Đóng vai trò là tổ chức kiến tạo thị trường với nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không vì mục tiêu lợi nhuận, đại diện VAMC nhìn nhận áp lực xử lý nợ hiện nay là rất lớn khi tốc độ giải quyết chưa theo kịp đà tăng của nợ xấu. Do đó, việc xây dựng một thị trường mua bán nợ thực chất và vận hành trơn tru là yêu cầu mang tính sống còn.
Ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch HĐTV VAMC, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ tham gia trao đổi tại phiên thảo luận trong khuôn khổ tọa đàm. Ảnh: Huy Hoàng
Nghịch lý trong giao dịch nợ và rào cản từ "kỷ luật thị trường"
Để kích hoạt phía "cầu" của sàn giao dịch nợ, ông Trần Trung Dũng cho rằng cần thiết lập mức chiết khấu hợp lý, giúp nhà đầu tư nhìn thấy dư địa hiện thực hóa lợi nhuận trong vòng 2-3 năm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các thủ tục pháp lý và công tác thi hành án thường xuyên kéo dài.
Tuy nhiên, thị trường đang tồn tại một nghịch lý lớn cản trở các giao dịch mua bán nợ dưới giá trị gốc. Mặc dù Nghị quyết 42/2017/QH14 và Luật Các tổ chức tín dụng hiện hành đã cho phép bán nợ dưới giá gốc, song hành lang pháp lý để bảo vệ cán bộ tín dụng vẫn chưa thực sự rõ ràng.
"Các vấn đề liên quan đến quản lý tài sản công, công tác thanh tra, kiểm tra khiến việc triển khai trở nên dè dặt. Hệ quả là thị trường có nhu cầu, nhưng lại tắc nghẽn do xung đột lợi ích: người mua kỳ vọng lợi nhuận, trong khi người bán (TCTD) lo ngại rủi ro trách nhiệm pháp lý," ông Dũng phân tích.
Bên cạnh rào cản từ phía người bán, đại diện VAMC cũng thẳng thắn chỉ ra thực trạng thiếu kỷ luật thị trường nghiêm trọng từ phía khách hàng vay. Dù các khoản cấp tín dụng được thiết lập trên nguyên tắc "có vay, có trả", đầy đủ tài sản thế chấp hợp pháp, nhưng nhiều khách hàng vẫn cố tình chây ì, kéo dài thời gian giải quyết, thậm chí có dấu hiệu tẩu tán tài sản và bất hợp tác. Điều này cho thấy nợ xấu không chỉ đến từ biến động vĩ mô, mà còn do sự thiếu minh bạch và ý thức tuân thủ của một bộ phận không nhỏ người vay.
Sẵn sàng nền tảng dữ liệu và khơi thông nguồn vốn ngoại
Nhằm giải quyết các thách thức trên, Câu lạc bộ Xử lý nợ (thuộc VNBA) thời gian qua đã phát huy vai trò kết nối, chuyển đổi hoạt động xử lý nợ từ việc làm đơn lẻ của từng TCTD thành sự phối hợp đồng bộ của toàn ngành. Nhờ đó, VAMC đã tiếp cận được hệ thống dữ liệu nợ xấu sâu sát hơn, tạo tiền đề để liên thông cơ sở dữ liệu về giá trị tài sản, chuẩn hóa thông tin và nâng cao tính minh bạch cho thị trường.
Đáng chú ý, để hiện đại hóa hạ tầng giao dịch, VAMC đang tích cực hợp tác với Tập đoàn Quản lý tài sản Hàn Quốc (KAMCO). Hai bên đã đi đến thống nhất trong việc chuyển giao công nghệ, nâng cấp cổng thông tin điện tử, ứng dụng tra cứu khoản nợ và đặc biệt là hệ thống đấu giá trực tuyến.
Cùng với việc nâng cấp hạ tầng, ông Trần Trung Dũng nhấn mạnh tầm quan trọng của dòng vốn ngoại: "Ngành ngân hàng đang đối mặt với khó khăn trong việc huy động nguồn lực để xử lý nợ. Nếu không có cơ chế, chính sách thông thoáng để thu hút nhà đầu tư nước ngoài, công tác tái cơ cấu tài sản và xử lý nợ xấu sẽ gặp vô vàn trở ngại."
Đại diện các chuyên gia, lãnh đạo các đơn vị trao đổi tại phiên thỏa luận trong khuôn khổ tọa đàm "Nợ xấu trong bối cảnh mới". Ảnh: Huy Hoàng
Trao quyền cho VAMC: Cơ chế ưu tiên, không phải ưu đãi
Trước bối cảnh nguồn lực xử lý nợ của hệ thống là hữu hạn trong khi khối lượng nợ xấu tiếp tục gia tăng, Chủ tịch VAMC kiến nghị cơ quan quản lý cần nhìn nhận đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của công ty để có cơ chế trao quyền tương xứng.
Việc trao thêm công cụ cho VAMC không nên được xem là một sự ưu đãi, mà cần được hiểu là một cơ chế ưu tiên. Cần hiểu rõ VAMC là doanh nghiệp nhà nước đặc thù, thực hiện nhiệm vụ chính trị xử lý nợ xấu, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận để góp phần bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và khơi thông nguồn vốn cho nền kinh tế. Điều này giống như việc xe cấp cứu cần được nhường đường để có thể di chuyển nhanh và xử lý kịp thời các ca bệnh, ông Dũng ví von.
Đại diện VAMC kỳ vọng trong giai đoạn phát triển sắp tới của nền kinh tế, các hành lang pháp lý bảo vệ chủ thể tham gia thị trường mua bán nợ sẽ sớm được hoàn thiện. Chỉ khi "điểm nghẽn" trách nhiệm được tháo gỡ và các công cụ chuyên biệt được kích hoạt, thị trường mua bán nợ Việt Nam mới có thể vận hành thực chất, góp phần làm sạch bảng cân đối kế toán và bảo đảm an toàn bền vững cho hệ thống tài chính - ngân hàng.
