Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam triển khai Bộ Quy tắc ứng xử thu hồi nợ: Hướng tới chuẩn mực minh bạch, nhân văn và tiệm cận thông lệ quốc tế

Dự hội nghị, về phía VNBA có TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký; ông Đỗ Việt Hùng - Ủy viên Hội đồng Hiệp hội, Thành viên Hội đồng quản trị Vietcombank; ông Nguyễn Đình Đức - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng, Phó Tổng Giám đốc HD Saison; cùng các thành viên Ban soạn thảo và đại diện lãnh đạo các tổ chức hội viên, câu lạc bộ trực thuộc VNBA.

Về phía IFC có bà Phạm Liên Anh - Trưởng Chương trình Kinh tế và Tư vấn chính sách khu vực Mekong; luật sư Nguyễn Hưng Quang - Phó Trưởng Ban soạn thảo Bộ quy tắc cùng đại diện các Vụ, Cục Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tòa án Nhân dân tối cao, Viện kiểm sát Nhân dân tối cao, Cục A04 - Bộ Công an; đại diện Hiệp hội Quỹ tín dụng Nhân dân Việt Nam.

Yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, ngành ngân hàng hiện sở hữu hành lang pháp lý tương đối toàn diện, từ cấp Luật, Nghị định, Thông tư đến các văn bản hướng dẫn liên quan. Từ năm 2019, VNBA cũng đã ban hành Bộ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của cán bộ ngân hàng, được triển khai tại nhiều tổ chức tín dụng. Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ vừa được ban hành là tầng chuẩn mực bổ sung tiếp theo, hướng đến lĩnh vực đặc thù mà thực tiễn đang đặt ra nhiều thách thức.

TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, khoảng ba năm trở lại đây, trong bối cảnh chịu tác động kép từ đại dịch Covid-19 và áp lực mở rộng tín dụng, công tác thu hồi nợ gặp rất nhiều khó khăn. Khi khách hàng mất khả năng thanh toán, quá trình xử lý nợ phát sinh nhiều vướng mắc, thậm chí xuất hiện những biện pháp thu hồi chưa chuẩn mực, gây hình ảnh tiêu cực cho toàn ngành. Ông cũng lưu ý rằng Luật Các tổ chức tín dụng đã trao cho ngân hàng quyền thu giữ tài sản bảo đảm - đây là quyền hạn lớn, nhưng cách thức thực thi mới là vấn đề then chốt và phải làm như thế nào để nhận được sự chia sẻ, đồng cảm của xã hội.

Trong bối cảnh đó, VNBA đã phối hợp với IFC xây dựng hai tài liệu quan trọng: Sổ tay tái cấu trúc nợ ngoài tòa (hiện đang hoàn thiện dự thảo) và Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ (đã ban hành).

Nhìn nhận thẳng thắn áp lực ngành đang đối mặt, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, ngành ngân hàng đang phải thực hiện đồng thời nhiều trách nhiệm, vừa đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế, vừa phải giữ lãi suất hợp lý trong bối cảnh nguồn vốn huy động và cho vay đều khó khăn, nợ tiềm ẩn lớn, thái độ hợp tác trong trả nợ của một bộ phận khách hàng cũng là vấn đề gặp trở ngại. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh trách nhiệm của người vay và cho rằng không thể chấp nhận việc khách hàng có khả năng trả nợ mà không trả, cố tình chây ì, hoặc tạo tranh chấp để trì hoãn. Những hành vi như vậy không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế, đến sự luân chuyển vốn. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Quốc Hùng cũng khẳng định, trước hết, các tổ chức tín dụng phải làm tốt phần việc của mình, khi làm đúng, làm chuẩn mực thì mới có cơ sở để kiến nghị các cơ quan quản lý và nhận được sự đồng thuận của xã hội.

Quy trình xây dựng nghiêm túc, tiếp thu rộng rãi

Trình bày về quá trình hình thành Bộ Quy tắc, luật sư Nguyễn Hưng Quang - Phó Trưởng Ban soạn thảo cho biết, Bộ Quy tắc hướng tới ba mục tiêu: định hướng hành vi ứng xử, hạn chế rủi ro pháp lý và nâng cao hình ảnh thương hiệu của các tổ chức tín dụng.

Ban soạn thảo được thành lập theo Quyết định số 42/QĐ-HHNH ngày 17/6/2025. Trong 9 tháng xây dựng, Ban đã tiếp nhận hơn 370 ý kiến đóng góp từ 48 đơn vị hội viên, đồng thời xin ý kiến các bộ, ngành liên quan gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao nhằm bảo đảm sự phù hợp với pháp luật hiện hành. Với sự đồng thuận cao của Hội đồng Hiệp hội, Bộ Quy tắc được Chủ tịch VNBA ký ban hành theo Quyết định số 15/QĐ-HHNH ngày 31/3/2026.

Về cấu trúc, Bộ Quy tắc gồm 3 chương, 11 điều, xác lập 4 nguyên tắc cốt lõi: tuân thủ pháp luật và quy định nội bộ; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng; bảo vệ quyền và hình ảnh của tổ chức tín dụng; và bảo đảm bảo mật thông tin. Đối với khách hàng cá nhân, cán bộ thu hồi nợ phải làm việc trên tinh thần tôn trọng, lắng nghe, cung cấp đầy đủ thông tin về nghĩa vụ nợ, và nghiêm cấm các hành vi đe dọa, quấy rối, xúc phạm hoặc vi phạm bảo mật. Đối với khách hàng tổ chức, các tổ chức tín dụng phải tăng cường giám sát kể cả khi ủy quyền cho bên thứ ba, đồng thời phối hợp liên tổ chức để bảo đảm hài hòa lợi ích và hạn chế xung đột.

