An ninh thanh toán trong kỷ nguyên số: Tăng cường năng lực phòng vệ trước các thách thức mới

Tham dự Hội nghị, về phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam có: TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký; ông Nguyễn Minh Tâm, Phó Chủ tịch Chi Hội thẻ; ông Nguyễn Minh Phương, Trưởng Tiểu Ban Quản lý rủi ro, Chi Hội thẻ.

Về phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, có: Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán; ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin; ông Ngô Lam Sơn, Phó Giám đốc Chi nhánh NHNN khu vực 7.

Hội nghị còn có sự tham dự của: Ông Nguyễn Quốc Hùng, Nguyên Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA; ông Nguyễn Hoàng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS); cùng đại diện đến từ Tập đoàn Huawei Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, MK Smart, Visa Việt Nam và Lào, Mastercard, JCB Việt Nam, UPI chi nhánh Đông Nam Á.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện các tổ chức hội viên, thành viên Tiểu ban Quản lý rủi ro, Thường trực Chi Hội thẻ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Khi thanh toán số trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế, các nguy cơ gian lận, giả mạo và tấn công mạng cũng đang gia tăng với tốc độ chưa từng có. Không chỉ đối mặt với các hình thức lừa đảo truyền thống, ngành ngân hàng hiện còn phải ứng phó với những thủ đoạn mới được hỗ trợ bởi công nghệ AI, khai thác dữ liệu cá nhân và tấn công xuyên biên giới.

Thách thức từ tội phạm công nghệ cao và yêu cầu "phòng vệ chủ động"

Phát biểu khai mạc Hội nghị, TS. Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, với quy mô đông đảo của hội nghị đã phản ánh sức nóng của một vấn đề đang được thu hút sự quan tâm đặc biệt của ngành ngân hàng cũng như toàn xã hội.

Theo ông, sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing) cùng sự phổ cập của thanh toán không dùng tiền mặt đang mở ra những cơ hội lớn cho các ngân hàng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa vận hành và mở rộng hệ sinh thái dịch vụ.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành cùng thách thức. Kỷ nguyên số không chỉ tạo ra môi trường kết nối không giới hạn mà còn làm gia tăng các nguy cơ về mất an toàn thông tin. Không gian mạng đang trở thành địa bàn hoạt động của các loại tội phạm công nghệ cao với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, liên tục thay đổi và khó lường.

TS. Đào Minh Tú cho biết, thời gian qua, hệ thống ngân hàng toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các vụ gian lận tài chính, lừa đảo trực tuyến, đánh cắp thông tin bảo mật và các cuộc tấn công vào hệ thống cốt lõi. Những rủi ro này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về tài sản cho khách hàng và tổ chức tín dụng mà còn đe dọa đến uy tín của ngành ngân hàng, làm suy giảm niềm tin của người dân đối với hệ thống tài chính.

“An ninh hoạt động thanh toán hiện nay không còn là nhiệm vụ riêng lẻ của bất kỳ ngân hàng nào. Đây là nhiệm vụ chiến lược, là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của toàn hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt giữa các cơ quan quản lý, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, doanh nghiệp và người tiêu dùng”, TS. Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Theo TS. Đào Minh Tú, trước tốc độ biến đổi nhanh chóng của các hình thức tấn công mạng, ngành ngân hàng không thể tiếp tục dựa vào tư duy phòng thủ truyền thống mà cần chuyển sang trạng thái phòng vệ chủ động, đi trước một bước trong việc nhận diện, ngăn chặn và ứng phó với rủi ro.

Hoàn thiện công cụ phối hợp và xây dựng “lá chắn số” chung cho thị trường

Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung thảo luận sâu sắc hai nội dung trọng tâm nhằm tìm ra giải pháp quản trị rủi ro hữu hiệu

Nội dung đầu tiên là đánh giá thực trạng rủi ro trong hoạt động ngân hàng, nhận diện các xu hướng rủi ro mới nổi và chia sẻ các giải pháp quản trị trong bối cảnh tội phạm mạng đang nhanh chóng ứng dụng AI để thực hiện các hình thức lừa đảo deepfake, thao túng tâm lý khách hàng hoặc tấn công trực tiếp vào hệ thống core banking.

