Chủ nhật, 16 Tháng 5 2021
TIN MỚI

Nhiều rủi ro khi giao dịch tiền ảo

Hinh anh rui ro khi giao dich tien aoTính đến thi đim hin nay, ti Vit Nam, khái nim v tài sn o, tin o chưa được nêu trong bt c văn bn quy phm pháp lut nào.

Hin ti, trên th trường có rt nhiu loi tin o nhưng phát trin mnh nht là Bitcoin. Ti Vit Nam, vic đu tư giao dch Bitcoin hay tin o nói chung vn b cm nên đây là ri ro rt ln. Chưa k trong quá trình giao dch, nếu nhà đu tư quên đa ch ví đin t cha tin o thì s mt luôn vĩnh vin vì không ai có th ly li được, t đó dn đến nguy cơ b đánh cp tài khon ví tin o.

Tính đến thi đim hin nay, ti Vit Nam, khái nim v tài sn o, tin o chưa được nêu trong bt c văn bn quy phm pháp lut nào. Mc dù tài sn o, tin o đang được giao dch, nhiu người tham gia nhưng ch yếu vn mang tính cht đu cơ, xut hin nhiu t chc, cá nhân lp các máy đào tin o, cũng đã xy ra nhiu v la đo liên quan đến tin o gây mt trt t, an toàn trong xã hi.

S xut hin ca tin o

Theo đnh nghĩa ca Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) và cũng là thut ng được hiu và s dng thông dng trên thế gii: “Tin o là mt loi tin s (digital money) không có qun lý, được phát hành bi nhng người to lp - phát trin (developers) cũng thường là người kim soát, và được s dng và chp nhn thanh toán gia các thành viên ca mt cng đng o nht đnh”.

Tin o có l gn lin vi khái nim cng đng o (virtual communities) - là nhng nơi trong mng không gian o mà các cá nhân tương tác vi nhau. S ph biến ca cng đng o trong nhng năm gn đây gn lin vi nhng tiến b công ngh và vic s dng Internet ngày càng nhiu trong mi mt ca đi sng. Trong mt vài trường hp, nhng cng đng này t to và lưu hành nhng đng tin ca riêng mình đ trao đi hàng hóa, dch v mà h cung ng, qua đó to ra chc năng phương tin trao đi và đơn v đo lường giá tr cho chính cng đng o đó.

Bitcoin là đng tin o được biết đến rng rãi nht hin nay, được ra đi trong bi cnh cuc khng hong tài chính (xut phát t cuc khng hong nhà đt M) đang bt đu lan rng trên phm vi toàn cu vào năm 2008. Đu tháng 11/2008, nhân vt có tên Satoshi Nakamoto đã đưa lên mng ý tưởng v đng tin o Bitcoin. Bitcoin được vn hành bi mt h thng máy tính ngang hàng (peer-to-peer) được lp nên bi các máy tính ca người dùng. Satoshi Nakamoto t to ra 50 bitcoin đu tiên vào ngày 3/1/2009.

Mc dù Bitcoin thu hút được đông đo mi người quan tâm, theo dõi nhưng nó không phi là dng tin o duy nht mà ch là mt trong vô s các h thng tin o đang n r trong thi gian qua. Có hai mô hình phát hành tin o là mô hình tin o được phát hành tp trung (centralized) và mô hình được phát hành phi tp trung (decentralized). Trước Bitcoin, h thng tin o đã được phát trin n r nhưng nó không đt được mc đ tín nhim ln t phía người s dng do là mô hình phát hành tp trung, đây là nhược đim đã được Bitcoin khc phc. Mô hình tin o phát hành tp trung là mô hình do mt t chc/cá nhân sáng lp và phát hành (ging v trí ca mt ngân hàng trung ương) và s lượng tin o do t chc/cá nhân này quyết đnh. Các t chc/cá nhân này có th tùy thích n đnh s lượng tin o do mình phát hành ra và do đó mà giá tr ca các loi tin o này không được đm bo, không đt được đ tín nhim t cng đng s dng nó.

Vit Nam chưa chp nhn các loi tin o

Liên quan ti hành vi s dng Bitcoin và các loi tin o tương t khác như phương tin thanh toán ti Vit Nam, Khon 1, 2 Điu 17 Lut Ngân hàng Nhà nước Vit Nam (NHNN) năm 2010 quy đnh: “1. NHNN là cơ quan duy nht phát hành tin giy, tin kim loi ca nước Cng hòa xã hi ch nghĩa Vit Nam”; 2. Tin giy, tin kim loi do NHNN phát hành là phương tin thanh toán hp pháp trên lãnh th nước Cng hoà xã hi ch nghĩa Vit Nam”.

