Chuyển đổi số ngân hàng: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Từ việc mở tài khoản, xác thực danh tính đến thực hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực ngân hàng, nhiều giao dịch mà trước đây phải thực hiện trực tiếp nay đã được số hóa chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh. Những thay đổi ấy không chỉ phản ánh bước chuyển mạnh mẽ của ngành ngân hàng trong thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, mà còn mở ra dư địa mới cho cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Kiến tạo nền tảng số

Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, Ngân hàng Nhà nước đã tập trung hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng số, phát triển dữ liệu và mở rộng hệ sinh thái thanh toán không dùng tiền mặt. Chuyển đổi số vì thế không còn dừng ở việc ứng dụng công nghệ trong từng sản phẩm, dịch vụ mà đang được triển khai đồng bộ trên toàn hệ thống, từ quản trị, cung ứng dịch vụ đến cải cách thủ tục hành chính.

Những kết quả này được thể hiện rõ qua tốc độ phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt. Số liệu cập nhật từ Ngân hàng Nhà nước cho biết trong 5 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,77% so với cùng kỳ năm trước, giá trị giao dịch tăng 11,48%; giao dịch qua Internet tăng 52,82% về số lượng, qua điện thoại di động tăng 33,60%, trong khi thanh toán bằng QR Code tiếp tục tăng mạnh với mức tăng gần 40% về giá trị. Ngược lại, giao dịch qua ATM giảm 9,17%, cho thấy thói quen sử dụng tiền mặt đang dần được thay thế bởi các phương thức thanh toán số.

Song song với đó, hạ tầng thanh toán tiếp tục được mở rộng. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng được nâng cấp thường xuyên, mạng lưới thanh toán qua Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), ngày càng kết nối sâu với các dịch vụ công trong lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông. Hợp tác thanh toán bán lẻ bằng mã QR giữa Việt Nam với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore cũng góp phần hình thành hệ sinh thái thanh toán xuyên biên giới hiện đại, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại, du lịch và đầu tư.

Đáng chú ý, chuyển đổi số không chỉ diễn ra ở các kênh giao dịch với khách hàng mà còn đi vào "hạ tầng lõi" của toàn ngành. Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước), đến ngày 26/6/2026 đã có 57 tổ chức tín dụng và 39 tổ chức trung gian thanh toán triển khai ứng dụng căn cước công dân gắn chip trên điện thoại; 64 tổ chức tín dụng triển khai tại quầy; 22 tổ chức tín dụng và 7 trung gian thanh toán chính thức tích hợp VNeID. Toàn ngành đã đối chiếu sinh trắc học hơn 162,9 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,6 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức, đạt 100% tổng lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số.

Việc kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, khai thác căn cước công dân gắn chip và VNeID không chỉ giúp rút ngắn quy trình xác thực khách hàng mà còn tạo nền tảng để các tổ chức tín dụng phát triển nhiều dịch vụ số an toàn, thuận tiện hơn.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, cùng với việc khai thác dữ liệu dân cư, Ngân hàng Nhà nước cũng đã hoàn thành đồng bộ 4 cơ sở dữ liệu chuyên ngành lên Trung tâm dữ liệu quốc gia, đồng thời ban hành danh mục dữ liệu gốc, dữ liệu chủ và dữ liệu tham chiếu để bảo đảm dữ liệu được cập nhật, đồng bộ theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".
Chính việc đầu tư đồng thời vào thể chế, hạ tầng và dữ liệu đã giúp chuyển đổi số của ngành ngân hàng không dừng ở việc số hóa từng sản phẩm, dịch vụ mà từng bước hình thành nền tảng số phục vụ toàn bộ hoạt động tài chính - tiền tệ. Đây cũng là tiền đề quan trọng để đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí giao dịch và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân và doanh nghiệp.

Giảm thủ tục, tăng dư địa cho tăng trưởng

Nếu chuyển đổi số là nền tảng thì cải cách thủ tục hành chính chính là giá trị mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất. Mỗi quy trình được rút gọn, mỗi hồ sơ được số hóa hay mỗi lần xác thực được thực hiện tự động đều đồng nghĩa với việc giảm thời gian, chi phí và nguồn lực xã hội.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, một trong những kết quả nổi bật của việc triển khai Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 trong ngành ngân hàng là kết nối, khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử VNeID. Việc này không chỉ phục vụ xác minh danh tính khách hàng mà còn tạo điều kiện để tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, giảm giấy tờ và đơn giản hóa thủ tục.