Hội nghị cũng ghi nhận sự tham gia của các tổ chức thẻ quốc tế hàng đầu gồm Visa, Mastercard, UPI, JCB cùng các đối tác công nghệ như Huawei và MK Group. Theo đánh giá của Ban tổ chức, những góc nhìn toàn cầu, xu hướng công nghệ bảo mật tiên tiến và kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại hội nghị sẽ góp phần hỗ trợ các ngân hàng Việt Nam nâng cao năng lực phòng ngừa và quản trị rủi ro.

Nội dung trọng tâm thứ hai của hội nghị là đánh giá kết quả triển khai Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro. Các đại biểu đã cùng trao đổi về hiệu quả thực tiễn của sổ tay sau thời gian áp dụng, những giá trị mang lại cho các ngân hàng và người dân, đồng thời nhận diện những vướng mắc, điểm nghẽn về quy trình và công nghệ để tiếp tục hoàn thiện công cụ này, đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm công nghệ cao trong giai đoạn mới.

Khẳng định vai trò cầu nối của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, TS. Đào Minh Tú đánh giá cao sự chủ động của Chi hội Thẻ trong việc kết nối các ngân hàng thành viên, kịp thời chia sẻ thông tin về các phương thức lừa đảo mới và thúc đẩy áp dụng các tiêu chuẩn an toàn cao nhất tại Việt Nam.

Để tăng cường sức mạnh tổng hợp, Lãnh đạo Hiệp hội đề nghị Chi hội Thẻ tiếp tục phát huy vai trò đầu mối, chủ động đề xuất các giải pháp liên kết hệ thống nhằm xây dựng một “lá chắn” bảo mật chung, vững chắc cho toàn thị trường thanh toán.

Kết thúc bài phát biểu, TS. Đào Minh Tú đưa ra thông điệp mang tính định hướng dài hạn cho công tác an ninh mạng của ngành, đồng thời nhấn mạnh: “An ninh mạng và an toàn thanh toán là cuộc đua không có vạch đích. Công nghệ càng phát triển thì yêu cầu về an toàn bảo mật càng phải đi trước một bước”.

Mặc dù thách thức rất lớn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Đào Minh Tú tin tưởng rằng với sự chỉ đạo sát sao của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, sự phối hợp chặt chẽ của Bộ Công an cùng sự đồng lòng của các tổ chức tín dụng, Chi hội Thẻ và các đối tác công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để xây dựng một hệ sinh thái thanh toán số không chỉ thuận tiện mà còn an toàn hàng đầu, góp phần củng cố niềm tin của công chúng và thúc đẩy kinh tế số phát triển mạnh mẽ.

Tăng cường quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn cho hệ sinh thái thanh toán số

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Minh Phương, Trưởng Tiểu ban Quản lý rủi ro Chi hội Thẻ, trình bày bức tranh tổng quan về rủi ro trong hoạt động thanh toán của hệ thống ngân hàng thời gian qua. Báo cáo cho thấy mặc dù tỷ lệ gian lận thanh toán tại Việt Nam tiếp tục duy trì ở mức thấp hơn trung bình khu vực Đông Nam Á, thị trường vẫn ghi nhận sự gia tăng nhẹ trong quý III/2025, đặc biệt ở các giao dịch thương mại điện tử và thanh toán xuyên biên giới.

Theo báo cáo tại hội nghị, gian lận trong các giao dịch thanh toán xuyên biên giới vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vụ việc phát sinh trên thị trường. Các chuyên gia cảnh báo tội phạm công nghệ cao đang ngày càng tận dụng môi trường số, sự phát triển của thương mại điện tử và các phương thức thanh toán hiện đại để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Nhiều hình thức gian lận mới liên tục xuất hiện với mức độ tinh vi ngày càng cao, trong đó các đối tượng thường lợi dụng sơ hở trong quá trình giao dịch hoặc đánh cắp thông tin của khách hàng để thực hiện các giao dịch trái phép. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc tăng cường các biện pháp bảo mật, nâng cao nhận thức của người dùng và đẩy mạnh phối hợp giữa các tổ chức trong hệ sinh thái thanh toán nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi gian lận.

