TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu khai mạc Toạ đàm
Tham dự tọa đàm có TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA); ông Jinchang Lai, chuyên gia trưởng, Nhóm Tư vấn các Định chế Tài chính châu Á và Thái Bình Dương; Đại diện Vụ Tín dụng NHNN; Ông Liu Hui, Giám đốc Khu vực Châu Á, Hiệp hội Bao Thanh toán Quốc tế (FCI); Bà Nguyễn Hồng Giang, Đại diện Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO). Ngoài ra, tọa đàm còn có sự góp mặt của các cơ quan quản lý, các tổ chức tín dụng trong nước (Vietcombank, VietinBank,…) và các tổ chức quốc tế (FCI, IFC, APFF) nhằm thảo luận về các giải pháp thúc đẩy tiềm năng phát triển bao thanh toán tại Việt Nam.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh rằng trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào thị trường quốc tế, yêu cầu đảm bảo an toàn tài chính và hoàn thiện hạ tầng thanh toán đang trở thành vấn đề được đặc biệt quan tâm.
Ông cho biết, khoảng 3 năm trước, lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã tham dự một hội thảo về bao thanh toán, thời điểm mà các ngân hàng đã bày tỏ sự quan tâm lớn và mong muốn thúc đẩy các giao dịch an toàn. Tuy nhiên, do khuôn khổ pháp lý khi đó vẫn đang trong giai đoạn thí điểm nên việc triển khai còn gặp nhiều hạn chế, trong khi tại nhiều quốc gia khác, hoạt động này đã được phát triển và áp dụng rộng rãi.
Đến nay, tại Việt Nam, hành lang pháp lý liên quan đến hoạt động bao thanh toán đã và đang được hoàn thiện. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư 20/2024/TT-NHNN thay thế Thông tư 02/2017/TT-NHNN quy định về hoạt động bao thanh toán và các dịch vụ liên quan đến bao thanh toán của tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Đây là bước tiến quan trọng tạo nền tảng pháp lý rõ ràng, minh bạch và linh hoạt hơn cho hoạt động bao thanh toán.
Quang cảnh tọa đàm
Dẫn số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, tính đến ngày 31/12/2025, có 16 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ bao thanh toán với tổng quy mô khoảng 22 nghìn tỷ đồng. Dù thị trường bao thanh toán tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển và ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, song dư nợ lĩnh vực này hiện mới chiếm khoảng 0,1% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn.
Trong khi đó, quy mô thị trường là rất lớn. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt khoảng 920 tỷ USD gấp 1,8 lần GDP, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có quy mô xuất nhập khẩu lớn. Điều đó cho thấy, hoạt động bao thanh toán, đặc biệt là bao thanh toán quốc tế của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng và so với các nước trong khu vực.
Đặt vấn đề về việc cần có một hệ thống đủ mạnh, đặc biệt là giải pháp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng cơ chế phù hợp với thực tiễn.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tạo dư địa thử nghiệm và khuyến khích đổi mới, giúp doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, có điều kiện tiếp cận, làm quen và triển khai các phương thức thanh toán hiện đại. Trong đó, bao thanh toán được xem là công cụ trung gian quan trọng, góp phần cải thiện dòng tiền, giảm áp lực vốn và hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Kết thúc bài phát biểu, lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh sự quan tâm ngày càng lớn của các đối tác quốc tế như IFC, FCI, APFF cùng nhiều tổ chức tài chính nước ngoài đối với thị trường Việt Nam. Đồng thời bày tỏ kỳ vọng thông qua tọa đàm, các chuyên gia trong nước và quốc tế sẽ tiếp tục trao đổi chuyên sâu, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện rõ những thuận lợi và thách thức, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm kiến nghị cơ quan quản lý sớm hoàn thiện khung chính sách, thúc đẩy hoạt động bao thanh toán phát triển hiệu quả và bền vững.
