận thông tin; làm rõ thời hạn cung cấp dữ liệu và thời hạn phản hồi khách hàng; đồng thời thiết lập kênh thông báo tiến độ xử lý khiếu nại.

Hoàn thiện nền tảng dữ liệu và hành lang pháp lý

Bà Nguyễn Thị Thu – Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN nhấn mạnh cần chuyển từ "số hóa" sang "dữ liệu hóa", trong đó trọng tâm là chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bên, lấy tốc độ xử lý làm yếu tố then chốt.

Ông Phan Mạnh Cường, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền NHNN ủng hộ xây dựng hệ thống truy vết dòng tiền chung, song lưu ý cần mở rộng nguồn dữ liệu và hoàn thiện cơ sở pháp lý để đảm bảo hiệu quả vận hành.

Ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ Thông tin NHNN xác định Cục Công nghệ thông tin sẽ hỗ trợ về hạ tầng kỹ thuật và kết nối hệ thống, đồng thời lưu ý cần xác định rõ đầu mối nghiệp vụ và đầu mối kỹ thuật để tránh chồng chéo trong quá trình triển khai.

Ông Mai Thế Anh - Phó Chánh Văn phòng NHNN đề xuất thiết lập cơ chế xử lý tập trung, tích hợp ba bên ngân hàng – người dân – cơ quan công an, tận dụng các nền tảng số sẵn có như VNeID và ứng dụng ngân hàng để cho phép khai báo từ xa và kết nối trực tiếp giữa các hệ thống.

Kết luận cuộc họp, TS. Nguyễn Quốc Hùng ghi nhận sự đồng thuận cao của các bên và khẳng định kết quả từ Sổ tay thời gian qua đã cho thấy: khi có quy trình thống nhất, các ngân hàng sẽ triển khai nhanh chóng và hiệu quả hơn. VNBA sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến đóng góp và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý để hoàn thiện dự thảo Kế hoạch theo hướng khả thi, đồng bộ và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Về phía A05, đại tá Hoàng Ngọc Bách cam kết phối hợp mở rộng kết nối dữ liệu, kỳ vọng các tổ chức tín dụng tiếp tục đồng hành nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trước các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi.