Ngày này cách đây 22 năm (9/11/1999 - 9/11/2021), Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đã ký Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV), là cột mốc đánh dấu bước đi quan trọng của Chính phủ nhằm hoàn thiện mạng lưới bảo đảm an toàn tài chính - ngân hàng trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi - gìn giữ niềm tin của người gửi tiền
Hồi tưởng về quá trình thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN), ông Nguyễn Văn Sản - Nguyên Trưởng Ban trù bị thành lập Công ty Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (1999-2000), Nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (2000-2001) chia sẻ: “Cuối những năm 90, khủng hoảng kinh tế thế giới lan rộng và tác động mạnh đến Việt Nam. Ngành ngân hàng còn non trẻ phải đối mặt với hàng loạt vấn đề: hoạt động tín dụng đứng trước thách thức lớn, tình hình lạm phát cao có chiều hướng trở lại, nợ xấu tăng. Mô hình quỹ tín dụng nhân dân mới được thí điểm thành lập và hoạt động từ năm 1993 có nhiều quỹ đứng trước nguy cơ mất khả năng chi trả, gây mất niềm tin của người dân và ảnh hưởng tới an ninh trật tự xã hội tại một số địa phương. Trong bối cảnh ấy, các định chế tài chính quốc tế như Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) cũng khuyến nghị và hối thúc Việt Nam tổ chức lại hệ thống ngân hàng, xây dựng cơ chế bảo hiểm tiền gửi. Thực hiện chủ trương của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thành lập Ban trù bị thành lập Công ty Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam vào giữa năm 1999.
Ban trù bị nhanh chóng nghiên cứu, khảo sát các mô hình bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đã và đang hoạt động trên thế giới, đề xuất Ngân hàng Nhà nước trình Thủ tướng Chính phủ phương án thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Sau quá trình chuẩn bị, ngày 09/11/1999, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Theo đó, Điều 1 của Quyết định này nêu rõ: “Thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi và sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng.” Vốn điều lệ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là 1.000 tỷ đồng, do nhà nước cấp, bên cạnh đó được bổ sung từ nguồn thu phí bảo hiểm tiền gửi hàng năm và các nguồn vốn khác.
Ông Nguyễn Văn Sản nhớ lại: “Thời điểm đó, không phải là không có những nghi ngại vì đây là lĩnh vực mới mẻ, tình thế lại hết sức gấp rút, hệ thống ngân hàng đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng, trong khi tổ chức bảo hiểm tiền gửi được thành lập với nguồn lực có hạn. Tuy nhiên, chúng tôi xác định rằng, việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trước hết là một “liều thuốc tinh thần” để lấy lại niềm tin của người dân, đặc biệt là những người gửi tiền quy mô nhỏ tại các quỹ tín dụng nhân dân.”
Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam chính thức đi và hoạt động từ ngày 7/7/2000. Ngay từ những ngày đầu, tổ chức bảo hiểm tiền gửi còn non trẻ đã vừa phải tham gia xây dựng khuôn khổ pháp lý, cơ chế hoạt động, quy chế, quy trình nội bộ…, đồng thời ngay lập tức tham gia tìm hiểu, đánh giá các tổ chức tín dụng gặp vấn đề, đặc biệt là các quỹ tín dụng nhân dân có nguy cơ đổ vỡ để chuẩn bị phương án hỗ trợ, giải cứu hoặc xử lý. Năm 2001, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã chi trả bảo hiểm tiền gửi cho người gửi tiền tại QTDND Rạch Sỏi và Giồng Riềng thuộc tỉnh Kiên Giang và một số QTDND tại các địa bàn khác.
Điểm sáng của công tác bảo vệ người gửi tiền là Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã kịp thời chi trả đúng đối tượng, đủ số tiền theo hạn mức quy định. Đặc biệt, sau khi quản lý, thanh lý tài sản của các tổ chức tín dụng bị đổ vỡ, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã thu hồi đủ nguồn tài chính để tiếp tục chi trả cho người gửi tiền có số tiền gửi vượt hạn mức, đảm bảo quyền lợi gần như tuyệt đối cho họ. Việc chi trả nhanh chóng, kịp thời đã trấn an tâm lý, củng cố niềm tin của người gửi tiền, tránh những tác động dây chuyền ảnh hưởng tới hệ thống ngân hàng cũng như đảm bảo trật tự, an ninh xã hội tại các địa phương.
Để xứng đáng với niềm tin và kỳ vọng
Hiện nay, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là tổ chức bảo hiểm tiền gửi duy nhất tại Việt Nam, hoạt động theo mô hình Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Từ nguồn vốn ban đầu được cấp 1.000 tỷ đồng, tính đến hết tháng 9/2021, tổng tài sản của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đạt gần 80 nghìn tỷ đồng, trong đó Quỹ dự phòng nghiệp vụ đạt gần 74 nghìn tỷ đồng. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã xây dựng mạng lưới bảo hiểm tiền gửi với trụ sở chính tại Hà Nội và 8 chi nhánh tại các vùng kinh tế trọng điểm của cả nước nhằm theo sát bước phát triển của các tổ chức tín dụng. Hiện Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đang bảo vệ cho tiền gửi của người gửi tiền tại 1.283 tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, gồm 97 ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 1.181 quỹ tín dụng nhân dân, 01 ngân hàng hợp tác xã và 04 tổ chức tài chính vi mô.
