Động lực bứt phá của VAMC trong giai đoạn mới

Định vị lại vai trò xử lý nợ trong chiến lược phát triển

Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) được thành lập theo Quyết định số 843/QĐ-TTg ngày 31/5/2013 của Thủ tướng Chính phủ, trong bối cảnh tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống lên tới 17,43% năm 2012, VAMC ra đời như một giải pháp mang tính sáng tạo, phù hợp với điều kiện Việt Nam khi nguồn lực ngân sách hạn chế nhưng yêu cầu ổn định hệ thống tài chính lại hết sức cấp bách. Với định hướng hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận và không sử dụng vốn ngân sách để xử lý nợ xấu, VAMC đã nhanh chóng trở thành công cụ quan trọng giúp các tổ chức tín dụng “giải tỏa” áp lực nợ xấu khỏi bảng cân đối kế toán.

Thông qua hoạt động mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt (TPĐB), VAMC đã hỗ trợ hệ thống ngân hàng đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng từ mức trên 17% về dưới 3%, góp phần khơi thông dòng tín dụng, củng cố an toàn hệ thống và tạo nền tảng cho phục hồi, tăng trưởng kinh tế.

Không dừng lại ở vai trò “kho chứa nợ xấu”, những năm gần đây, VAMC đã từng bước chuyển dịch theo hướng thị trường hơn, chủ động hơn. Việc thành lập và đưa vào vận hành Sàn Giao dịch nợ VAMC, cùng với hoạt động của Câu lạc bộ xử lý nợ AMC, đã góp phần minh bạch hóa thông tin về nợ xấu và tài sản bảo đảm, tạo tiền đề cho sự hình thành và phát triển của thị trường mua bán nợ tập trung tại Việt Nam.

Theo số liệu của VAMC, đến hết tháng 12/2025, đối với hoạt động VAMC mua nợ bằng TPĐB: tổng giá mua đạt trên 400.000 tỷ đồng. Đến nay, VAMC phối hợp cùng các tổ chức tín dụng đã xử lý được trên 80% tổng số đã mua, còn 90.000 mệnh giá TPĐB VAMC đang tiếp tục quản lý và phối hợp với các tổ chức tín dụng xử lý. Đối với hoạt động mua nợ theo giá trị thị trường được triển khai kể từ năm 2017, tổng doanh số mua nợ của VAMC đạt trên 15.000 tỷ đồng, con số này còn rất khiêm tốn vì vốn điều lệ của VAMC còn nhỏ, việc mua/bán và xử lý nợ xấu phụ thuộc nhiều vào yếu tố khách quan và với yêu cầu là cần phải bảo toàn vốn và quá trình xử lý nợ thường rất phức tạp và kéo dài, tuy nhiên VAMC đã xử lý được trên 87% tổng số nợ đã mua và bảo toàn vốn được giao.

Hơn một thập kỷ qua, VAMC đã phát huy tốt vai trò là công cụ đặc biệt của Nhà nước trong xử lý nợ xấu, góp phần quan trọng vào việc bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, rủi ro tín dụng được dự báo gia tăng, nợ xấu có xu hướng tăng trở lại; tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã đạt khoảng 146% - mức cao nhất trong nhóm các nước có thu nhập trung bình thấp như Việt Nam; đồng thời mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra yêu cầu mở rộng tín dụng đi đôi với kiểm soát chất lượng tín dụng, vai trò của VAMC cần được nâng cao hơn nữa cả về năng lực, quy mô và hiệu quả hoạt động.

Bên cạnh những đòi hỏi từ thực tiễn, Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu cao hơn đối với VAMC, theo Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 01/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, cần nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của VAMC nhằm hỗ trợ quá trình tái cơ cấu, đặc biệt là tái cơ cấu tài chính, xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng theo cơ chế thị trường.

Từ yêu cầu này, có thể thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách. Lần đầu tiên, xử lý nợ xấu và tái cơ cấu tài chính được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển kinh tế nhà nước, khẳng định rõ nhận thức rằng: làm lành mạnh bảng cân đối tài chính không chỉ là biện pháp kỹ thuật của ngành Ngân hàng, mà là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố an toàn hệ thống tài chính và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trong dài hạn. Việc đưa xử lý nợ xấu vào trục chính sách phát triển cho thấy bước chuyển căn bản từ tư duy xử lý tình thế sang tiếp cận mang tính chủ động, dài hạn và mang tính cấu trúc.