Ông Lin Hui, Giám đốc Khu vực Châu Á, FCI
Chia sẻ tại tọa đàm, Ông Lin Hui, Giám đốc Khu vực Châu Á, FCI đã có chuyên đề với nội dung Việt Nam: Nơi phát triển nghiệp vụ Bao thanh toán mạnh mẽ tiếp theo trong tương lai của châu Á cho biết các chuyên gia nhận định tài trợ thương mại dựa trên tài sản, đặc biệt là bao thanh toán quốc tế, đang trở thành động lực mới cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh tài chính toàn cầu chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền và dữ liệu. Với sự đồng hành của FCI - tổ chức quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực bao thanh toán, hệ sinh thái tài chính Việt Nam đang từng bước tiệm cận chuẩn mực toàn cầu, cho phép chuyển hóa các khoản phải thu thành tài sản tài chính, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khối SME.
Thành lập từ năm 1968, FCI với mạng lưới kết nối i hơn 350 thành viên tại trên 90 quốc gia và bộ quy tắc GRIF, FCI giúp kiểm soát rủi ro hiệu quả, thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu ở mức rất thấp khoảng 0,02% năm 2025. Trong khi đó, kinh tế Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò xuất khẩu với kim ngạch dự kiến đạt 475 tỷ USD, chiếm tới 92,4% GDP, trong bối cảnh các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU ngày càng ưu tiên phương thức thanh toán ghi sổ (Open Account).
Trước xu hướng chuyển dịch sang hệ sinh thái tài trợ chuỗi cung ứng toàn cầu, các tổ chức tài chính Việt Nam cần đẩy nhanh hoàn thiện chiến lược, đầu tư công nghệ và đổi mới quản trị rủi ro theo hướng dựa trên dòng tiền và khoản phải thu. Đây được xem là bước đi then chốt để Việt Nam nắm bắt cơ hội trở thành trung tâm bao thanh toán mới của khu vực, tránh nguy cơ tụt lại trong cuộc đua thương mại số.
Ông Jinchang Lai - Chuyên gia trưởng và Trưởng Nhóm Phát triển Hạ tầng Tài chính, Bộ phận Tư vấn các Định chế Tài chính, Châu Á & Thái Bình Dương, IFC
Tại tọa đàm, ông Jinchang Lai - Chuyên gia trưởng và Trưởng Nhóm Phát triển Hạ tầng Tài chính, Bộ phận Tư vấn các Định chế Tài chính, Châu Á & Thái Bình Dương, IFC và là Đại diện (Sherpa) của Mạng lưới Phát triển Hạ tầng Tài chính APEC-APFF (FIDN) cho biết: thương mại quốc tế hôm nay không còn là câu chuyện mua-bán, mà là cuộc đua tối ưu dòng tiền. Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam ước đạt 930 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một “cường quốc thương mại”. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: phần lớn dịch vụ tài trợ thương mại xuyên biên giới vẫn do các trung tâm tài chính nước ngoài cung cấp. Bao thanh toán quốc tế tại Việt Nam hiện chỉ chiếm 0,04% tổng kim ngạch, thấp hơn rất xa mức 0,86% của các nền kinh tế đang phát triển-cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
Đi sâu vào thực trạng, dù doanh số bao thanh toán dự kiến đạt 1.270 triệu EUR vào năm 2025, nhưng cấu trúc thị trường lại mất cân đối khi mảng quốc tế chiếm tới 72%, còn bao thanh toán hai bên-mô hình cốt lõi của tài trợ chuỗi cung ứng-chỉ còn 0,14% và đang suy giảm. Nguyên nhân đến từ cả ba phía: tổ chức tài chính còn thận trọng với rủi ro bên mua quốc tế và thiếu kết nối dữ liệu; doanh nghiệp, đặc biệt là SME, vẫn phụ thuộc tới 90% vào tài sản thế chấp truyền thống thay vì tận dụng khoản phải thu và hàng tồn kho; trong khi đó, khung pháp lý chưa hoàn thiện, đặc biệt về quyền ưu tiên thanh toán và xử lý khi phá sản.
