Gỡ “điểm nghẽn” về vốn, thể chế
Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với nhu cầu vốn rất lớn cho sản xuất kinh doanh, hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các dự án chiến lược, việc tháo gỡ “điểm nghẽn” về vốn, thể chế và quản trị cho các ngân hàng thương mại nhà nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nhóm ngân hàng này thực sự bứt phá, đóng vai trò dẫn dắt thị trường tài chính - ngân hàng.
Thực tế, trong thời gian qua nhóm 4 ngân hàng thương mại nhà nước gồm BIDV, VietinBank, Vietcombank và Agribank luôn giữ vai trò chủ lực trong cung ứng vốn cho nền kinh tế. Không chỉ là “kênh dẫn vốn” lớn nhất cho các lĩnh vực ưu tiên, các ngân hàng này còn là công cụ quan trọng để điều tiết chính sách tiền tệ, ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng.
NHNN vừa ban hành Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới
Theo các số liệu được công bố, giai đoạn 2017-2025 chứng kiến sự mở rộng rất mạnh về quy mô hoạt động của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước. Tổng tài sản của 4 ngân hàng đã tăng từ khoảng 4,45 triệu tỷ đồng năm 2017 lên hơn 11,16 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2025, tức tăng hơn 2,5 lần sau 8 năm. Quy mô vốn chủ sở hữu cũng tăng mạnh từ 211 nghìn tỷ đồng lên hơn 691 nghìn tỷ đồng.
Đặc biệt, đến cuối năm 2025, BIDV đã có dư nợ tín dụng vượt 2,3 triệu tỷ đồng; VietinBank và Agribank tiến sát mốc 2 triệu tỷ đồng; Vietcombank tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng cao. Hiện nhóm ngân hàng thương mại nhà nước chiếm khoảng 40-45% tổng tài sản và hơn 45% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống ngân hàng.
Những con số này cho thấy vai trò đặc biệt của khối ngân hàng nhà nước trong việc bảo đảm dòng vốn cho nền kinh tế, nhất là các lĩnh vực trọng điểm như hạ tầng, năng lượng, nông nghiệp, xuất khẩu hay các chương trình an sinh xã hội.
Tuy nhóm ngân hàng này đang nắm khoảng 42% tổng tài sản toàn hệ thống nhưng chỉ chiếm khoảng 20% vốn điều lệ. Điều này khiến hệ số an toàn vốn (CAR) luôn chịu áp lực lớn. Ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê - Ổn định tiền tệ và Tài chính (NHNN) ví tình trạng vốn điều lệ mỏng như “chiếc áo quá chật”, khiến các ngân hàng thương mại nhà nước dù muốn tăng trưởng mạnh hơn cũng gặp nhiều giới hạn về an toàn vốn và khả năng tài trợ cho các dự án lớn của quốc gia.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79 được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt quan trọng cho hệ thống ngân hàng thương mại nhà nước. Điểm đáng chú ý nhất là cho phép doanh nghiệp nhà nước, trong đó có các ngân hàng thương mại nhà nước, được giữ lại nguồn lực từ cổ phần hóa, thoái vốn và nhiều nguồn tài chính hợp pháp khác để tăng vốn điều lệ thay vì phải nộp toàn bộ về ngân sách.
Đây được xem là giải pháp có ý nghĩa rất lớn bởi trong nhiều năm, vấn đề tăng vốn luôn là “nút thắt” lớn nhất đối với các ngân hàng quốc doanh. Khi năng lực vốn bị giới hạn, khả năng mở rộng tín dụng cũng bị bó hẹp, trong khi nhu cầu vốn cho nền kinh tế ngày càng tăng cao.
Nghị quyết 79 đặt mục tiêu xây dựng các ngân hàng thương mại nhà nước có quy mô lớn, năng lực quản trị hiện đại, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế, trong đó phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản.
Muốn đạt mục tiêu này, việc tăng cường năng lực tài chính là điều kiện tiên quyết. Theo các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV, Chính phủ, NHNN và Bộ Tài chính cần tiếp tục ưu tiên cơ chế tăng vốn cho các ngân hàng thương mại nhà nước thông qua việc giữ lại toàn bộ lợi nhuận, sử dụng các nguồn vốn chủ sở hữu và hỗ trợ tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược khi điều kiện phù hợp. Điều này không chỉ giúp đáp ứng chuẩn Basel II, tiến tới Basel III mà còn mở rộng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.
