TIN MỚI

Triển khai Basel II và một số khuyến nghị

Hinh anh Basel IITrong các yêu cầu tuân thủ của Basel II, đầu tiên phải kể đến yêu cầu tính toán và tuân thủ các yêu cầu về vốn (CAR) trong trụ cột I cho 3 rủi ro trọng yếu là: rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và rủi ro tín dụng.

Các ngân hàng Việt Nam tích cực triển khai Basel II

Áp dụng Basel II không chỉ tác động tích cực lên hệ thống ngân hàng mà còn có ảnh hưởng mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế. Để đáp ứng được các yêu cầu của Basel II với các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn vốn và thanh khoản, các ngân hàng phải hoạch định lại hoạt động kinh doanh và các chiến lược kinh doanh một cách tích cực hơn. Trong khuôn khổ Basel II, các công cụ và phương pháp quản lý rủi ro (QLRR) tiên tiến được triển khai đảm bảo cho ngân hàng giảm thiểu chi phí, tập trung phát triển các mảng nghiệp vụ kinh doanh mới và hiệu quả hơn trong các quyết định phân bổ nguồn vốn kinh doanh.

Đối với Việt Nam, sau khi triển khai Basel II với các chỉ số vốn và các yêu cầu về thanh khoản, quản trị rủi ro (QTRR) đạt chuẩn quốc tế, các ngân hàng hoạt động an toàn hơn, lành mạnh hơn do trình độ QTRR được tăng cường, các biện pháp QTRR, đặc biệt là mô hình rủi ro và xếp hạng nội bộ được chủ động áp dụng, đồng thời nguồn vốn được quản lý một cách hiệu quả hơn, từ đó có cơ hội vươn xa ra thị trường các nước phát triển.

Tuy nhiên, do tính chất phức tạp và độ bao phủ rộng hơn, việc thực thi Basel II trở nên khó khăn hơn nhiều so với Basel I. Để áp dụng thành công Basel II, trước tiên đòi hỏi quốc gia áp dụng phải có một hệ thống tài chính phát triển và vững mạnh. Chính vì vậy, Việt Nam đang lựa chọn và đưa ra lộ trình áp dụng Basel II đối với hệ thống ngân hàng một cách thận trọng. Cụ thể: Giai đoạn 1: Thí điểm áp dụng Basel II tại 10 ngân hàng, gồm: Vietcombank, VietinBank, BIDV, MB, Sacombank, Techcombank, ACB, VPBank, VIB và Maritime Bank. Chương trình thí điểm bắt đầu từ tháng 2/2016, mục tiêu đến cuối năm 2018, các ngân hàng này phải cơ bản đáp ứng các yêu cầu của Basel II.

Giai đoạn 2: Đến năm 2020 cơ bản các NHTM có mức vốn tự có theo chuẩn mực của Basel II, trong đó có ít nhất 12 - 15 NHTM áp dụng thành công Basel II.

Trong các yêu cầu tuân thủ của Basel II, đầu tiên phải kể đến yêu cầu tính toán và tuân thủ các yêu cầu về vốn (CAR) trong trụ cột I cho 3 rủi ro trọng yếu là: rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động và rủi ro tín dụng.

Để đáp ứng yêu cầu này, hầu hết các ngân hàng đã triển khai công cụ tính toán tài sản có rủi ro theo quy định của Basel II (RWA) và đánh giá ảnh hưởng (QIS) dự kiến lên tỷ lệ CAR để có các điều chỉnh kế hoạch kinh doanh phù hợp.

Từ đầu năm 2016 đến nay, các ngân hàng đã có kế hoạch tiến hành dự án xây dựng khung quản trị dữ liệu và xây dựng kho dữ liệu QLRR nhằm chuẩn bị nền tảng dữ liệu cho các dự án triển khai phương pháp luận QLRR và các hệ thống công nghệ thông tin trong lộ trình. Đặc biệt, một số ngân hàng đã tiên phong trong triển khai xây dựng khung quản trị dữ liệu như VietinBank (tự triển khai dự án quản trị dữ liệu và xây dựng công cụ giám sát chất lượng dữ liệu), Vietcombank (thiết lập Ủy ban Quản trị dữ liệu)…

Đối với Ngân hàng Nhà nước (NHNN), NHNN đã ban hành Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định về yêu cầu tính toán vốn và đặt ra kỳ hạn tuân thủ vào năm 2020 cho tất cả các ngân hàng. Theo Thông tư này, để đảm bảo tính tuân thủ, các ngân hàng không những cần đáp ứng các yêu cầu về phương pháp tính toán vốn mà còn cần đảm bảo có hệ thống công nghệ thông tin, dữ liệu hiệu quả và một số quy định định tính tối thiểu liên quan đến chính sách QLRR và công bố thông tin ra bên ngoài.

