Giữa dòng chảy của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với sự bùng nổ của ngân hàng số và thanh toán không tiền mặt, những lời dạy của Bác trở nên thời sự hơn bao giờ hết. Câu chuyện về “một hào” tiết kiệm của Người năm nào chính là biểu tượng sáng ngời cho tinh thần kiến quốc, cho khát vọng xây dựng một nền tài chính của dân, do dân và vì dân.
Trong không khí thi đua sôi nổi của những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, phong trào “Tiết kiệm, tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống quan liêu” được phát động rộng rãi. Hưởng ứng phong trào đó, nhiều nhà máy, xí nghiệp, hợp tác xã đã thành lập các quỹ tiết kiệm, quỹ tương trợ để giúp đỡ công nhân, viên chức, nông dân lúc ốm đau, khó khăn, cũng như tạo nguồn vốn nhỏ cho sản xuất.
Một lần Bác đến thăm cán bộ, công nhân Nhà máy Dệt Nam Định (năm 1962), thấy ban quản lý quỹ tiết kiệm có ghi mức tiết kiệm tối thiểu là một đồng, liền vui vẻ hỏi: “Các chú ơi! Bác có một hào thì có gửi tiết kiệm được không?”1. Câu hỏi tưởng như đùa vui của Bác khiến cán bộ ngân hàng tại nhà máy lúng túng (bởi lúc đó quy định của quỹ chỉ nhận tiết kiệm từ một đồng trở lên).
Từ câu hỏi ấy, Bác đã nhẹ nhàng chỉ ra một khoảng trống trong chính sách tài chính lúc bấy giờ, đó là khoảng cách giữa những người có thu nhập thấp, những mảnh đời lao động nhỏ bé với hệ thống tài chính chính thức. Bác muốn nhắn nhủ một thông điệp sâu sắc rằng, Ngân hàng Nhà nước ta là ngân hàng của dân, do dân, vì dân, nên trước hết là phải giúp đỡ dân, giúp đỡ người nghèo có vốn, để làm kinh tế; sẵn sàng nhận tiền gửi, dù là một lần nhận gửi với số tiền rất ít. Nguồn vốn nhỏ trong dân, nếu được huy động và quản lý tập trung, sẽ tạo nên sức mạnh to lớn cho sự nghiệp kiến thiết đất nước. Đây chính là khởi nguồn cho tư tưởng tài chính toàn diện, mang tính nhân văn sâu sắc của Bác.
Theo Bác, chính sách tài chính - ngân hàng là phải “phục vụ mọi tầng lớp nhân dân” một cách triệt để, để bất kỳ ai, ở bất kỳ hoàn cảnh nào, đều được thụ hưởng thành quả của sự phát triển. Điều đó đồng nghĩa với việc đưa dịch vụ tài chính đến gần hơn với người dân. Mọi cá nhân và doanh nghiệp đều có quyền tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ tài chính hữu ích. Phát triển các sản phẩm tiết kiệm nhỏ lẻ, tín dụng vi mô, bảo hiểm vi mô với thủ tục đơn giản, chi phí thấp. Tiếp cận đối tượng yếu thế, ưu tiên phục vụ người nghèo, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật. Các dịch vụ này phải được cung cấp một cách có trách nhiệm và bền vững.
Tư tưởng “của dân, do dân, vì dân” của Bác là kim chỉ nam để phát triển ngân hàng số, hướng tới tài chính toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau, bằng cách ứng dụng công nghệ hiện đại để mở rộng tiếp cận, giảm chi phí, phục vụ giao dịch nhỏ lẻ; đồng thời số hóa quy trình, phát triển hệ sinh thái số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), máy học (Machine Learning), điện toán đám mây (Computing Cloud), dữ liệu lớn (Big Data)… Xây dựng nền tài chính toàn diện còn đòi hỏi gắn tăng trưởng tín dụng với kiểm soát rủi ro và an toàn hệ thống - đó cũng chính là thể hiện trách nhiệm với tài sản của nhân dân.