Báo cáo cũng cảnh báo về sự xuất hiện của nhiều phương thức tấn công mới như Chip Swapping - thay thế chip thật trên thẻ bằng chip giả nhưng vẫn duy trì khả năng nhận diện của hệ thống, hay ATM Jackpotting - khai thác lỗ hổng phần cứng, phần mềm ATM để điều khiển máy tự động nhả tiền. Đáng chú ý, các đối tượng lừa đảo hiện đã tận dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo giọng nói giả (Voice Cloning) và video Deepfake nhằm giả danh người thân, đối tác hoặc nhân viên ngân hàng, qua đó thao túng tâm lý và lừa người dùng chuyển tiền.

Cùng với xu hướng gian lận ngày càng tinh vi, các vụ việc liên quan đến tội phạm có tổ chức và rửa tiền xuyên biên giới cũng được ghi nhận gia tăng. Một số đường dây tội phạm quốc tế hoạt động tại Việt Nam đã gây thiệt hại lên tới hàng chục tỷ đồng thông qua việc lợi dụng thiết bị POS và các giao dịch thanh toán điện tử. Trong quý I/2025, cơ quan chức năng còn phát hiện nhiều giao dịch liên quan đến hệ thống UPI có dấu hiệu phục vụ hoạt động tội phạm công nghệ cao và rửa tiền xuyên biên giới, với thủ đoạn sử dụng nhiều lớp chứng từ và giao dịch trung gian nhằm che giấu nguồn gốc dòng tiền.

Ở chiều ngược lại, thị trường thanh toán Việt Nam tiếp tục chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của thanh toán số. Thanh toán không dùng tiền mặt, ví điện tử, thanh toán qua thiết bị di động, giao dịch thương mại điện tử và mô hình thanh toán tài khoản - tài khoản (A2A) đều duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Trên phạm vi toàn cầu, ngành thanh toán đang dịch chuyển theo các xu hướng lớn gồm siêu ứng dụng và siêu ví, thanh toán qua ứng dụng tại điểm bán, thanh toán sử dụng tác nhân AI (Agentic Payments), thanh toán xuyên biên giới theo thời gian thực và ứng dụng stablecoin trong hạ tầng thanh toán mới.

Để ứng phó với các nguy cơ rủi ro, ngành ngân hàng đã triển khai hàng loạt giải pháp công nghệ và cơ chế phối hợp. Bên cạnh đó, NAPAS và các ngân hàng thành viên đã xây dựng sổ tay hướng dẫn xử lý tài khoản nghi ngờ gian lận, phát triển hệ thống cảnh báo thời gian thực, đồng thời phối hợp với cơ quan công an trong công tác điều tra, chia sẻ dữ liệu và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân.

Theo đánh giá của Tiểu ban QLRR, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và các phương thức thanh toán ngày càng đa dạng, việc tăng cường đầu tư vào công nghệ phòng chống gian lận, hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu và thúc đẩy hợp tác liên ngành sẽ đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an toàn cho hệ sinh thái thanh toán số của Việt Nam trong những năm tới.

Tiếp nối chương trình, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước, đã chia sẻ góc nhìn quản lý nhà nước và định hướng chính sách nhằm tăng cường an toàn cho hoạt động thanh toán trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Ông đánh giá cao sáng kiến tổ chức hội nghị của Chi hội Thẻ, đồng thời tin tưởng đây là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và các đơn vị liên quan cùng nhìn nhận thực trạng, đánh giá rủi ro và đề xuất giải pháp bảo vệ tài sản của khách hàng. Theo ông Phạm Anh Tuấn, trong 4 tháng đầu năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh với mức tăng 36,02% về số lượng giao dịch, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét sang các phương thức thanh toán hiện đại. Tuy nhiên, cùng với sự bùng nổ đó là những thách thức ngày càng lớn khi tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn để tấn công hệ thống tài chính và người dùng.

Nhấn mạnh vai trò của công tác quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán nói chung và phát hành thẻ nói riêng, ông cho biết các đối tượng đang lợi dụng những kẽ hở trong quy trình xác thực để sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo, mở tài khoản “rác”, gây khó khăn cho công tác giám sát và truy vết. Trong lĩnh vực thanh toán, nhiều hành vi thực hiện giao dịch khống, chiếm đoạt tài sản và hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo lãnh đạo Vụ Thanh toán, niềm tin của khách hàng chính là “hạ tầng vô hình” quan trọng nhất của hệ sinh thái thanh toán số. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đang tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng khuôn khổ quản lý đồng bộ, an toàn và phù hợp với thực tiễn phát triển thị trường, trong đó có việc ban hành Thông tư 18/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 quy định về hoạt động thẻ ngân hàng (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 45/2025/TT-NHNN ngày 19/11/2025) và các văn bản sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường các biện pháp kiểm soát rủi ro.