Tháng 3/2017, dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 44/2011/TT-NHNN đã được công bố để lấy ý kiến. Theo đó, các ngân hàng được kỳ vọng phải có sự đổi mới toàn diện về công tác QTRR, kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ theo định hướng rủi ro và có tính tích hợp hóa cao hơn. Nội dung quy định trong thông tư này không chỉ dừng ở góc độ nguyên tắc mà đi sâu vào chi tiết, cụ thể.

Như vậy, ngành Ngân hàng đang có các bước đi đúng hướng trong việc định hướng và tạo hành lang pháp lý phù hợp thúc đẩy tiến trình triển khai Basel II như kế hoạch ban đầu.

Những khó khăn, thách thức khi triển khai Basel II

Ông Frankie Phua - Giám đốc điều hành khối QLRR United Overseas Bank (UOB), Singapore - chia sẻ: Có nhiều khó khăn khi triển khai áp dụng Basel II, tuy nhiên, hai khó khăn chung được nhắc đến nhiều nhất là chi phí triển khai và hệ thống dữ liệu.

Thứ nhất, để áp dụng thành công Basel II đòi hỏi các ngân hàng phải có hệ thống dữ liệu chính xác, đáng tin cậy và kịp thời. Nếu rủi ro không được tính toán chính xác có thể giảm tác dụng tích cực của Basel II. Việc kiểm tra chất lượng của dữ liệu và đối chiếu dữ liệu là một thách thức trong quá trình triển khai Basel II nhằm đảm bảo tính đầy đủ và chính xác của dữ liệu. Các ngân hàng phải đảm bảo dữ liệu đã đầy đủ và khớp với số liệu đã được kiểm toán và đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng dữ liệu của Basel II.

Phân tích dữ liệu sẵn có và chất lượng của dữ liệu với các yêu cầu về dữ liệu của Basel II phải được tiến hành ngay trong giai đoạn đầu của dự án. Từ đó, các ngân hàng xác định được các yêu cầu dữ liệu bổ sung và bố trí nhân sự phù hợp để thu thập và làm sạch dữ liệu. Nếu không thực hiện phân tích chênh lệch dữ liệu và có các phương án bổ sung, làm giàu dữ liệu, thì chi phí và thời gian thực hiện triển khai dự án Basel II sẽ cao hơn nhiều kế hoạch ban đầu.

Theo ông Frankie Phua, cản trở lớn nhất đối với đa số các ngân hàng Việt Nam khi triển khai Basel II là cơ sở dữ liệu. Các ngân hàng có hệ thống công nghệ ngân hàng lõi khác nhau, thậm chí có ngân hàng còn có những kho dữ liệu khác ngoài hệ thống ngân hàng lõi như excel, hồ sơ có thể dẫn đến các báo cáo chiết xuất rời rạc, không chính xác, không được kiểm duyệt và cập nhật thường xuyên.

Thứ hai, chi phí thực thi Basel II sẽ khá lớn. Theo kinh nghiệm triển khai Basel II của một số tổ chức tín dụng (TCTD) trong khu vực châu Á đã triển khai dự án Basel II, tổng chi phí từ 15 - 40 triệu USD, tùy theo quy mô, mức độ và yêu cầu cụ thể của cơ quan quản lý nhà nước. Không có mức chi phí chuẩn để thực hiện Basel II, chi phí này phụ thuộc vào quy mô, phạm vi hoạt động, nền tảng sẵn có của từng ngân hàng… Chính vì vậy, mỗi ngân hàng phải có sự tính toán chi phí của từng giai đoạn thực hiện trong lộ trình áp dụng, để không gây phát sinh quá lớn.