Khon 6, 7 Điu 4 Ngh đnh 101/2012/NĐ-CP ngày 12/11/2012 ca Chính ph v thanh toán không dùng tin mt quy đnh phương tin thanh toán như sau: “6. Phương tin thanh toán không dùng tin mt s dng trong giao dch thanh toán bao gm: Séc, lnh chi, u nhim chi, nh thu, u nhim thu, th ngân hàng và các phương tin thanh toán khác theo quy đnh ca NHNN; 7. Phương tin thanh toán không hp pháp là các phương tin không thuc quy đnh ti khon 6 Điu này”.

Khon 6 Điu 6 Ngh đnh s 101 nói trên quy đnh v hành vi b cm bao gm: “6. Phát hành, cung ng và s dng các phương tin thanh toán không hp pháp”.

Quy đnh ti Khon 6, Điu 26 Ngh đnh 88/2019/NĐ-CP v x pht hành chính trong lĩnh vc tin t và hot đng ngân hàng thì các hành vi phát hành, cung ng, s dng các phương tin thanh toán không hp pháp (bao gm c Bitcoin và các loi tin o tương t khác) s b x pht vi phm hành chính mc t 50-100 triu đng:

Bên cnh đó, theo B lut Hình s 2015 (sa đi, b sung năm 2017), ti Điu 206 sa đi v ti vi phm quy đnh v hot đng ngân hàng, hot đng khác liên quan đến hot đng ngân hàng, t 1/1/2018, người nào thc hin các hành vi trong đó có hành vi phát hành, cung ng, s dng phương tin thanh toán gây thit hi v tài sn t 100 -300 ngàn đng đến dưới 300 triu đng s b pht tin t 50-300 triu đng hoc pht tù t 6 tháng đến 3 năm.

Như vy, ti Vit Nam không công nhn đng tin o cũng như Bitcoin là mt phương tin thanh toán, nếu phát hành, tàng tr, cung ng s dng chúng như mt phương tin thanh toán thì có th b truy cu trách nhim hình s. Tuy nhiên, hin ti pháp lut Vit Nam chưa có quy đnh nào điu chnh v vn đ coi đng tin o và Bitcoin như mt loi hàng hóa, mt đi tượng đ trao đi mua bán.

Theo ông Phan Dũng Khánh, ging viên th trường tài chính Trường Doanh nhân Bizlight, ti Vit Nam vic đu tư giao dch Bitcoin hay tin o nói chung vn b cm nên đây là ri ro ln nht. Chưa k trong quá trình giao dch, nếu nhà đu tư quên mt đa ch ví đin t cha tin o thì s mt luôn vĩnh vin vì không ai có th ly li được, t đó dn đến nguy cơ b đánh cp tài khon ví tin o. Điu này hoàn toàn trái ngược vi chng khoán vì được lưu ký tp trung ti Trung tâm lưu ký chng khoán.

Thúc đy hoàn thin khung pháp lý qun lý tin o

Cũng ging như nhiu quc gia khác, khung pháp lut ca Vit Nam v qun lý, x lý tin o, tài sn o (mã hóa) còn rt sơ khai, nhiu vn đ pháp lý liên quan đến lĩnh vc này cn được tiếp tc nghiên cu, đ xut hướng hoàn thin.

Ngày 21/8/2017, Th tướng Chính ph đã ban hành Quyết đnh s 1255/QĐ-TTg phê duyt Đ án hoàn thin khung pháp lý đ qun lý, x lý đi vi các loi tài sn o, tin đin t, tin o. Theo đó, B Tư pháp và các cơ quan liên quan khn trương trin khai thc hin các nhim v đã được giao ti Quyết đnh s 1255.

V phía NHNN, trước đó đã trình Chính ph ban hành Ngh đnh 80/2016/NĐ-CP v sa đi, b sung mt s điu ca Ngh đnh 101/2014/NĐ-CP v thanh toán không dùng tin mt. Trong đó, b sung quy đnh v phương tin thanh toán hp pháp ti Vit Nam (không bao gm bitcoin và các loi tin o) và b sung quy đnh cm phát hành, cung ng, s dng phương tin thanh toán không hp pháp (như bitcoin và các loi tin o tương t). NHNN cũng nhn mnh, vic s dng các loi tin o làm phương tin thanh toán không được pháp lut tha nhn và bo v. Các t chc tín dng (TCTD) không được phép s dng các loi tin o như mt loi tin t hoc phương tin thanh toán khi cung ng dch v cho khách hàng.