Một trong những giải pháp trọng tâm được triển khai là ứng dụng dữ liệu dân cư (VNeID) để làm sạch hệ thống tài khoản. Đến nay đã có khoảng 161,2 triệu hồ sơ được đối chiếu, làm sạch thông tin. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn khoảng 25 triệu tài khoản thẻ chưa hoàn thành đối chiếu sinh trắc học, tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động gian lận. Ông Phạm Anh Tuấn cho biết định hướng của cơ quan quản lý là xây dựng cơ chế nhận diện và cảnh báo sớm, trong đó một cá nhân có hành vi bị nghi ngờ liên quan đến lừa đảo dưới bất kỳ hình thức nào sẽ được đưa vào hệ thống cảnh báo để các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán có cơ sở đánh giá khẩu vị rủi ro và áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp. Đồng thời, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục siết chặt kỷ luật giao dịch, tăng cường giám sát nhằm ngăn chặn hành vi chia nhỏ dòng tiền để né tránh các biện pháp kiểm soát và phục vụ mục đích bất hợp pháp.

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường thanh toán an toàn, thông minh và bền vững, ông Phạm Anh Tuấn đề nghị các tổ chức phát hành thẻ và đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán tiếp tục nâng cao năng lực phòng, chống gian lận và quản trị rủi ro. Theo ông, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi và có tính tổ chức, không một đơn vị nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả các nguy cơ phát sinh. Vì vậy, việc tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu và thông tin cảnh báo giữa các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, NAPAS và cơ quan chức năng là yếu tố then chốt để phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời các giao dịch bất thường và các dòng tiền có dấu hiệu gian lận.

Lãnh đạo Vụ Thanh toán cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế kết nối dữ liệu đồng bộ trong toàn hệ thống, qua đó cho phép các tổ chức nhanh chóng nhận diện, cảnh báo và phong tỏa các tài khoản có dấu hiệu rủi ro, hạn chế tối đa thiệt hại cho khách hàng. Các đơn vị cần tăng cường giám sát đối với những giao dịch phát sinh từ thiết bị mới, tài khoản mới hoặc các hành vi có dấu hiệu bất thường, đồng thời thường xuyên cập nhật, chia sẻ dữ liệu cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa trên toàn thị trường. Bên cạnh các giải pháp công nghệ, công tác truyền thông và giáo dục tài chính cũng cần được đẩy mạnh nhằm giúp người dân nâng cao nhận thức, chủ động nhận diện các thủ đoạn lừa đảo và tự bảo vệ mình trong môi trường số.

Khẳng định quyết tâm của cơ quan quản lý, ông Phạm Anh Tuấn cho biết Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục đồng hành cùng các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan trong việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả giám sát, thúc đẩy đổi mới sáng tạo đi đôi với bảo đảm an toàn hệ thống. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng một hệ sinh thái thanh toán hiện đại, minh bạch và đáng tin cậy, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của kinh tế số tại Việt Nam.

Tại hội nghị, ông Kelvin Utomo, Giám đốc Sản phẩm và Giải pháp của Visa khu vực Việt Nam và Lào, đã chia sẻ về xu hướng phát triển của thanh toán trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng niềm tin đối với các mô hình thanh toán tự động trong tương lai. Theo đại diện Visa, ngành thanh toán đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mới khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào toàn bộ hành trình mua sắm của người tiêu dùng, từ tìm kiếm thông tin, đưa ra quyết định cho đến thực hiện giao dịch. Một khảo sát của Visa cho thấy 74% người tiêu dùng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã sử dụng AI trong các hoạt động liên quan đến thương mại và mua sắm, phản ánh tốc độ phát triển nhanh chóng của xu hướng “agentic commerce” - mô hình thương mại mà các tác nhân AI có thể thay mặt người dùng thực hiện nhiều công đoạn trong quá trình mua bán.