Thực tế cho thấy, nếu không sớm tháo gỡ áp lực vốn, các ngân hàng thương mại nhà nước sẽ khó duy trì vai trò dẫn dắt trong giai đoạn tới. Việt Nam đang bước vào chu kỳ phát triển mới với nhu cầu đầu tư rất lớn cho cao tốc, đường sắt tốc độ cao, chuyển đổi năng lượng, công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây đều là các dự án có nhu cầu vốn trung và dài hạn rất lớn mà khu vực ngân hàng nhà nước vẫn phải đóng vai trò chủ lực.
Không chỉ câu chuyện tăng vốn, các chuyên gia cũng cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ đặc thù để các ngân hàng này mạnh dạn tham gia tài trợ các dự án chiến lược quốc gia. Chẳng hạn, có thể nghiên cứu giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc, mở rộng tái cấp vốn hoặc cơ chế bảo lãnh tín dụng đối với các dự án trọng điểm về năng lượng, logistics, khoa học công nghệ hay chuyển đổi xanh.
Song song với đó, việc phát triển cân bằng thị trường tài chính cũng rất cần thiết để giảm áp lực cung ứng vốn trung - dài hạn cho hệ thống ngân hàng. Khi thị trường vốn, quỹ đầu tư, tài chính xanh hay thị trường tín chỉ carbon phát triển hiệu quả hơn, gánh nặng huy động và cho vay dài hạn sẽ không còn dồn quá nhiều lên vai các ngân hàng thương mại nhà nước.
Từ “quản lý” sang “kiến tạo” để tạo không gian bứt phá
Điểm đáng chú ý là ngay sau khi Nghị quyết 79 được ban hành, NHNN đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Quyết định số 464/QĐ-NHNN về Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 29/NQ-CP của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 79.
Theo đó, NHNN yêu cầu toàn hệ thống đổi mới mạnh mẽ tư duy điều hành theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, tăng phân cấp, phân quyền và áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro thay cho cơ chế “tiền kiểm” truyền thống.
Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế trong lĩnh vực ngân hàng. Đây là tín hiệu rất quan trọng bởi muốn các ngân hàng thương mại nhà nước bứt phá thì không chỉ cần vốn mà còn phải có không gian thể chế đủ rộng để đổi mới quản trị, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo Chủ tịch HĐQT Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng, các doanh nghiệp nhà nước nói chung và ngân hàng thương mại nhà nước nói riêng cần sớm áp dụng các chuẩn mực quản trị tiên tiến theo thông lệ quốc tế, tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng kiểm soát nội bộ. Đồng thời, cần có cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, dữ liệu lớn, an ninh mạng hay trí tuệ nhân tạo.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, nguồn nhân lực công nghệ cao sẽ là yếu tố quyết định khả năng chuyển đổi của các ngân hàng. Nếu thiếu cơ chế lương thưởng linh hoạt và chính sách đãi ngộ phù hợp, các ngân hàng thương mại nhà nước sẽ rất khó cạnh tranh với khu vực tư nhân hoặc các định chế tài chính nước ngoài trong cuộc đua nhân lực số.
Theo các chuyên gia, Nghị quyết 79 không chỉ mang ý nghĩa tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn mở ra một tư duy phát triển mới đối với khu vực doanh nghiệp và ngân hàng thương mại nhà nước. Với vai trò là “trụ cột” của hệ thống tài chính, các ngân hàng thương mại nhà nước đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm năng lực tài chính, quản trị và công nghệ, từ đó đủ sức dẫn dắt dòng vốn cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.
Cùng với đó, việc NHNN nhanh chóng ban hành chương trình hành động triển khai Nghị quyết 79 cho thấy quyết tâm rất rõ của cơ quan quản lý trong việc đưa các chủ trương lớn vào thực tiễn. Khi các điểm nghẽn về vốn, thể chế và quản trị từng bước được tháo gỡ, các ngân hàng thương mại nhà nước sẽ có thêm dư địa để mở rộng hoạt động, nâng cao sức cạnh tranh và thực hiện tốt hơn vai trò điều tiết, dẫn dắt thị trường tài chính - ngân hàng.
