Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam họp góp ý sửa đổi thông tư 20: Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển bao thanh toán

Tham dự có đại diện Vụ Pháp chế, Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam — NHNN); đại diện các ngân hàng thương mại trong nước gồm Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank, VPBank, Techcombank và MB; cùng đại diện bốn chi nhánh ngân hàng nước ngoài và nhóm Công tác ngân hàng nước ngoài (BWG).

Dư địa phát triển nghiệp vụ bao thanh toán còn rất lớn

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, thời gian qua VNBA đã tiếp nhận nhiều ý kiến từ các tổ chức tín dụng (TCTD) về vướng mắc trong triển khai Thông tư 20, đồng thời làm việc trực tiếp với một số ngân hàng trong và ngoài nước để rà soát thực tiễn hoạt động.

Đáng chú ý, dư nợ bao thanh toán toàn hệ thống hiện đạt khoảng 22 nghìn tỷ đồng trên tổng quy mô tín dụng 18 triệu tỷ đồng — cho thấy tiềm năng và dư địa phát triển nghiệp vụ này để hỗ trợ nền kinh tế còn rất lớn. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp — đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) — vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm, khiến bao thanh toán chưa phát huy tối đa vai trò là công cụ tài trợ thương mại hiệu quả.

TS. Nguyễn Quốc Hùng chỉ ra bốn nhóm vướng mắc nổi bật: quy định pháp lý chưa thực sự bám sát thực tiễn; sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản liên quan; cách hiểu chưa thống nhất về bản chất nghiệp vụ; và cần hoàn thiện khung pháp lý để quản trị tốt hơn các rủi ro phát sinh trong thực tiễn giao dịch.

Nhấn mạnh quá trình hoàn thiện chính sách cần quán triệt ba nguyên tắc — bám sát thực tiễn hoạt động của thị trường; lắng nghe thấu đáo tiếng nói của ngân hàng và doanh nghiệp; điều chỉnh linh hoạt để tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn — TS. Nguyễn Quốc Hùng đề nghị đại diện các TCTD tập trung góp ý cụ thể, chỉ rõ vướng mắc từng điều khoản, có lập luận chặt chẽ. Định hướng VNBA theo đuổi là mở rộng tối đa dư địa phát triển bao thanh toán, nhưng phải bảo đảm tuyệt đối an toàn hệ thống và kiểm soát tốt rủi ro.

Nhiều kiến nghị cụ thể từ các tổ chức hội viên

Trình bày báo cáo tổng hợp ý kiến, bà Phạm Thị Vân Anh — đại diện Ban Pháp luật Nghiệp vụ VNBA — cho biết các góp ý tập trung vào một số nhóm nội dung trọng tâm trong dự thảo Thông tư sửa đổi, gồm các Điều 1, 3, 9, 10, 11 và 14; đồng thời đề xuất chỉnh sửa nhiều điều khoản tại Thông tư 20 hiện hành (Điều 3, 11, 12, 13, 29).

Về khái niệm (Điều 3 Thông tư 20), các TCTD đề nghị làm rõ bản chất bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng thông qua mua lại khoản phải thu hoặc ứng trước tiền, đồng thời xác định rõ nghĩa vụ hoàn trả và thống nhất khái niệm “nợ bao thanh toán” là số tiền chưa được hoàn trả, không bao gồm lãi. Đáng chú ý, nhiều ý kiến đề xuất bổ sung các khái niệm còn thiếu như bao thanh toán bên bán, bao thanh toán đơn phương, bao thanh toán song phương và bao thanh toán theo chương trình tài trợ chuỗi cung ứng.

Về điều kiện bao thanh toán (Điều 11), các TCTD kiến nghị chuyển từ cách tiếp cận “điều kiện cho vay” sang cách tiếp cận “điều kiện của khoản phải thu và nghĩa vụ thanh toán”, đồng thời bổ sung quy định về điều kiện chung đối với khách hàng, thông tin thẩm định và hạn mức bao thanh toán.

Về các điều khoản cụ thể trong dự thảo, các TCTD kiến nghị các quy định mang tính kiểm soát nên tập trung vào giao dịch ngoại tệ, trong khi cần tạo cơ chế linh hoạt, rộng mở hơn đối với giao dịch bằng VND; bổ sung hướng dẫn về eKYC và chứng từ điện tử ngoài hệ thống SWIFT; làm rõ phạm vi các dịch vụ liên quan như bảo hiểm rủi ro tín dụng, quản lý khoản phải thu; và áp dụng điều khoản chuyển tiếp chỉ với hợp đồng bao thanh toán được sửa đổi sau khi thông tư có hiệu lực.