Ông Tat Yeen Yap, Giám đốc Bộ phận Tài trợ Chuỗi cung ứng tại một ngân hàng ở Singapore; và Trưởng nhóm Tài trợ Thương mại Số của APFF – APEC/
Để tháo gỡ, giải pháp không nằm ở từng tổ chức riêng lẻ mà ở một hệ sinh thái kết nối. Với vai trò “hạ tầng mềm” toàn cầu, FCI cung cấp bộ quy tắc GRIF và nền tảng edifactoring, cho phép chuyển đổi từ “dữ liệu sang tín dụng”-tức là cấp vốn dựa trên uy tín của người mua thay vì tài sản của người bán. Song song, tài trợ thương mại cần được tích hợp vào các nền tảng số của chuỗi cung ứng để kiểm soát dòng tiền và tài sản theo thời gian thực. Đặc biệt, hệ thống tư pháp đóng vai trò “đòn bẩy niềm tin”, khi việc minh bạch hóa quy định, số hóa hoạt động đấu giá tài sản đảm bảo và công bố dữ liệu pháp lý sẽ trực tiếp bảo vệ quyền lợi của bên cấp vốn.
Nhìn về lộ trình phía trước, các ngân hàng Việt Nam cần triển khai đồng bộ bốn trụ cột: xây dựng chiến lược dựa trên các chỉ số rủi ro hiện đại như RAROC; tích hợp hạ tầng công nghệ toàn cầu; chuyển đổi mô hình quản trị từ bảng cân đối sang tài sản động như khoản phải thu; và phát triển đội ngũ chuyên sâu thông qua các chương trình đào tạo quốc tế. Đây không chỉ là bước đi kỹ thuật mà là điều kiện tiên quyết để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tài trợ thương mại, vì thế, không đơn thuần là một sản phẩm ngân hàng, mà là huyết mạch của nền kinh tế xuất khẩu. Với sự đồng hành của IFC, FCI và quyết tâm chuyển đổi số trong hệ thống pháp lý, Việt Nam có cơ hội biến khoản phải thu thành dòng tiền, biến rủi ro thành cơ hội, và vươn lên trở thành trung tâm tài trợ thương mại mới của khu vực.
Bà Phạm Thu Mai, Phó giám đốc Trung tâm Tài trợ Thương mại, Vietinbank
Nhìn vào thực tiễn, về phía ngân hàng Vietinbank, bà Phạm Thu Mai, Phó giám đốc Trung tâm Tài trợ Thương mại, Vietinbank cho biết: Trong bối cảnh thương mại xuyên biên giới của Việt Nam liên tục lập kỷ lục, thị trường bao thanh toán lại phát triển chưa tương xứng với quy mô nền kinh tế, phản ánh rõ nghịch lý giữa tiềm năng và thực tại. Báo cáo từ VietinBank, sau giai đoạn biến động, doanh số bao thanh toán đang phục hồi và dự kiến đạt 1.270 triệu EUR vào năm 2025, với mức tăng trưởng trở lại 13,1% sau khi giảm nhẹ vào năm 2023. Tuy nhiên, cấu trúc thị trường lại nghiêng mạnh về bao thanh toán quốc tế khi chiếm tới 72% (khoảng 920 triệu EUR), trong khi thị trường nội địa chỉ chiếm 28%, cho thấy sự phụ thuộc đáng kể vào dòng vốn ngoại trong tài trợ thương mại.
Đáng chú ý, bao thanh toán song phương-mô hình cốt lõi giúp phân tán rủi ro thông qua mạng lưới của FCI-lại đang suy giảm mạnh. Từ mức 53,5 triệu EUR năm 2022 (chiếm 5%), doanh số dự kiến chỉ còn 1,3 triệu EUR vào năm 2025, tương đương 0,14% thị phần. Điều này diễn ra trong khi tiềm năng thị trường được đánh giá có thể đạt 150–200 triệu EUR mỗi năm, riêng tại VietinBank có thể chiếm tới 30 - 40% nếu được khai thác hiệu quả.