Theo Visa, sự phát triển của thương mại ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ sinh thái thanh toán. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo vệ thông tin và bảo đảm an toàn giao dịch, thì trong tương lai, các tổ chức tài chính sẽ cần xây dựng những cơ chế phù hợp để quản lý các hoạt động thanh toán có sự hỗ trợ của AI. Đây được xem là yếu tố quan trọng nhằm duy trì niềm tin của người dùng, ngân hàng và các đơn vị chấp nhận thanh toán khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực thương mại.

Đại diện Visa cho biết doanh nghiệp đang nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ mới nhằm nâng cao mức độ an toàn, bảo mật và trải nghiệm thanh toán cho khách hàng. Các giải pháp này hướng đến mục tiêu tăng cường khả năng bảo vệ giao dịch, giảm thiểu rủi ro và tạo nền tảng cho các hình thức thanh toán số thế hệ mới.

Khép lại phần trình bày, đại diện Visa nhấn mạnh rằng AI đang làm thay đổi cách người tiêu dùng tìm kiếm thông tin, lựa chọn sản phẩm và thực hiện mua sắm. Trong bối cảnh đó, yếu tố an toàn, bảo mật và niềm tin sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của các mô hình thanh toán mới. Visa cũng khẳng định mong muốn đồng hành cùng các ngân hàng và đối tác trong hệ sinh thái thanh toán nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời mang đến những trải nghiệm thanh toán thuận tiện và đáng tin cậy hơn cho người dùng.

Sổ tay phối hợp xử lý rủi ro: Công cụ kết nối toàn ngành trong cuộc chiến chống gian lận tài chính

Trước sự gia tăng của các hành vi gian lận, giả mạo và lừa đảo trong giao dịch chuyển tiền, thanh toán qua tài khoản và thẻ ngân hàng, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã ban hành Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro đối với tài khoản/thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán liên quan đến các giao dịch nghi ngờ gian lận, giả mạo, lừa đảo (Sổ tay), phối hợp xử lý rủi ro nhằm thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất trong toàn ngành. Sổ tay hướng tới chuẩn hóa quy trình xử lý, tăng cường trao đổi thông tin giữa các tổ chức tín dụng và nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn, truy vết các giao dịch có dấu hiệu bất thường, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi khách hàng và bảo đảm an toàn hệ thống thanh toán.

Sau hơn 6 tháng triển khai, Sổ tay đã được các tổ chức tín dụng tích cực áp dụng trong thực tiễn. Cùng với sự hỗ trợ của NAPAS trong việc xây dựng công cụ hỗ trợ xử lý và tổ chức đào tạo nghiệp vụ, cơ chế phối hợp liên ngân hàng từng bước phát huy hiệu quả trong việc tiếp nhận, xác minh và xử lý các trường hợp nghi ngờ gian lận. Nhiều tài khoản có dấu hiệu rủi ro đã được nhận diện, kiểm soát kịp thời, góp phần hạn chế tổn thất cho khách hàng và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống gian lận trong lĩnh vực ngân hàng.

Những kết quả bước đầu cho thấy Sổ tay đã trở thành công cụ quan trọng giúp tăng cường sự phối hợp giữa các tổ chức tín dụng, nâng cao khả năng phản ứng trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi và phức tạp. Đây cũng được xem là một trong những nền tảng quan trọng để ngành ngân hàng tiếp tục xây dựng môi trường thanh toán số an toàn, minh bạch và củng cố niềm tin của người dân đối với các dịch vụ tài chính số.

Chia sẻ về thực tiễn triển khai Sổ tay hướng dẫn phối hợp xử lý rủi ro đối với tài khoản, thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán, đại diện Vietcombank cho biết các hình thức gian lận, lừa đảo trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang diễn biến ngày càng phức tạp với sự hỗ trợ của công nghệ số. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, lợi dụng môi trường trực tuyến để thực hiện các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của khách hàng. Trước thực trạng đó, các tổ chức tín dụng đã và đang tăng cường đầu tư cho công tác quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ trong giám sát giao dịch, nâng cao năng lực phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận nhằm bảo đảm an toàn cho khách hàng và hệ thống thanh toán.