Thông lệ quốc tế và thực tiễn Việt Nam để chuẩn hoá hành vi đòi nợ, bảo vệ quyền lợi các bên

Đại diện IFC, bà Phạm Liên Anh nhấn mạnh đây là bộ quy tắc ứng xử đầu tiên dành riêng cho hoạt động thu hồi nợ trong hệ thống thành viên VNBA. Theo bà, sự phát triển của tín dụng - đặc biệt tín dụng tiêu dùng cần đi kèm với trách nhiệm: khách hàng phải được đối xử công bằng, minh bạch và tôn trọng, trong khi các tổ chức tín dụng cần chuẩn mực rõ ràng, nhất quán để quản trị rủi ro và bảo vệ uy tín của hệ thống.

Từ góc nhìn so sánh pháp lý quốc tế, bà Nguyễn Việt Anh - Trưởng phòng Pháp chế Ngân hàng MUFG chi nhánh Hà Nội chia sẻ kinh nghiệm từ khảo sát tại 6 quốc gia, vùng lãnh thổ. Dù có khác biệt về mô hình quản lý nhưng Singapore, Mỹ, Nhật Bản công nhận thu hồi nợ là ngành nghề riêng với cơ chế cấp phép chặt chẽ, trong khi Hồng Kông (Trung Quốc), Trung Quốc đại lục và Indonesia yêu cầu tổ chức tín dụng chịu trách nhiệm toàn diện khi thuê bên thứ ba - tất cả đều thống nhất nghiêm cấm các hành vi bạo lực, quấy rối, gây áp lực không phù hợp và đặt bảo vệ dữ liệu cá nhân như một nội dung quản trị cốt lõi. Đây là cơ sở tham chiếu quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch và bền vững.

Từ thực tiễn tại Vietcombank, ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Trưởng phòng Công nợ Trụ sở chính khẳng định, thu hồi nợ không chỉ là câu chuyện về hồ sơ, tài sản hay pháp lý, mà trước hết là cách ứng xử trong những hoàn cảnh khó khăn. Khi ngân hàng làm việc đúng mực, kiên trì và thấu hiểu, khách hàng lại sẵn sàng hợp tác, từ đó mở ra hướng xử lý hiệu quả hơn. Ông nhấn mạnh "nhân văn" không đồng nghĩa với dễ dãi, mà là cách tiếp cận đúng chuẩn mực - bảo đảm khả năng hợp tác của khách hàng trong khi vẫn tuân thủ pháp luật và bảo vệ lợi ích của ngân hàng.

Ở góc độ tài chính tiêu dùng, ông Nguyễn Đình Đức (HD Saison) chỉ ra thực tiễn triển khai cho thấy hiệu quả thu hồi nợ không đến từ việc gia tăng tần suất tiếp cận, mà từ cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh và kiểm soát tốt bối cảnh tương tác. Ông nhấn mạnh, giá trị của Bộ Quy tắc không nằm ở văn bản mà ở sự nhất quán trong thực thi. Chuẩn mực thu hồi nợ không chỉ là 'làm đúng' mà còn ở cách thức được xã hội nhìn nhận.

Triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống hội viên VNBA

Tại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất Bộ Quy tắc cần được triển khai nhất quán trong toàn ngành. Bộ Quy tắc không chỉ là vấn đề nội bộ của ngành mà còn là thông điệp gửi tới toàn xã hội: hoạt động thu hồi nợ luôn hướng tới sự minh bạch, đúng pháp luật và nhân văn

Dù không phải văn bản quy phạm pháp luật, việc vi phạm các hành vi bị cấm trong Bộ Quy tắc vẫn có thể kéo theo rủi ro pháp lý theo quy định hiện hành - đặc biệt liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của từng tổ chức. Đây được xem là cơ chế "kỷ luật mềm" nhưng có ảnh hưởng thực chất. Hội nghị cũng ghi nhận nhiều đề xuất về việc tăng cường hướng dẫn chi tiết và hệ thống hóa văn bản pháp luật liên quan, hỗ trợ các tổ chức tín dụng thuận lợi hơn.

Kết luận hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng khẳng định Bộ Quy tắc sẽ là chuẩn mực chung của toàn hệ thống hội viên VNBA, không thay thế quy định pháp luật nhưng đóng vai trò định hướng quan trọng trong thực tiễn; các tổ chức tín dụng được khuyến khích chủ động xây dựng quy trình nội bộ phù hợp. Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành qua việc tổng hợp vướng mắc, hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm và tổ chức sơ kết, đánh giá để hoàn thiện Bộ Quy tắc theo thời gian. TS. Nguyễn Quốc Hùng khẳng định, khi triển khai thống nhất trong toàn hệ thống, xã hội, người vay và các tổ chức sẽ có sự chia sẻ, đồng cảm với ngành Ngân hàng.

Ngày 31/3/2026, Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Phạm Toàn Vượng ký ban hành Quyết định số 15/QĐ-HHNH, kèm theo Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ, áp dụng đối với các tổ chức tín dụng hội viên Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA).

Bộ Quy tắc được xây dựng trên cơ sở Bộ luật Dân sự 2015, Luật Các tổ chức tín dụng 2024, Thông tư 39/2016/TT-NHNN về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng và Thông tư 43/2016/TT-NHNN về cho vay tiêu dùng của công ty tài chính, cùng các văn bản pháp luật liên quan. Văn bản gồm 3 Chương, 11 Điều, áp dụng cho nhóm khách hàng cá nhân (Điều 4-6) và khách hàng tổ chức (Điều 7-8) mang tính định hướng, thống nhất chuẩn mực ứng xử trong toàn hệ thống, không thay thế các quy định pháp lý hiện hành

Chi tiết xem tại đây

T.Đ