Nâng tầm vị thế VAMC trong tiến trình đổi mới toàn diện

Thực tiễn hoạt động cho thấy, xử lý nợ xấu theo giá trị thị trường với sự tham gia thực chất của nhà đầu tư là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, giảm gánh nặng nợ đọng và thúc đẩy tái cấu trúc doanh nghiệp. Tuy nhiên, để thực hiện vai trò này một cách hiệu quả, VAMC cần được trang bị đầy đủ hơn về nguồn lực tài chính và thẩm quyền pháp lý tương xứng với nhiệm vụ ngày càng mở rộng.

Theo Quyết định số 689/ QĐ-TTg ngày 08/6/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025” đã xác định mục tiêu tăng vốn điều lệ cho VAMC lên 10.000 tỷ đồng.

Song nếu đặt trong bối cảnh mới, nhất là yêu cầu “nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của VAMC” theo Nghị quyết 79 không chỉ dừng lại ở cải tiến quy trình nghiệp vụ hay ứng dụng công nghệ, mà hàm ý sâu xa hơn là phải nâng tầm vị thế của VAMC trong cấu trúc xử lý nợ quốc gia. Vì vậy, trọng tâm của xử lý nợ trong giai đoạn mới không còn là từng khoản nợ riêng lẻ, mà là tái cấu trúc bảng cân đối tài chính của hệ thống ngân hàng theo cơ chế thị trường, minh bạch và bền vững. Thực tế này đặt ra yêu cầu khách quan về việc tăng cường năng lực tài chính cho VAMC, trong đó tăng vốn điều lệ là yếu tố then chốt. Quy mô vốn điều lệ hiện nay chỉ chiếm rất nhỏ trong số liệu nợ xấu cần xử lý chưa tương xứng với vai trò trung tâm mà Nghị quyết 79 giao phó, cũng như chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mua nợ theo giá trị thị trường với quy mô lớn, đa dạng hóa danh mục và phân tán rủi ro.

Bên cạnh tăng năng lực tài chính, việc trao thêm các quyền năng đặc thù cho VAMC là điều kiện cần thiết để tổ chức này có thể hành động nhanh hơn, chủ động hơn và hiệu quả hơn trong xử lý nợ xấu. Mặc dù Luật Các tổ chức tín dụng đã bổ sung thêm một chương về xử lý nợ xấu, tuy nhiên địa vị pháp lý và quyền hạn của VAMC về cơ bản không có sự khác biệt so với các tổ chức tín dụng, trong khi nhiệm vụ VAMC được giao lại mang tính hệ thống và vĩ mô hơn rất nhiều. Do vậy, các quyền năng của VAMC cần bao gồm khả năng chủ động hơn trong mua, bán và xử lý tài sản bảo đảm; cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan liên quan; cũng như khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt để VAMC thực hiện vai trò trung tâm điều phối thị trường mua bán nợ.

Bước vào năm 2026, VAMC xác định mục tiêu đổi mới mạnh mẽ và toàn diện, lấy chuyển đổi số làm động lực trọng tâm, đẩy nhanh việc ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu trong toàn bộ chuỗi hoạt động từ mua bán nợ, xử lý nợ đến quản trị, điều hành nội bộ. Qua đó, nâng cao năng suất lao động, chất lượng ra quyết định, tính minh bạch và hiệu quả xử lý nợ theo cơ chế thị trường. Song song với đổi mới công nghệ, VAMC chú trọng mở rộng và làm sâu sắc hơn nữa hợp tác với các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư trong và ngoài nước; đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của Câu lạc bộ xử lý nợ AMC, thông qua việc mở rộng các thành viên là Trung tâm/Khối Xử lý nợ của các tổ chức tín dụng, cùng các doanh nghiệp trong và ngoài nước có nhu cầu, năng lực và mong muốn hợp tác. Đây được xem là một giải pháp quan trọng nhằm tăng cường liên kết, chia sẻ thông tin, chuẩn hóa thông lệ, qua đó đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả xử lý nợ và từng bước hình thành, phát triển thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững.

Cùng với các giải pháp về nghiệp vụ và công nghệ, VAMC đặc biệt coi trọng xây dựng văn hóa tổ chức dựa trên các giá trị cốt lõi là đoàn kết, trách nhiệm và liêm chính; lấy chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và tính minh bạch làm nền tảng cho mọi hoạt động, qua đó tạo dựng niềm tin đối với các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và xã hội, bảo đảm cho sự phát triển ổn định và bền vững của VAMC trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh Nghị quyết 79-NQ/TW đã mở ra khung chính sách mới, việc tăng vốn điều lệ và hoàn thiện cơ chế trao quyền năng “đặc thù” cho VAMC không chỉ là yêu cầu nội tại của tổ chức này, mà còn là đòi hỏi khách quan của quá trình tái cơ cấu tài chính và phát triển kinh tế nhà nước theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.