Đại diện Vietcombank đánh giá việc triển khai Sổ tay đã tạo ra cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các tổ chức tín dụng trong việc xử lý các vụ việc nghi ngờ gian lận, lừa đảo. Ngân hàng đặt mục tiêu ưu tiên bảo vệ khách hàng, tăng cường khả năng phản ứng nhanh, hỗ trợ kịp thời các yêu cầu phối hợp và nâng cao hiệu quả ngăn chặn, hạn chế thiệt hại phát sinh. Bên cạnh đó, việc chia sẻ thông tin, cảnh báo rủi ro giữa các đơn vị trong hệ thống cũng góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý các vụ việc có dấu hiệu bất thường.

Từ thực tiễn triển khai, Vietcombank kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp trong toàn ngành ngân hàng, tăng cường kết nối và chia sẻ thông tin giữa các tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận. Đồng thời, cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản trị rủi ro và xây dựng các công cụ cảnh báo sớm để bảo vệ khách hàng trong bối cảnh các phương thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Cũng tại hội nghị, đại diện TPBank nhận định hoạt động thanh toán đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của số hóa và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh cơ hội nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa vận hành, các tổ chức tài chính cũng đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và bảo đảm an toàn hệ thống. Theo đó, xu hướng quản trị rủi ro hiện nay đang chuyển dịch từ mô hình kiểm soát dựa trên quy tắc sang mô hình đánh giá dựa trên mức độ rủi ro, cho phép các tổ chức tài chính chủ động nhận diện và ứng phó với các nguy cơ phát sinh.

Đại diện TPBank cho biết công tác quản trị rủi ro cần được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện, từ công nghệ, dữ liệu, quy trình vận hành đến nâng cao nhận thức của cán bộ và khách hàng. Trong đó, dữ liệu ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và hỗ trợ đưa ra các quyết định quản trị hiệu quả. Từ kinh nghiệm triển khai Sổ tay hướng dẫn phối hợp xử lý rủi ro, TPBank đánh giá cao hiệu quả của cơ chế hợp tác liên ngân hàng trong việc ngăn chặn các hành vi gian lận, đồng thời kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường kết nối dữ liệu và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới nhằm xây dựng hệ sinh thái thanh toán an toàn, minh bạch và bền vững.

Tại hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng, nguyên Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, đánh giá cao những kết quả mà ngành ngân hàng đã đạt được trong công tác quản trị rủi ro và phòng, chống gian lận trong thời gian qua. Theo ông, trong bối cảnh công nghệ liên tục có những bước phát triển đột phá, các phương thức thanh toán ngày càng hiện đại và phổ biến, nguy cơ gian lận, lừa đảo cũng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Tuy nhiên, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý, các tổ chức tín dụng và sự phối hợp trong toàn ngành, tỷ lệ gian lận, lừa đảo trong lĩnh vực thanh toán tại Việt Nam đã giảm đáng kể, góp phần hạn chế rủi ro và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của khách hàng.

Ông cho biết Hiệp hội Ngân hàng đã thành lập Ủy ban Rủi ro với phạm vi hoạt động bao trùm nhiều lĩnh vực, trong đó thẻ và thanh toán là một trong những nội dung trọng tâm do gắn trực tiếp với hoạt động giao dịch hằng ngày của người dân và doanh nghiệp. Đánh giá về các tham luận tại hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng các bài trình bày đã phản ánh khá toàn diện bức tranh rủi ro của thị trường, đồng thời chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn, giải pháp và mô hình xử lý hiệu quả. Ông đặc biệt ấn tượng với những kết quả triển khai thực tế tại các ngân hàng, qua đó cho thấy sự chủ động và quyết tâm của toàn ngành trong cuộc chiến chống gian lận, lừa đảo.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, trong thời gian tới các tổ chức tín dụng cần tăng cường hơn nữa việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và các tình huống thực tế để cùng nhận diện xu hướng, phương thức hoạt động của tội phạm công nghệ cao. Việc hiểu rõ hành vi gian lận phát sinh tại từng ngân hàng sẽ giúp toàn hệ thống nâng cao khả năng phòng ngừa và phản ứng nhanh trước các rủi ro mới. Ông cũng nhắc lại quan điểm xuyên suốt khi xây dựng và ban hành Sổ tay hướng dẫn phối hợp xử lý rủi ro là “hãy vì khách hàng”, đặt lợi ích và quyền lợi hợp pháp của khách hàng làm trung tâm trong mọi quy trình xử lý.

