Ảnh minh họa. (Nguồn: Báo Nhân Dân)
Số hóa đang định hình lại cách thức cung cấp các dịch vụ tài chính, biến việc truy cập dữ liệu trở thành một yếu tố quan trọng thúc đẩy nền kinh tế số, nhất là trong lĩnh vực ngân hàng.
Khung pháp lý kiến tạo hệ sinh thái số
Theo Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Phạm Anh Tuấn, trong những năm qua, NHNN đã sớm nhận thức được những lợi ích to lớn từ việc thúc đẩy kết nối, liên thông dữ liệu để phát triển hệ sinh thái số, nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân và doanh nghiệp. Từ đó, đã nhanh chóng ban hành các chiến lược quan trọng, bao gồm Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030 và Chiến lược dữ liệu ngành Ngân hàng đến năm 2030. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là “Đẩy mạnh nghiên cứu, tích hợp, kết nối mở rộng với các ngành, lĩnh vực khác để thiết lập hệ sinh thái số”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, NHNN đã tham mưu và ban hành nhiều văn bản pháp lý quan trọng. Đặc biệt, Thông tư số 64/2024/TT-NHNN quy định chi tiết việc triển khai Giao diện lập trình ứng dụng mở (API mở) trong lĩnh vực ngân hàng (Thông tư API mở).
Thông tư 64 tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, an toàn để thiết lập các kết nối, liên thông giữa ngành ngân hàng và các ngành, lĩnh vực khác một cách thuận tiện, an toàn, bảo vệ tốt quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Thông tư này thể hiện một bước tiến đáng kể trong việc thúc đẩy hệ sinh thái ngân hàng mở (Open Banking), nơi vai trò của ngân hàng dịch chuyển từ “cát cứ” sang “chia sẻ” dữ liệu để phát triển sản phẩm, dịch vụ. “Mục tiêu ban hành chính sách về API mở nhằm thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, đổi mới sáng tạo và tài chính toàn diện”, ông Đinh Tiến Dũng, đại diện Cục Công nghệ thông tin (NHNN) cho hay.
Theo đó, API mở là các API được ngân hàng cung cấp cho "bên thứ ba", có thể là một Fintech (công ty công nghệ tài chính) hoặc một ngân hàng khác để “cung ứng dịch vụ cho khách hàng”.
Song song với API mở, NHNN cũng tích cực triển khai kết nối, chia sẻ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây được coi là nền tảng cho định danh và xác thực điện tử, theo Đề án 06 của Chính phủ. Nhiều tổ chức tín dụng (TCTD) và trung gian thanh toán đã phối hợp với Bộ Công an triển khai giải pháp xác thực khách hàng qua Thẻ căn cước công dân (CCCD) gắn chíp và ứng dụng VNeID.
Số liệu mới nhất từ Vụ Thanh toán (NHNN) cho thấy: Đến ngày 14/11, ngành ngân hàng đã có hơn 136,1 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân được đối chiếu sinh trắc học qua CCCD gắn chíp hoặc ứng dụng VNeID. Điều này không chỉ tăng cường hiệu quả phòng chống tội phạm mà còn nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Bảo đảm an toàn dữ liệu
Ông Phạm Anh Tuấn cho biết: Chia sẻ dữ liệu trong bối cảnh ngân hàng mở đòi hỏi phải xử lý hài hòa nhiều yêu cầu, bao gồm chuẩn hóa dữ liệu và giao thức kết nối; tăng cường năng lực quản trị rủi ro bên thứ ba; bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống trước các nguy cơ tấn công mạng, lạm dụng dữ liệu và quan trọng nhất là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, thu hẹp khoảng cách số, không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số. Đây là những vấn đề mang tính hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các TCTD và công ty Fintech.
Nhận định Việt Nam đã đạt được tiến bộ đáng kể trong việc chuyển từ nền kinh tế dựa vào tiền mặt sang áp dụng các hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện, Phó Trưởng Cơ quan Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam Andri Meier đánh giá: Những thành công này mở đường cho quá trình số hóa sâu hơn, được hỗ trợ bởi các công nghệ như API mở mang lại tiềm năng to lớn để phát triển sâu hơn thị trường tài chính bằng cách cho phép tương tác liền mạch giữa các ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ tài chính phi ngân hàng và nền tảng của bên thứ ba.
Bà Maria Joao Pateguana, Trưởng Bộ phận phát triển khu vực tư nhân (Ngân hàng Phát triển châu Á) cũng cho rằng, Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển đổi số phi thường được thúc đẩy bởi các công nghệ đột phá. Các cải cách pháp lý, bao gồm Luật Giao dịch điện tử (2023), Luật Các tổ chức tín dụng (2024) và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (2025) đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ cho ngân hàng số, nhận dạng điện tử và chia sẻ dữ liệu an toàn. Đặc biệt, Thông tư 64 do NHNN ban hành mới đây thể hiện một bước tiến đáng kể trong việc thúc đẩy hệ sinh thái ngân hàng mở ở Việt Nam, thúc đẩy đổi mới, đồng thời bảo đảm môi trường an toàn và chuẩn hóa để chia sẻ dữ liệu tài chính.
Trên thực tế, các giải pháp làm sạch dữ liệu, xác minh chính xác thông tin khách hàng và ứng dụng vào nghiệp vụ được triển khai đã góp phần bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động của ngân hàng cũng như gia tăng sự trải nghiệm của khách hàng. NHNN thường xuyên chủ động theo dõi, chỉ đạo các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn. Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) của NHNN triển khai thí điểm, đến hết ngày 31/10 đã có hơn 1,7 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo, trong đó có hơn 567 nghìn lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch là hơn 2.200 tỷ đồng.
Chia sẻ dữ liệu không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ mà còn là chuyển đổi mô hình phát triển. Khi chính sách mở đi đôi với an toàn dữ liệu, Việt Nam có thể kiến tạo hệ sinh thái tài chính bao trùm, minh bạch và cạnh tranh. Với khuôn khổ pháp lý ngày càng minh bạch và chiến lược chuyển đổi số quyết liệt, ngành ngân hàng đang đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của một khu vực tài chính toàn diện, linh hoạt, hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn của đất nước.