Câu chuyện “một hào” của Bác minh chứng cho triết lý “tích tiểu thành đại” trong việc nuôi dưỡng những giá trị nhỏ bé để tạo nên ý nghĩa lớn lao. Chúng ta càng thấm thía hơn khi nhìn vào sự phát triển của nền tài chính toàn diện và ngân hàng số tại Việt Nam những năm qua. Nếu trước đây, người lao động phải đi bộ hàng cây số đến điểm giao dịch của ngân hàng, xếp hàng chờ đợi để gửi một khoản tiền nhỏ, thì ngày nay, công nghệ số giúp mọi giao dịch dù nhỏ nhất cũng được phục vụ nhanh chóng, an toàn, góp phần đưa dịch vụ tài chính đến hàng triệu người dân một cách bình đẳng và hiệu quả.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các tổ chức quốc tế, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản ngân hàng đã lên tới 86,97% vào cuối năm 2025 (năm 2020 là 68,44%)2. Theo Báo cáo Global Findex 2025 của Ngân hàng Thế giới, trên 70% người trưởng thành (từ 15 tuổi trở lên) tại Việt Nam có tài khoản tài chính, 62% trong số họ sử dụng các dịch vụ thanh toán số3.
Đặc biệt, khoảng 7,5 triệu tài khoản/10,89 triệu tài khoản Mobile-Money (69,23%) thuộc về người dùng ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo4. Đây chính là minh chứng rõ nét nhất cho thấy tài chính số đang thực sự vươn tới những đối tượng dễ bị tổn thương và ít được quan tâm trước đây.
Giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt trong quý I/2026 tăng 37,98% về lượng và tăng 14,22% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Thanh toán qua Internet tăng 65,68% về số lượng và 28,85% về giá trị; qua điện thoại di động tăng 33,22% về số lượng và 8,35% về giá trị; qua QR code tăng 16,43% về số lượng và 52,4% về giá trị; giao dịch qua ATM giảm 9,29% về số lượng5. Hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng được xác thực sinh trắc học6.
Nhìn vào con số 19,4 triệu tỷ đồng dư nợ tín dụng (tính đến ngày 28/4/2026)7, càng thấy trách nhiệm của ngành ngân hàng trong việc cho vay đúng chỗ, tránh thất thoát. Đặc biệt, gần 22,2% dư nợ cho nông nghiệp và 20% cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là tín hiệu đáng mừng8, bởi nó đi đúng hướng “lấy dân làm gốc” của Bác. Giờ đây, nhờ ngân hàng số, mỗi giao dịch tiết kiệm được chi phí in ấn, đi lại, biến “một hào” thành cả triệu đồng giúp người nghèo, đưa tài chính toàn diện đến gần hơn với lý tưởng của Người.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển tài chính toàn diện và ngân hàng số cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Hệ thống ngân hàng gặp khó trong kết nối và chia sẻ dữ liệu do từ nhiều nguồn khác nhau, giữa dữ liệu cũ và mới chưa có sự đồng bộ. Tình trạng thiếu thống nhất trong danh sách khách hàng (như định danh, địa chỉ) gây khó khăn cho xác thực…
Mặc dù tỷ lệ người trưởng thành tại Việt Nam có tài khoản khá cao nhưng lại không đồng đều giữa các khu vực. Năng lực cung ứng dịch vụ tài chính vẫn tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn, khu vực đông dân cư và phát triển, trong khi vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo còn hạn chế. Nhưng chính các đối tượng và địa bàn này lại được xác định là nhóm ưu tiên trong Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến 20309.
Để nền tài chính phát triển toàn diện, để “một hào” của Bác ngày xưa không chỉ là câu chuyện cảm động về tấm lòng, mà còn trở thành một cơ chế bền vững trong đời sống hôm nay, hãy chuyển hóa thành hành động toàn diện bằng các giải pháp trong tâm sau:
Một là, hoàn thiện khung pháp lý và Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, trong đó ưu tiên cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho Fintech, quy định về tiền kỹ thuật số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, cùng các chính sách mới như Luật Công nghiệp, công nghệ số, Luật Bảo hiểm tiền gửi...
Hai là, đầu tư mạnh mẽ hạ tầng số nhằm thu hẹp khoảng cách số, đưa dịch vụ tài chính đến vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Triển khai chương trình viễn thông công ích, phủ cáp quang băng rộng đến từng hộ gia đình; hỗ trợ điện thoại thông minh cho hộ nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số.
