Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam bàn giải pháp "gỡ vướng" trong sàng lọc giao dịch chuyển tiền trong nước

Tham dự cuộc họp còn có đại diện lãnh đạo một số ban, đơn vị chức năng thuộc Cơ quan Thường trực VNBA; đại diện Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài (gồm MUFG, Mizuho, Standard Chartered, HSBC, CitiBank, UOB, ANZ); cùng đại diện một số ngân hàng hội viên trong nước như Vietcombank, VietinBank, Agribank, BIDV, Techcombank, VPBank, TPBank, SeABank, NCB, PVcomBank và MSB.

Phát biểu mở đầu cuộc họp, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, Hiệp hội Ngân hàng đã tiếp nhận kiến nghị của Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài về những vướng khắc liên quan đến việc triển khai Luật Phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, do nội dung phức tạp và tác động rộng, Hiệp hội Ngân hàng cần tổ chức trao đổi trực tiếp để làm rõ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, đây không chỉ là khó khăn riêng của các ngân hàng nước ngoài, mà là vấn đề chung của toàn hệ thống ngân hàng. Mục tiêu đặt ra là xây dựng cách tiếp cận thống nhất, giải pháp đồng bộ, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa hạn chế rủi ro, gian lận và tác động tiêu cực đến hoạt động thanh toán.

TS. Nguyễn Quốc Hùng đề nghị các ngân hàng rà soát, đối chiếu đầy đủ Luật Phòng, chống rửa tiền và các văn bản hướng dẫn để xác định rõ những nội dung còn bất cập; trên cơ sở đó, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam sẽ tổng hợp, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét những vướng mắc này. Đối với đề xuất xây dựng hệ thống hoặc danh sách dùng chung phục vụ sàng lọc, là ý tưởng có giá trị, song cần xem xét thận trọng do liên quan đến hành lang pháp lý, bảo mật dữ liệu, cơ chế quản trị, trách nhiệm pháp lý và nguồn lực đầu tư.

Tại cuộc họp, đại diện Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài (BWG) cho biết các ngân hàng hiện phải sàng lọc giao dịch nội địa dựa trên hai nhóm danh sách chính: “danh sách đen” (blacklist) do Bộ Công an và Bộ Quốc phòng ban hành; và “danh sách cảnh báo” của Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ danh sách của Bộ Công an được công bố công khai, trong khi danh sách của Bộ Quốc phòng chưa được công bố cụ thể. Đối với danh sách cảnh báo của Ngân hàng Nhà nước, thông tin chủ yếu được gửi qua các công văn rời rạc, chưa có một danh sách tập trung, cập nhật theo chuẩn dữ liệu thống nhất.

Theo đại diện Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng xử lý khoảng 30 triệu giao dịch chuyển tiền mỗi ngày, việc sàng lọc theo thời gian thực (real-time) gặp nhiều thách thức, đặc biệt khi thông tin giao dịch chuyển tiền nội địa thường chỉ bao gồm tên và số tài khoản người thụ hưởng, trong khi tình trạng trùng tên Tiếng Việt rất phổ biến. Việc tạm dừng giao dịch để xác minh không chỉ làm gián đoạn hệ thống, phát sinh chi phí vận hành, mà còn ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng, nhất là với các dịch vụ thanh toán nhanh qua NAPAS, QR Code.

Đại diện Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài cho rằng, theo thông lệ quốc tế và khuyến nghị của FATF (lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền), không bắt buộc sàng lọc giao dịch chuyển tiền nội địa theo thời gian thực, mà trọng tâm thường đặt vào giao dịch xuyên biên giới. Khi ngân hàng đã thực hiện đầy đủ eKYC, định danh sinh trắc học và kiểm soát khách hàng ngay từ khâu mở tài khoản, rủi ro phát sinh từ giao dịch nội địa được đánh giá là tương đối thấp.

Từ đó, Nhóm công tác Ngân hàng nước ngoài đề xuất nghiên cứu cơ chế phối hợp thỏa thuận toàn ngành, trong đó các ngân hàng có thể “hỗ trợ nhau” trong hoạt động sàng lọc giao dịch nội địa, trên cơ sở Điều 14 Luật Phòng, chống rửa tiền, cho phép tổ chức tín dụng sử dụng bên thứ ba trong nhận biết khách hàng. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp giảm gánh nặng tuân thủ, tiết kiệm nguồn lực xã hội, đồng thời vẫn đáp ứng mục tiêu Phòng, chống rửa tiền.

Trao đổi tại cuộc họp, đại diện nhiều ngân hàng cho rằng khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở thiếu dữ liệu định danh trong lệnh chuyển tiền nội địa. Các danh sách cảnh báo, danh sách đen thường thiếu thông tin như số căn cước công dân, ngày sinh, địa chỉ…, khiến tỷ lệ cảnh báo giả ở mức cao.

Một số ngân hàng chia sẻ kinh nghiệm kết nối thời gian thực với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) trực thuộc Bộ Công an trong phòng, chống gian lận, song đều thống nhất rằng các giải pháp đơn lẻ của từng ngân hàng không thể giải quyết triệt để vấn đề, bởi đây là bài toán mang tính toàn ngành. Đại diện các ngân hàng lớn cũng lưu ý, xét dưới góc độ pháp lý, dù có thỏa thuận hay cam kết giữa các ngân hàng, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về ngân hàng khởi tạo giao dịch, theo đúng quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền.

Đại diện Nhóm BWG và các ngân hàng đều thống nhất quan điểm, việc sàng lọc từng giao dịch đơn lẻ trong nước không chỉ làm chậm tốc độ thanh toán mà còn đi ngược lại xu hướng khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt của Chính phủ. Việc phải dừng giao dịch để xác minh thủ công các cảnh báo giả khiến khách hàng phiền hà, đồng thời đẩy rủi ro về phía ngân hàng khởi tạo.

Sau khi lắng nghe các ý kiến từ các ngân hàng, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh mục tiêu của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam là xây dựng giải pháp chung, khả thi cho toàn hệ thống, song trước hết cần làm rõ các vướng mắc hiện nay xuất phát từ quy định pháp luật hay từ cách thức triển khai trong thực tiễn.

Theo đó, vấn đề sàng lọc giao dịch chuyển tiền trong nước cần được tiếp cận theo hai hướng song song. Trong ngắn hạn, cần tăng cường cơ chế phối hợp toàn ngành, thống nhất cách hiểu và cách thực thi, đồng thời đẩy mạnh chia sẻ thông tin nhằm giảm thiểu rủi ro trong công tác thanh tra, kiểm tra. Về dài hạn, cần kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện chính sách và chuẩn dữ liệu, nâng cao chất lượng các danh sách cảnh báo, đồng thời tách bạch yêu cầu quản lý đối với giao dịch nội địa và giao dịch xuyên biên giới.

TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng, cần giải pháp hài hòa giữa tuân thủ và vận hành, nhằm vừa bảo đảm mục tiêu phòng, chống rửa tiền nhưng cũng không tạo áp lực quá mức cho hệ thống ngân hàng và hoạt động thanh toán trong nước.

T.Đ