Chiến lược phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã nêu rõ định hướng phát triển Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong những năm tới là áp dụng mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan đại diện chủ sở hữu; thực hiện mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định hệ thống các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.
Chiến lược nói trên khẳng định cần tăng cường năng lực tài chính, nâng cao năng lực hoạt động, hoàn thiện mô hình tổ chức, nâng cao trình độ cán bộ, áp dụng công nghệ hiện đại nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, tham gia kiểm soát đặc biệt, phát hiện, cảnh báo sớm những rủi ro tiềm ẩn đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Tham gia tái cơ cấu có hiệu quả đối với các tổ chức tín dụng yếu kém; tính và thu phí bảo hiểm tiền gửi, quản lý nguồn vốn đầu tư, tuyên truyền chính sách bảo hiểm tiền gửi; chi trả bảo hiểm theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và các quy định pháp luật của Việt Nam.
Đặc biệt, vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc đảm bảo an toàn hoạt động, củng cố vững chắc hệ thống quỹ tín dụng nhân dân cũng được nhấn mạnh tại Chỉ thị số 06 của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 12/3/2019. Cụ thể, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sẽ tăng cường phối hợp tham gia, hỗ trợ chức năng kiểm tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các quỹ tín dụng nhân dân; tích cực tham gia xử lý các quỹ tín dụng nhân dân yếu kém hoặc có dấu hiệu mất an toàn trong hoạt động; nghiên cứu đề xuất việc sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi để sử dụng nguồn tiền kết dư phí bảo hiểm tiền gửi để xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém.
Có thể nói, vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong thời gian tới là rất quan trọng. Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước cũng như yêu cầu từ thực tế không chỉ đòi hỏi Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam luôn sẵn sàng thực hiện tốt công tác chi trả khi phát sinh nghĩa vụ, mà còn phải đảm bảo các hoạt động nghiệp vụ như cấp và thu hồi Chứng nhận tham gia bảo hiểm tiền gửi, thu phí bảo hiểm tiền gửi, kiểm tra, giám sát, tham gia kiểm soát đặc biệt, hỗ trợ tài chính… nhằm hạn chế tối đa nguy cơ đổ vỡ tổ chức tín dụng.
Trong thời gian tới, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sẽ rà soát, đánh giá quá trình thực thi Luật Bảo hiểm tiền gửi từ khi được ban hành tới nay nhằm báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, trình Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung Luật này. Cơ sở pháp lý cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam cần hướng tới thông lệ quốc tế, nâng cao vị thế, vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam để tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào quá trình cơ cấu lại hệ thống TCTD nhằm bảo vệ tốt hơn, kịp thời hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. Luật Bảo hiểm tiền gửi cũng cần được sửa đổi, bổ sung theo hướng giải quyết khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, đồng thời để Luật Bảo hiểm tiền gửi thống nhất với các Luật khác có liên quan.
Bên cạnh đó, Luật Bảo hiểm tiền gửicần quy định cụ thể việc Bảo hiểm tiền gửi Việt Namphối hợp tham gia, hỗ trợ chức năng kiểm tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các quỹ tín dụng nhân dân; tích cực tham gia xử lý các quỹ tín dụng nhân dân yếu kém hoặc có dấu hiệu mất an toàn trong hoạt động; sử dụng nguồn tiền kết dư phí bảo hiểm tiền gửi để xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém… Việc luật hóa các quy định này sẽ đảm bảo hành lang pháp lý để Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phát huy vai trò đối với việc bảo vệ người gửi tiền, với hệ thống ngân hàng cũng như nền kinh tế nói chung.
Về phần mình, để tiếp tục gìn giữ và nâng cao niềm tin của người gửi tiền đối với hệ thống ngân hàng, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần không ngừng phát triển nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực, nguồn lực hệ thống để song hành cùng sự phát triển của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tham gia phối hợp với Ngân hàng Nhà nước trong việc nâng cao nhận thức công chúng, tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm tiền gửi, qua đó xây dựng nền tảng cho một thị trường tài chính - ngân hàng minh bạch, hiệu quả, đảm bảo kỷ luật thị trường. Có như vậy, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam mới phát huy vai trò là công cụ hữu hiệu của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước nhằm bảo vệ hiệu quả người gửi tiền và giữ an toàn hệ thống, để ngọn lửa niềm tin công chúng tiếp tục cháy mãi không ngừng.