Ba là, phát triển hệ sinh thái cung ứng đa dạng, lấy người dùng làm trung tâm. Đa dạng hóa loại hình tổ chức tín dụng, bao gồm việc khuyến khích phát triển các tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, nhân rộng quỹ tín dụng nhân dân và tổ chức tài chính vi mô. Khuyến khích Fintech (ví điện tử, cho vay ngang hàng có kiểm soát), ngân hàng số, ngân hàng hợp tác xã. Đa dạng sản phẩm: cho vay tín chấp theo dòng tiền, chuỗi cung ứng, thanh toán không dùng tiền mặt (QR, chuyển tiền nhanh 24/7), bảo hiểm vi mô, tiết kiệm linh hoạt cho nông dân và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bốn là, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa tài chính toàn diện, lấy tư tưởng “cần, kiệm, liêm, chính” làm nền tảng. Giáo dục tài chính quốc gia cho mọi tầng lớp nhân dân (lồng ghép vào hệ thống giáo dục, đa dạng hóa kênh truyền thông, hỗ trợ kỹ năng số cho đối tượng dễ bị tổn thương). Thấm nhuần tư tưởng “cần, kiệm, liêm, chính” trong đội ngũ cán bộ ngân hàng. Định kỳ tổ chức học tập và làm theo Bác, xây dựng và nhân rộng điển hình tiên tiến trong toàn ngành. Thực hành tốt các chuẩn mực đạo đức và quy tắc ứng xử trong cán bộ Ngân hàng do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam ban hành. Lồng ghép nội dung về tài chính xanh, tài chính khí hậu, trách nhiệm xã hội vào chương trình đào tạo cho cán bộ tín dụng, quỹ đầu tư.
Năm là, bảo đảm an toàn, bảo mật và bảo vệ quyền lợi người sử dụng trong chuyển đổi số. Áp dụng kiến trúc an ninh tiên tiến (xác thực đa yếu tố, giám sát tập trung, mã hóa dữ liệu), tuân thủ Luật, Nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt, có cơ chế hỗ trợ nhóm yếu thế (người cao tuổi, vùng sâu, kỹ năng số thấp) và quy định rõ trách nhiệm của các bên khi xảy ra mất tiền do lỗi hệ thống hoặc tấn công mạng ngoài tầm kiểm soát của người dùng.
Sáu là, xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá và cơ chế phối hợp liên ngành. Phát huy vai trò điều phối liên ngành của Ban Chỉ đạo quốc gia về tài chính toàn diện, gắn với cơ chế giám sát, đánh giá độc lập và lấy người dân làm trung tâm. Thúc đẩy hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực…
Lời kết
Câu chuyện “một hào” ngày xưa tuy nhỏ về giá trị, nhưng Bác đã gói ghém cả tấm lòng vì dân và để lại bài học lớn cho phát triển nền tài chính bền vững, mỗi người dân đều được trao cơ hội, “không ai bị bỏ lại phía sau”. Ngày nay, tài chính toàn diện chính là hiện thân của bài học ấy, hướng đến mục tiêu đưa mọi người dân vào hệ sinh thái tài chính. Và ngân hàng số chính là chiếc cầu nối, giúp biến bài học “một hào” thành hiện thực. Làm theo lời Bác, chúng ta không chỉ xây dựng một hệ thống ngân hàng hiện đại, mà còn kiến tạo một xã hội công bằng, nơi mỗi “một hào” đều được trân trọng và phát huy giá trị.
Chú thích:
1 Công đoàn Ngân hàng Việt Nam (2022), Cán bộ ngân hàng ghi nhớ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, https://vnubw.org.vn, Ngày truy cập 12/5/2026.
2 Nhật Quang (2026), Đến cuối năm 2025, tỉ lệ người trưởng thành có tài khoản thanh toán tại ngân hàng đạt gần 87%, https://vietstock.vn, Ngày truy cập 12/5/2026.
3 Bích Hằng (2025), Việt Nam đạt con số ấn tượng sau 5 năm phát triển tài chính toàn diện, https://vneconomy.vn, Ngày truy cập 12/5/2026.
4 Bạt Đạt và nhóm PV, BTV (2025), Cung cấp dịch vụ Mobile Money góp phần phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, https://vietnamnet.vn, Ngày truy cập 13/5/2026.
5 Huyền My (2026), Quý I, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 37,98% về lượng và 14,22% về giá trị, https://doanhnghieptiepthi.vn, Ngày truy cập 13/5/2026.
6 Phú Văn (2026, Hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học, https://petrotimes.vn, Ngày truy cập 14/5/2026.
7 Tuân Nguyễn (2026), Tín dụng tăng tốc, dư nợ toàn hệ thống vượt 19,4 triệu tỷ, https://vietnamnet.vn, Ngày truy cập 08/5/2026.
8Tuân Nguyễn (2026), Tín dụng tăng tốc, dư nợ toàn hệ thống vượt 19,4 triệu tỷ, https://vietnamnet.vn, Ngày truy cập 08/5/2026.
9 Thông tin điện tử Chính phủ (2020), Quyết định số 149/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, https://chinhphu.vn, Ngày truy cập 14/5/2026.