Các rào cản chính được xác định đến từ cả ba phía. Với đối tác nước ngoài (import factor), quy trình thẩm định chặt chẽ và sự thận trọng với rủi ro bên mua khiến việc cấp hạn mức bị hạn chế. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là SME, vẫn chưa quen với bao thanh toán, còn e ngại chi phí và tiếp tục phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống. Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu chưa liên thông và khung pháp lý còn thiếu rõ ràng về quyền ưu tiên thanh toán, xử lý tranh chấp hay phá sản cũng khiến các tổ chức tài chính dè dặt khi mở rộng dịch vụ.
Dù vậy, triển vọng thị trường vẫn rộng mở khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 8% trong năm 2026, cùng với lợi thế từ 17 hiệp định thương mại tự do kết nối hơn 60 nền kinh tế. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và sự áp đảo về số lượng của khối SME-chiếm hơn 90% doanh nghiệp-tiếp tục tạo ra nhu cầu lớn cho các giải pháp tài trợ thương mại linh hoạt. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, nâng cao nhận thức doanh nghiệp và thúc đẩy các mô hình bao thanh toán hiện đại, đặc biệt là bao thanh toán song phương, sẽ là chìa khóa để khơi thông dòng vốn, đưa thị trường từ giai đoạn “tích lũy” sang bứt phá, qua đó hỗ trợ xuất khẩu Việt Nam phát triển bền vững hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Bà Nguyễn Thu Hằng, Phó phòng, Phòng Chính sách Sản phẩm Bán buôn, Vietcombank
Ngoài ra, tại tọa đàm, các chuyên gia đã dành thời gian phân tích sâu về “bước chuyển mình” trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là xu hướng chuyển đổi từ các phương thức thanh toán truyền thống sang thanh toán ghi sổ (Open Account) - hình thức đang ngày càng phổ biến tại các thị trường lớn như Mỹ, EU và Trung Quốc. Đây được xem là xu hướng tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh thương mại gia tăng, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải chấp nhận điều khoản thanh toán linh hoạt hơn để duy trì và mở rộng thị phần. Tuy nhiên, đi kèm với đó là rủi ro về dòng tiền và công nợ, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các giải pháp tài trợ thương mại hiện đại, trong đó bao thanh toán quốc tế đóng vai trò then chốt.
Phiên thảo luận chuyên sâu về “Mở khóa tiềm năng phát triển hoạt động bao thanh toán quốc tế cho các tổ chức tài chính tại Việt Nam”
Bên cạnh đó, phiên thảo luận chuyên sâu về “Mở khóa tiềm năng phát triển hoạt động bao thanh toán quốc tế cho các tổ chức tài chính tại Việt Nam” cũng ghi nhận nhiều ý kiến thực tiễn từ các ngân hàng, tổ chức quốc tế và cơ quan quản lý. Các đại biểu tập trung làm rõ những rào cản hiện hữu, từ hạn chế về hạ tầng dữ liệu, quy trình thẩm định rủi ro xuyên biên giới, đến những vướng mắc trong khung pháp lý. Đồng thời, các giải pháp được đề xuất theo hướng tăng cường kết nối hệ sinh thái tài chính - thương mại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, chuẩn hóa quy trình theo thông lệ quốc tế và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ triển khai. Qua đó, mở ra hướng đi cụ thể nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của bao thanh toán quốc tế, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với xu hướng thương mại toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Khép lại tọa đàm, các ý kiến thống nhất rằng bao thanh toán, đặc biệt là mô hình hai bên, đang đứng trước “cửa sổ cơ hội” để bứt phá tại Việt Nam khi hội tụ đồng thời các yếu tố về nhu cầu thị trường, nền tảng pháp lý và sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế như IFC và FCI. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần một cách tiếp cận đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng dữ liệu, nâng cao nhận thức doanh nghiệp đến đổi mới mô hình quản trị của các tổ chức tín dụng. Khi những “điểm nghẽn” này được tháo gỡ, bao thanh toán không chỉ là công cụ tài chính bổ trợ mà sẽ trở thành đòn bẩy chiến lược, góp phần khơi thông dòng vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa doanh nghiệp Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
N.A