Hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng

Tham dự về phía VNBA có TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký; Ông Lê Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Rủi ro; Bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng; Ông Trần Trung Dũng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ; Ông Nguyễn Đình Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng. Về phía NHNN có ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng. Đại diện IFC và Nhóm Ngân hàng Thế giới gồm ông Takenori Matsuoka, Chuyên gia Tài chính trưởng IFC châu Á, cùng các chuyên gia IFC và WB khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chia sẻ rủi ro để mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng

Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn tiếp tục gia tăng, nhất là cho hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nông nghiệp hiện đại. Đến 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và 16,69% so với cùng kỳ năm trước; tăng trưởng tín dụng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro, an toàn vốn và chất lượng tài sản, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn khó tiếp cận vốn do hạn chế về minh bạch báo cáo tài chính, dòng tiền, phương án kinh doanh và tài sản bảo đảm.

Theo ông, RSF và PCG có thể giúp ngân hàng tiếp cận nhóm khách hàng còn hạn chế về tài sản bảo đảm, lịch sử tín dụng, đồng thời huy động thêm nguồn lực tư nhân. Tuy nhiên, mục tiêu “không phải là nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng, mà là giúp rủi ro được nhận diện đầy đủ, phân bổ hợp lý và kiểm soát hiệu quả hơn”; việc triển khai cần khuôn khổ vận hành rõ ràng, cơ chế phối hợp minh bạch và trách nhiệm cụ thể giữa các bên.

Đại diện Nhóm Ngân hàng Thế giới cho biết DNNVV đóng góp khoảng 40% GDP và tạo 50% việc làm tại Việt Nam. Theo ước tính của IFC, khoảng 62% nhu cầu vốn của DNNVV chưa được đáp ứng, tương ứng khoảng trống tài chính 21,7 tỷ USD; Việt Nam cần gần 600 tỷ USD vốn đầu tư hạ tầng mới đến năm 2040, trong đó khoảng 100 tỷ USD khó đáp ứng bằng ngân sách và tín dụng ngân hàng truyền thống.

Các công cụ bảo lãnh và chia sẻ rủi ro của IFC

Ông Takenori Matsuoka giới thiệu các công cụ theo hai hướng: bảo đảm cho từng khoản vay hoặc trái phiếu, và chia sẻ rủi ro trên danh mục tín dụng. Với bảo lãnh tín dụng một phần hoặc toàn phần (PCG/FCG), IFC bảo đảm một tỷ lệ nghĩa vụ nợ; khi bên vay vi phạm và đáp ứng điều kiện chi trả, IFC thực hiện bảo lãnh và có quyền truy đòi trực tiếp bên vay. Cơ chế tham gia rủi ro không cấp vốn (URP) cho phép IFC chia sẻ rủi ro các khoản vay đã được ngân hàng phê duyệt; ngân hàng tiếp tục quản lý, thu hồi nợ và chia sẻ khoản thu hồi theo tỷ lệ tương ứng.

RSF hướng đến một danh mục tín dụng đáp ứng tiêu chí đủ điều kiện đã thống nhất; IFC và tổ chức tài chính trung gian phân chia tổn thất theo tỷ lệ, ngân hàng vẫn trực tiếp khởi tạo, thẩm định, quản lý khoản vay và giữ danh mục trên bảng cân đối kế toán — phù hợp với nhu cầu mở rộng cho vay DNNVV, nông nghiệp và các lĩnh vực ưu tiên. Công cụ chuyển giao rủi ro đáng kể (SRT) cho phép chuyển một phần rủi ro tín dụng danh mục cho bên thứ ba mà không bán khoản vay, có thể giảm tài sản có rủi ro và yêu cầu vốn khi được cơ quan quản lý công nhận.

Theo IFC, hiện có khoảng 19 bảo lãnh tín dụng đang hoạt động với tổng cam kết vốn tự có khoảng 1,3 tỷ USD. Các trường hợp tại Nepal, Mexico, Morocco, Bangladesh cho thấy khả năng áp dụng trong tài trợ hạ tầng số, trái phiếu bền vững, DNNVV, nông nghiệp và năng lượng tái tạo; mô hình chia sẻ rủi ro 50:50 giúp ngân hàng mở rộng cho vay mà vẫn giữ vai trò thẩm định, quản lý tín dụng. Đến tháng 6/2026, châu Phi chiếm 65% danh mục chia sẻ rủi ro của IFC, châu Á 15%.