Ông bày tỏ mong muốn các ngân hàng tiếp tục duy trì tinh thần hợp tác chặt chẽ, xử lý nhanh chóng các yêu cầu hỗ trợ, chia sẻ thông tin kịp thời và thống nhất trong triển khai các quy trình đã được ban hành. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường thanh toán an toàn, minh bạch và củng cố niềm tin của khách hàng đối với hệ thống tài chính - ngân hàng.

Tại hội nghị, ông Colin Cui, Phó Chủ tịch Huawei khu vực châu Á - Thái Bình Dương kiêm Giám đốc Khối Tài chính - Ngân hàng, đã chia sẻ về xu hướng phát triển của ngành tài chính trong kỷ nguyên AI với mô hình “Agentic Banking” - ngân hàng vận hành dựa trên các tác nhân trí tuệ nhân tạo. Theo ông, AI đang làm thay đổi căn bản cách các tổ chức tài chính vận hành, từ chăm sóc khách hàng, tiếp thị, quản lý dữ liệu đến kiểm soát rủi ro, qua đó giúp ngân hàng chuyển từ mô hình vận hành truyền thống sang mô hình ra quyết định thông minh theo thời gian thực.

Đại diện Huawei cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là công nghệ mà còn nằm ở chất lượng dữ liệu, yêu cầu bảo mật, tuân thủ pháp lý và năng lực triển khai AI ở quy mô lớn. Để giải quyết vấn đề này, các tổ chức tài chính cần xây dựng nền tảng dữ liệu vững chắc, hạ tầng AI phù hợp và phát triển nguồn nhân lực có khả năng khai thác hiệu quả các công nghệ mới.

Theo Huawei, ngành tài chính đang bước vào “kỷ nguyên kinh tế thời gian thực”, nơi thanh toán, kiểm soát rủi ro, cấp tín dụng và ra quyết định đều diễn ra tức thời trên nền tảng dữ liệu số. Hiện Huawei đã hỗ trợ hơn 100 ngân hàng trên thế giới triển khai hơn 500 kịch bản ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng. Đáng chú ý, giải pháp Huawei Financial Data Intelligence Solution 6.0 có thể hỗ trợ phát hiện gian lận với độ chính xác lên tới 95% và thời gian phản hồi chỉ khoảng 30 mili giây, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong bối cảnh thanh toán số phát triển mạnh mẽ.

Kết luận hội nghị, TS. Đào Minh Tú ghi nhận và đánh giá tích cực các báo cáo chuyên đề được trình bày tại hội nghị, đặc biệt là các nội dung liên quan đến thực trạng rủi ro thanh toán, kết quả triển khai Sổ tay hướng dẫn phối hợp xử lý rủi ro cũng như những kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ từ các tổ chức tín dụng và đơn vị liên quan. Theo ông, các tham luận đã góp phần nhận diện rõ hơn những nguy cơ mới phát sinh trong hoạt động thanh toán, nhất là các rủi ro liên quan đến ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, việc sơ kết quá trình triển khai Sổ tay cũng cho thấy sự quan tâm, vào cuộc tích cực của các tổ chức thành viên trong công tác phối hợp phòng ngừa và xử lý rủi ro.

TS. Đào Minh Tú đánh giá cao tinh thần phối hợp và tính liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các tổ chức tín dụng trong công tác phòng, chống gian lận và bảo đảm an toàn thanh toán. Nhiều ý kiến, kiến nghị được đưa ra tại hội nghị mang tính thực tiễn cao, phản ánh sát những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai và có thể tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để áp dụng rộng rãi trong toàn hệ thống.

Trong thời gian tới, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, tạo diễn đàn để các tổ chức hội viên tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tiễn. TS. Đào Minh Tú cũng đề nghị Chi hội Thẻ và các đơn vị liên quan tiếp tục tổ chức nhiều hoạt động chuyên đề, hội thảo, tọa đàm và các hình thức trao đổi thiết thực hơn nhằm tăng cường kết nối, nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các thành viên. Bên cạnh việc đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp công nghệ, cần tiếp tục củng cố cơ chế liên kết và chia sẻ thông tin trong toàn ngành để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro, góp phần xây dựng môi trường thanh toán số an toàn, minh bạch và bền vững.

NA