Tại cuộc họp, đại diện các TCTD cũng tiếp tục thảo luận, tập trung vào các nội dung như: phát triển bao thanh toán miễn truy đòi; bảo đảm rủi ro theo thông lệ quốc tế (chuẩn mực FCI); vai trò đại lý bao thanh toán nước ngoài; cơ chế bảo hiểm khoản phải thu; và xây dựng hệ thống kết nối chung để quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

BWG kiến nghị tiếp cận linh hoạt, bảo đảm tính đồng bộ chính sách

Đại diện BWG đánh giá dự thảo đã có bước tiến khi cho phép TCTD trong nước cung cấp dịch vụ quản lý khoản phải thu và thu nợ cho TCTD nước ngoài có nhu cầu bao thanh toán đối với khách hàng tại Việt Nam — qua đó mở ra khả năng triển khai không chỉ giới hạn trong phạm vi cấp tín dụng hợp vốn. Tuy nhiên, BWG đề nghị NHNN chỉnh sửa định nghĩa để làm rõ phạm vi này, đồng thời bổ sung quy định về việc mua ngoại tệ để trả lãi bao thanh toán.

Ngoài ra, BWG đề xuất sửa đổi khái niệm khách hàng cho sản phẩm bao thanh toán bên bán không có cam kết hoàn trả; sửa đổi định nghĩa hợp đồng bao thanh toán để cho phép đơn vị bao thanh toán linh hoạt ký hợp đồng với bên bán hoặc bên mua trong trường hợp bao thanh toán miễn truy đòi; và cho phép TCTD cho vay để khách hàng là bên mua trả nợ các khoản cấp tín dụng là nợ bao thanh toán.

Về công tác quản lý, đa số ý kiến thống nhất bao thanh toán vẫn là một hình thức cấp tín dụng, phải tuân thủ các quy định về tăng trưởng tín dụng, phân loại nợ và trích lập dự phòng. Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất cần tiếp tục rà soát, bảo đảm tính đồng bộ với Thông tư 39 để có cơ chế linh hoạt, phù hợp hơn với đặc thù hoạt động tài trợ chuỗi cung ứng, tương tự cơ chế hiện áp dụng với thư tín dụng (L/C).

NHNN ghi nhận, cam kết hoàn thiện dự thảo sát thực tiễn

Đại diện Ban soạn thảo đến từ Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) ghi nhận toàn bộ ý kiến từ VNBA và các ngân hàng, nhấn mạnh quan điểm xây dựng cơ chế dựa trên việc “lắng nghe hơi thở thị trường” để hạn chế tối đa vướng mắc khi triển khai thực tế. Vụ Tín dụng đề nghị sau cuộc họp, các ngân hàng gửi góp ý thành văn bản, có lý luận xác đáng và dẫn chiếu thông lệ quốc tế; ban soạn thảo sẽ tổng hợp đầy đủ, báo cáo cấp có thẩm quyền để xác định định hướng sửa đổi phù hợp.

Đại diện NHNN cũng cho biết, đối với bao thanh toán miễn truy đòi, cơ quan quản lý đang cân nhắc các phương án tiếp cận để vừa nới lỏng điều kiện, vừa bảo đảm tính khả thi và an toàn trong bối cảnh thực tiễn hiện nay.

VNBA sớm gửi kiến nghị chính thức tới Ngân hàng Nhà nước

Kết luận cuộc họp, TS. Nguyễn Quốc Hùng đánh giá cao sự tham gia tích cực, thẳng thắn của các TCTD và BWG, đồng thời đề nghị các ngân hàng tiếp tục rà soát, hoàn thiện kiến nghị theo hướng cụ thể, rõ ràng từng điều khoản.

VNBA sẽ tổng hợp đầy đủ ý kiến, lựa chọn nội dung phù hợp để kiến nghị chính thức tới NHNN, với mục tiêu khi Thông tư sửa đổi được ban hành sẽ đưa hoạt động bao thanh toán vào thực tiễn hiệu quả — góp phần mở rộng kênh tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tài trợ chuỗi cung ứng và xuất khẩu ngày càng được chú trọng.

T.Đ