Vướng mắc pháp lý cần tháo gỡ

Phân tích của luật sư Nguyễn Hưng Quang (Văn phòng Luật sư NHQuang & Associates) cho thấy mức độ sẵn sàng pháp lý của RSF và PCG khác nhau. Pháp luật Việt Nam chưa có quy định cụ thể cho mô hình RSF; Luật Các tổ chức tín dụng tạo cơ sở ban đầu qua quy định về hình thức cấp tín dụng và hoạt động kinh doanh liên quan, nhưng cần ghi nhận và hướng dẫn cụ thể của NHNN. RSF không đồng nhất với bảo lãnh theo pháp luật Việt Nam: bên chia sẻ rủi ro có quan hệ quyền, nghĩa vụ với ngân hàng, không có quan hệ hợp đồng trực tiếp và không trực tiếp yêu cầu khách hàng vay hoàn trả. Với bên chia sẻ rủi ro là tổ chức nước ngoài, RSF không cấp vốn về nguyên tắc chưa đủ cơ sở xác định là khoản vay nước ngoài; RSF có cấp vốn và có nghĩa vụ hoàn trả có thể được xem xét là vay nước ngoài, kéo theo các quy định về điều kiện vay, mục đích, đồng tiền, chi phí. Vì vậy bản chất pháp lý phải xác định theo cấu trúc giao dịch cụ thể.

PCG có cơ sở pháp lý trực tiếp hơn: theo Điều 14 Thông tư 41/2016/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư 22/2023/TT-NHNN), bảo lãnh của tổ chức tài chính quốc tế có thể được công nhận là biện pháp giảm thiểu rủi ro tín dụng khi tính tỷ lệ an toàn vốn, nhưng không tự động mà phải đáp ứng điều kiện về quyền đòi nợ trực tiếp, tính không hủy ngang, khả năng thực hiện nghĩa vụ kịp thời, thời hạn và mức tín nhiệm của bên bảo lãnh.

Các kiến nghị gồm: NHNN làm rõ phân loại và điều kiện áp dụng RSF (có và không cấp vốn); hướng dẫn điều kiện tham gia, báo cáo, giám sát, công nhận giảm thiểu rủi ro, quy định ngoại hối, chuyển tiền, quyền nghĩa vụ và xử lý tranh chấp; với PCG, hướng dẫn việc áp dụng trong tính tỷ lệ an toàn vốn, giới hạn cấp tín dụng và giới hạn tăng trưởng tín dụng; nghiên cứu mô hình thí điểm với phạm vi, danh mục, tiêu chí rõ ràng và chuẩn hóa hồ sơ, thỏa thuận.

Góc nhìn từ ngân hàng và cơ quan quản lý

Bà Đào Vân Quỳnh, Phó Trưởng phòng Quản lý rủi ro tín dụng Vietcombank, cho rằng việc triển khai cần phù hợp thực tiễn, cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và quyền chủ động của tổ chức tín dụng, làm rõ cơ chế ghi nhận rủi ro chuyển giao và đề xuất thí điểm có chọn lọc. Bà Tống Diệu Linh, Giám đốc Trung tâm Ngân hàng Giao dịch, VPBank, nhấn mạnh mở rộng tín dụng phải đi cùng quản trị rủi ro thận trọng, đa dạng hóa nguồn vốn. Ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng, cho biết tọa đàm là cơ hội để các tổ chức tín dụng tiếp cận kinh nghiệm quốc tế về quản trị rủi ro.

Tọa đàm cũng dành thời gian cho phiên thảo luận và hỏi đáp với sự tham gia của đại diện UBRR thuộc VNBA, IFC và công ty luật. Các đại biểu trao đổi trực tiếp với chuyên gia, làm rõ những vấn đề quan tâm và thảo luận về khả năng triển khai RSF, PCG tại Việt Nam.

IFC bày tỏ sẵn sàng phối hợp với cơ quan quản lý, VNBA và các tổ chức tài chính để trao đổi điều kiện triển khai. TS. Đào Minh Tú cho biết VNBA sẵn sàng làm cầu nối, thúc đẩy trao đổi chuyên sâu và tìm giải pháp phù hợp điều kiện Việt Nam.