Trước nhng din biến phc tp, ri ro, h ly khó lường và tiêu cc ca tin o đi vi th trường Vit Nam, ngày 11/4/2018, Th tướng Chính ph đã ban hành Ch th s 10/CT-TTg yêu cu tăng cường qun lý các hot đng liên quan ti Bitcoin và các loi tin o tương t khác. Trong đó, Th tướng Chính ph yêu cu NHNN ch đo các TCTD, t chc cung ng dch v trung gian thanh toán không được thc hin các giao dch liên quan đến tin o trái pháp lut; tăng cường rà soát, báo cáo kp thi các giao dch đáng ng liên quan ti tin o theo quy đnh pháp lut. Trong Ch th 10/CT-TTg ca Th tướng cũng đ cp ti hot đng đu tư, mua bán tin o, huy đng vn qua phát hành tin o (ICO), đc bit là hot đng s dng tin o đ huy đng vn theo phương thc đa cp ngày càng din biến phc tp, có nguy cơ nh hưởng đến s n đnh th trường tài chính, trt t an toàn xã hi và có th gây ri ro ln đi vi t chc, cá nhân tham gia.

Thc hin ch đo ca Th tướng Chính ph, ngày 13/4/2018, Thng đc NHNN đã ban hành Ch th s 02/CT-NHNN v các bin pháp tăng cường kim soát các giao dch, hot đng liên quan ti tin o. Trong đó yêu cu các TCTD, t chc cung ng dch v trung gian thanh toán không được cung ng các dch v thanh toán, thc hin giao dch th, cp tín dng qua th, h tr x lý, thanh toán, chuyn tin, bù tr và quyết toán, chuyn đi tin t, thc hin giao dch thanh toán, chuyn tin qua biên gii liên quan ti giao dch tin o cho khách hàng do có th phát sinh nhng ri ro v ra tin, tài tr khng b, gian ln, trn thuế.

NHNN cũng đã có cnh báo nhiu ln v hình thc huy đng vn đa cp tin o. Cơ quan qun lý cũng nhn mnh vic nhng đng tin o như Bitcoin hay iFan không phi là đng tin thanh toán hp pháp ti Vit Nam. Đng nghĩa vi vic phát hành, cung ng, s dng Bitcoin và các loi tin o tương t khác làm phương tin thanh toán là hành vi b cm. Và t 1/1/2018, hành vi phát hành, cung ng, s dng các phương tin thanh toán không hp pháp, bao gm c Bitcoin và các loi tin o tương t khác có th b truy cu trách nhim hình s theo quy đnh ti Đim h, Khon 1, Điu 206 B lut Hình s 2015 (đã được sa đi, b sung năm 2017).

V phía B Tài chính, tháng 5/2020, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã quyết định thành lập Tổ nghiên cứu của Bộ Tài chính về tài sản ảo, tiền ảo. Tổ nghiên cứu có nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất các nội dung chính sách, cơ chế quản lý theo chức năng, nhiệm vụ của Bộ Tài chính có liên quan đến tài sản ảo, tiền ảo. Bộ Tài chính đã báo cáo Th tướng v vic trin khai Đ án 1255.

Theo kinh nghim ca các nước, đ xây dng khung pháp lý cho tài sn o, tin o, hin thế gii có 3 xu hướng tiếp cn vi tài sn o, tin o: Th ni, chưa qun lý nhưng có mt s khuyến cáo ri ro; Không tha nhn, cm s dng và giao dch; Cho phép s dng, giao dch nhưng qun lý cht ch trong không gian kinh doanh như các sàn giao dch.

Trong trường hp cho phép s dng, giao dch, kinh nghim t mt s quc gia cho thy, nếu tài sn mã hóa v bn cht tha mãn các điu kin như chng khoán thì thường được qun lý như chng khoán. Đi vi tài sn mã hóa phi chng khoán, dưới góc đ thuế thì s b đánh thuế giá tr gia tăng đi vi giao dch tài sn mã hóa.

Mt chuyên gia tài chính khuyến ngh, đ qun lý tin o, tài sn o ti Vit Nam, cn sm thành lp các chương trình th nghim pháp lý trong tng lĩnh vc c th. Đng thi, xem xét và đánh giá các mô hình kinh doanh v ri ro, li nhun, tính kh thi…áp dng thí đim trên mt nhóm các đi tượng được xác đnh trước. Dĩ nhiên, không th không xem xét các điu kin pháp lý c th, nghiên cu tính nh hưởng, kh thi đến th trường đ t đó có khung pháp lý điu chnh ban đu…

Xem 197 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng