Thứ năm, 23 Tháng 5 2019
TIN MỚI

Chuẩn hóa chi trả bảo hiểm tiền gửi tiên tiến

Chuan hoa chi tra bao hiem tien gui tien tien 1Ni dung chi tr bào him tin gi (BHTG) được hoch đnh bao gm các khía cnh: quy mô hn mc chi tr, tính kp thi và tin li, cơ chế điu chnh hn mc chi tr,  và ngun qu cho chi tr BHTG.

Vai trò quan trng ca công c bo him tin gi (BHTG) có th được tóm tt ba ni dung: (1) bo v quyn li người gi tin, (2) góp phn kim soát ri ro hot đng ngân hàng và (3) thúc đy huy đng ti đa ngun lc tài chính cho phát trin kinh tế. Đi vi người gi tin, chi tr BHTG là cách thc cho thy mc đ bo v trc tiếp và có tác đng tc thì đi vi tâm lý người gi tin khi ngân hàng có khó khăn và chm dt hot đng. Ni dung chi tr BHTG được hoch đnh bao gm các khía cnh: quy mô hn mc chi tr, tính kp thi và tin li, cơ chế điu chnh hn mc chi tr,  và ngun qu cho chi tr BHTG.

Hn mc chi tr BHTG

Hn mc chi tr BHTG được hiu là gii hn ti đa cho phép chi tr bo him cho tin gi khi ngân hàng nhn tin gi ca h đt vào tình hung s kin BHTG. Quy mô tin chi tr bo him càng cao, quyn li ca người gi tin được bo v càng cao và ngược li. Mc dù vy, mc đ chi tr tin bo him có mi liên h trc tiếp vi kh năng phát sinh ri ro, đc bit là loi ri ro có tên gi “ri ro đo đc” (tham kho Hình 1).

Có hai hình thc chi tr BHTG được áp dng các h thng BHTG trên thế gii:

+ Chi tr toàn b s tin gi (cùng lãi) thuc đi tượng được bo him (chi tr không gii hn);

+ Chi tr ti mt gii hn nht đnh (chi tr có gii hn). Nếu s dư tin gi thuc đi tượng bo him thp hơn hoc bng gii hn đó thì người gi tin s được hoàn tr toàn b tin gi ca h (bao gm c tin lãi cng dn). Nếu s dư tin gi (tính c lãi) ln hơn hn mc chi tr BHTG thì người gi tin ch được nhn khon tin bi thường t t chc BHTG bng hn mc chi tr BHTG mà thôi.

Chi tr có gii hn là ph biến do có nhiu ưu vit so vi chi tr không gii hn, đc bit là kh năng gim thiu ri ro đo đc, tăng k cương th trường. Tính đến tháng 7/2001, trong s 73 h thng BHTG trên thế gii ch còn h thng BHTG Mexico và Th Nhĩ Kỳ cam kết chi tr BHTG không gii hn [Kunt and Sobaci, 2000, tr36].

Hn mc chi tr BHTG được xác đnh theo hai phương thc: xác đnh theo người gi tin ti mt t chc nhn tin gi và xác đnh theo tài khon. Do tính ưu vit và tác dng kim soát ri ro trong thc thi công c BHTG, phương thc xác đnh hn mc chi tr theo người gi tin được la chn ph biến.

Trong tình hung xy ra khng hong, nim tin ca công chúng đi vi hot đng ngân hàng quc gia gim sút nghiêm trng, điu chnh hn mc chi tr tăng ti mc không gii hn có th được áp dng cho mt khong thi gian nht đnh.  Thi gian duy trì hn mc chi tr mc cao hoc không gii hn tùy thuc vào mc đ tiến trin và khc phc khó khăn ca h thng ngân hàng. Vic áp dng hn mc chi tr cao hơn mc hp lý cho phép s phát sinh nguy cơ chp nhn ri ro cao trong hot đng ngân hàng và hu qu có th dn ti s lượng ngân hàng đóng ca gia tăng (tham chiếu hình 2 và 3).

Hình 1. Mô hình xác đnh Hn mc chi tr BHTG

Chuan hoa chi tra bao hiem tien gui tien tien 2Ngun: Nguyn Th Kim Oanh, 2004

Mi liên h gia đóng ca ngân hàng và hn mc BHTG

Chuan hoa chi tra bao hiem tien gui tien tien 3Hình 3. S lượng ngân hàng M đóng ca (Ngun: FDIC, 1998)

Cánh thc chi tr BHTG

T chc BHTG cn dàn xếp đ có th thc hin chi tr tin li nht cho người gi tin trong thi gian nhanh nht có th và đm bo tính chính xác cao. Th tc chi tr cn có s h tr ca ng dng công ngh, đi chiếu thông tin đnh danh người gi tin, s tin gi thuc đi tượng bo him và tin lãi dn. Song hành vi b trí chi tr BHTG, khích l s tham gia ca các ngân hàng trong khu vc trong cùng đa bàn t chc huy đng tin gi được chi tr, góp phn tăng tính n đnh hot đng ngân hàng ti đa bàn có s kin chi tr BHTG.

Kinh nghim ca BHTG Nht Bn cho thy, khi phát sinh chi tr BHTG, ngân hàng ngay lp tc chuyn ti cơ quan BHTG file s liu v người gi tin và qui mô tin gi thuc đi tượng chi tr BHTG. Vic đi chiếu xác minh tính chính xác ca s liu cn chi tr được thc hin khn trương và phương án chi tr, bao gm ngun tin chi tr, hình thc chi tr và thi đim bt đu chi tr được trin khai và thc thi.

X lý đi vi tin gi trên mc chi tr

Người gi tin ti các t chc tham gia BHTG b đ v ngoài vic được nhn s tin bo him theo hn mc tr tin bo him, s tin vượt quá hn mc s được gii quyết trong quá trình x lý tài sn ca t chc tín dng b phá sn. Thông thường, khi tòa án tuyên b mt ngân hàng b phá sn s giao cho mt cơ quan tiếp qun ngân hàng đ v và cơ quan đó s bán n, thanh lý tài sn đ tr l phí cho h, tr phí cho lut sư, thuế, phn còn li tr cho khách hàng.

Ti Đài Loan, t chc BHTG Đài Loan (CDIC)  được ch đnh là cơ quan tiếp nhn các t chc tham gia BHTG ngay t khi đóng ca. Đ đáp ng các nhu cu thanh khon ca các ch n ca t chc tham gia BHTG b đóng ca, Lut CDIC quy đnh, CDIC có th chi tr trước cho các yêu cu thanh toán ca người gi tin vượt quá hn mc bo him ti đa và ca các ch n không phi người gi tin trên cơ s t l hoàn tr đã được d tính t vic đánh giá giá tr các tài sn ca t chc b đóng ca, mà không làm tăng chi phí do CDIC thc hin trách nhim bo him theo khon 1 Điu 28 Lut DCIC. S tin thanh toán trước nói trên s được tính tng khon mt trên cơ s lnh thu hi các khon chi tr trước, và được khu tr trước t s thu t thanh lý và tr li cho CDIC. Quy đnh v tính toán và tiến hành vic chi tr trước đi vi các người gi tin vượt trên hn mc bo him ti đa và các ch n không phi người gi tin trên cơ s t l hoàn tr đã được d báo trước s được CDIC xây dng và đ trình lên cơ quan có thm quyn phê chun (CDIC, 2010).

Ti Vit Nam, Lut BHTG quy đnh s tin gi ca người được BHTG bao gm c gc và lãi vượt quá hn mc tr tin bo him s được gii quyết trong quá trình x lý tài sn ca t chc tham gia BHTG theo quy đnh ca pháp lut. Đng thi, Lut Phá sn 2014 quy đnh th t phân chia tài sn trong phá sn TCTD thc hin như sau: Chi phí phá sn; khon n lương, tr cp thôi vic, bo him xã hi, bo him y tế đi vi người lao đng, quyn li khác theo hp đng lao đng và tha ước lao đng tp th đã ký kết; khon tin gi; khon tin t chc BHTG phi tr cho người gi tin ti TCTD phá sn theo quy đnh ca pháp lut v BHTG và hướng dn ca ngân hàng nhà nước; nghĩa v tài chính đi vi Nhà nước; khon n không có bo đm phi tr cho ch n trong danh sách ch n; và khon n có bo đm chưa được thanh toán do giá tr tài sn bo đm không đ thanh toán n. Trường hp giá tr tài sn không đ đ thanh toán các khon n nêu trên, các đi tượng thuc cùng mt th t ưu tiên được thanh toán theo t l phn trăm tương ng vi s n.

Như vy, khon tin gi không thuc đi tượng được BHTG và s tin gi vượt hn mc chi tr ti TCTD phá sn s được ưu tiên chi tr trước các nghĩa v tài chính đi vi Nhà nước; khon n không có bo đm phi tr cho ch n trong danh sách ch n; khon n có bo đm phi tr cho ch n trong danh sách ch n; khon n có bo đm chưa được thanh toán do giá tr tài sn bo đm không đ thanh toán n.

Hàm ý chính sách

Xây dng cơ chế điu chnh hn mc chi tr BHTG kp thi: xác đnh tình hung điu chnh, mc đ điu chnh, đi tượng (cá nhân và t chc) có trách nhim quyết đnh điu chnh kp thi.

T chc dàn xếp chi tr BHTG kp thi, thun tin và chính xác có vai trò đc bit quan trng. S lo lng, bc xúc và mt nim tin ca người gi tin s được gim bt và được kim soát t l thun vi mc đ kp thi, thun tin và chính xác ca vic chi tr BHTG. Kinh nghim thành công ca t chc BHTG M cho thy đi vi ngân hàng gp khó khăn, không tiếp tc duy trì hot đng và chn phương án đóng ca ngân hàng, thu xếp tuyên b thi đim đóng ca gn lin vi sp xếp chi tr tin li, kp thi có ý nghĩa ln trong n đnh tâm lý người gi tin và gim nh hưởng bt li trong gii quyết đóng ca ngân hàng.

Trong tình hung như vy, ngân hàng được t chc BHTG tiếp cn tc thì v h thng thông tin khách hàng gi tin, qui mô tin gi cn chi tr. Ngân hàng s được dàn xếp tuyên b chm dt hot đng vào chiu ngày th 6 ca tun làm vic và vic chi tr BHTG s được thc hin vào ngày th 2 ca tun làm vic kế tiếp. Vi dàn xếp như vy, gián đon đi vi người gi tin v giao dch tiếp cn tin gi ca h được gim ti đa có th.

Tích t tài chính đ đáp ng chi tr BHTG đy đ và kp thi là ni dung cn được quan tâm. Cơ chế BHTG được đánh giá hiu qu và thành công khi “trng thái” khó khăn ngân hàng đơn l và h thng được gii quyết bng chính ngun lc tài chính tích t t cng đng ngân hàng quc gia. Bên cnh đó, vic tích lũy tài chính trong h thng BHTG cũng góp phn chm dt tình trng s dng tin thuế ca người dân đ gii quyết khó khăn ngân hàng. Trong tình hung khó khăn din ra din rng, kh năng bo v người gi tin không th được đáp ng đy đ bng ngun tài chính tích t, t chc BHTG được s dng cơ chế cho phép vay trong và ngoài quc gia. Mc dù vy, t chc BHTG có trách nhim huy đng t phí BHTG và có cơ chế thu hi t đi tượng gây ra ri ro ngân hàng đ tr n vay và tiếp tc tích lũy tài chính. Tiêu biu có th k đến Tng Công ty BHTG Nht Bn nhng năm gn đây đã rt thành công trong truy thu trách nhim tài chính t ri ro ngân hàng gây nên s kin chi tr BHTG.

Ths. Nguyn Vit Trung - Bo him tin gi Vit Nam. TS. Nguyn Th Kim Oanh - Nghiên cu viên ti QUT, Australia

Tài liu tham kho: Federal Deposit Insurance Corporation (1998), A Brief History of Deposit  Insurance in the United States; Kunt D. A. and Sobaci T. (2000), Deposit Insurance around the World: A Data Base, The Word Bank; Lut BHTG Đài Loan, năm 2010; Lut BHTG s 06/2012/QH13; Lut phá sn s 51/2014/QH13; Nguyn Th Kim Oanh (2004), Bo him tin gi: Nguyên lý, thc tin và đnh hướng, Nhà xut bn Lao đng - Xã hi.

Xem 1141 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng

Gửi bình luận

Chắc chắn rằng bạn đã điền đầy đủ các thông tin bắt buộc, được đánh dấu bởi dấu (*). Không cho phép dùng mã HTML.