Đến ngày 23/6/2026, Ngân hàng Nhà nước đã hoàn thành nâng cấp Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung, cung cấp 43 dịch vụ công trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, đạt 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được thực hiện hoàn toàn trực tuyến. Đồng thời, hệ thống được kết nối với nhiều cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin để khai thác dữ liệu, đối chiếu thông tin, qua đó cắt giảm thành phần hồ sơ ngay trong quá trình tiếp nhận và giải quyết thủ tục.

Những thay đổi này không chỉ giúp giảm áp lực cho cơ quan quản lý mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp và người dân. Thay vì phải nhiều lần kê khai, nộp bản giấy hay đi lại giữa các cơ quan, nhiều thủ tục hiện có thể hoàn tất trên môi trường điện tử với dữ liệu được tự động đối chiếu, xác thực. Thời gian xử lý được rút ngắn đồng nghĩa với chi phí tuân thủ giảm xuống, tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, còn người dân tiếp cận dịch vụ tài chính nhanh chóng và thuận tiện hơn.

Quan trọng hơn, việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí giao dịch và số hóa toàn bộ quy trình giúp dòng vốn lưu chuyển nhanh hơn trong nền kinh tế. Khi doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ ngân hàng thuận lợi hơn, nguồn lực tài chính được phân bổ hiệu quả hơn, qua đó góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng. Đây cũng là mục tiêu mà Nghị quyết 57 hướng tới: lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển mới của nền kinh tế.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn, trong thời gian tới, toàn ngành sẽ tiếp tục bám sát định hướng "lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, dữ liệu là nền tảng, công nghệ là động lực", đồng thời tập trung hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và hệ sinh thái ngân hàng số đồng bộ, hiện đại.

Song song với việc nâng cao trải nghiệm, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trong môi trường số cũng được đặt lên hàng đầu. Trước tình trạng tội phạm công nghệ cao ngày càng lợi dụng các lỗ hổng bảo mật và công nghệ Deepfake để vượt qua cơ chế xác thực sinh trắc học, cuối năm 2025, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 77/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung các quy định về an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ trực tuyến.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, từ ngày 1/7/2026, các tổ chức tín dụng phải triển khai giải pháp xác thực sinh trắc học có khả năng phát hiện giả mạo vật thể sống (Presentation Attack Detection - PAD), đáp ứng tiêu chuẩn ISO 30107 Level 2, nhằm ngăn chặn các hành vi giả mạo bằng hình ảnh, video hoặc mặt nạ 3D. Đồng thời, các ngân hàng phải định kỳ kiểm thử hệ thống bằng mô phỏng tấn công Deepfake để đánh giá khả năng phòng thủ.

Bên cạnh đó, các ứng dụng Mobile Banking cũng phải được bổ sung các cơ chế tự động phát hiện và ngăn chặn khi thiết bị của khách hàng có dấu hiệu bị can thiệp như root, jailbreak, chạy trên môi trường giả lập hoặc bị cài đặt phần mềm theo dõi, chỉnh sửa ứng dụng. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc chuyển từ bảo mật bị động sang phòng ngừa chủ động trước các phương thức tấn công ngày càng tinh vi.

Hiệu quả của các giải pháp số cũng đã được phản ánh qua kết quả vận hành Hệ thống hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Đến hết ngày 29/6/2026, dịch vụ truy vấn trạng thái tài khoản thanh toán, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận trên SIMO247 đã được triển khai tới khách hàng của 12 tổ chức tín dụng và 3 trung gian thanh toán, hỗ trợ cảnh báo khoảng 4,6 triệu lượt khách hàng. Sau khi nhận được cảnh báo, hơn 1,5 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với tổng giá trị giao dịch tương ứng hơn 5,2 nghìn tỷ đồng.

Những con số này cho thấy chuyển đổi số không chỉ tạo ra các dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn mà còn góp phần bảo vệ tài sản của người dân, củng cố niềm tin vào thanh toán không dùng tiền mặt và môi trường giao dịch số.

Thống đốc Phạm Đức Ấn nhấn mạnh chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ mà còn là sự thay đổi về tư duy, nhận thức và phương thức làm việc của mỗi cán bộ, người lao động trong toàn ngành.

Khi dữ liệu được kết nối, thủ tục được đơn giản hóa và giao dịch được bảo vệ an toàn hơn, những giá trị tạo ra sẽ không chỉ dừng lại trong lĩnh vực ngân hàng mà còn lan tỏa sang toàn bộ nền kinh tế. Đó cũng là nền tảng để thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, phát triển kinh tế số, Chính phủ số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.