Ngoài ra, khi thực thi Basel II, nguồn vốn sẽ phải tăng lên, tỷ lệ CAR cũng sẽ tăng dẫn tới hệ số lợi nhuận trên tổng tài sản (ROE) giảm. Theo nghiên cứu của Ủy ban Basel, khi tỷ lệ CAR tăng lên 1% thì chênh lệch lãi suất cho vay và chi phí đi huy động vốn tăng lên 1,3%. Tuy nhiên, ngân hàng có thể bù đắp phần lợi nhuận ròng mất đi bằng một số biện pháp như: tăng lợi nhuận ngoài lãi (phí, hoa hồng…), tăng hiệu quả quản trị để giảm chi phí hoạt động…

Ngoài hai khó khăn trên, vấn đề nhân lực cũng là một thách thức trong việc áp dụng Basel II tại các ngân hàng Việt Nam. Basel II đòi hỏi nhu cầu nhân lực cho một kế hoạch kéo dài qua nhiều năm, ngân hàng sẽ phải đối mặt với vấn đề số lượng, chất lượng tuyển dụng, đào tạo nhân lực nhằm đáp ứng với yêu cầu đặt ra.

Để triển khai Basel II thành công, ngoài sự nỗ lực từ các thành viên trong bộ phận Basel II, ban lãnh đạo ngân hàng và các phòng ban khác cũng cần tích cực tham gia.

Thực tế tại UOB, từ năm 2002, ngân hàng bắt đầu triển khai Basel II và đến năm 2008 được phê duyệt là tuân thủ nhưng khoảng thời gian từ năm 2002 - 2004, ngân hàng này hầu như không triển khai được nhiều hoạt động. Nguyên nhân là dự án về QLRR mới chỉ có bộ phận QLRR tham gia tích cực, còn bộ phận kinh doanh chưa thực sự quan tâm. Đến năm 2004, UOB thay đổi thành phần triển khai dự án với sự tham gia nhiều hơn của khối kinh doanh. Cụ thể, trong từng phần mô hình khi xây dựng không chỉ có QLRR mà áp dụng vào thực tế kinh doanh của ngân hàng. Trong suốt thời gian từ năm 2004-2006, Ngân hàng xây dựng mô hình rủi ro và triển khai chứ không đợi có đầy đủ mọi dữ liệu mới triển khai mô hình và bộ phận kinh doanh ứng dụng mô hình ngay trong hoạt động. Trong quá trình triển khai Basel II tại UOB đều được Chủ tịch HĐQT chỉ đạo trực tiếp.

Một số khuyến nghị đối với các ngân hàng Việt Nam

Từ bài học kinh nghiệm triển khai Basel II tại UOB, ông Frankie Phua đưa ra một số khuyến nghị đối với các ngân hàng Việt Nam:

Thứ nhất, cần tăng cường sự phối hợp giữa NHTW và các NHTM trong việc xây dựng, triển khai quy định hướng dẫn Basel II nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong quá trình triển khai Basel II. NHTW cũng nên đưa ra các văn bản hướng dẫn chi tiết về mặt yêu cầu nội dung để ngân hàng căn cứ thực hiện cũng như có lộ trình triển khai phù hợp, để vừa phù hợp với thực tiễn, vừa đảm bảo hiệu quả của việc áp dụng tiêu chuẩn Basel cho ngân hàng Việt Nam.

Thứ hai, các ngân hàng cần tăng chi phí đầu tư cho công tác QTRR. Để việc triển khai Basel II diễn ra nhanh và hiệu quả, lãnh đạo ngân hàng cần thay đổi khẩu vị về rủi ro, ưu tiên và tập trung hoàn thiện về QTRR trong hoạt động ngân hàng. Điều này sẽ làm cho khoảng cách giữa các chỉ số rủi ro thực tế và mục tiêu Basel II tiệm cận hơn.

Thứ ba, ngân hàng cần sử dụng, phân bổ chi phí để đầu tư cho việc thực hiện dự án Basel. Việc thực hiện Basel II cần chi phí không hề nhỏ. Các ngân hàng cần xây dựng kế hoạch sử dụng chi phí cho dự án được triển khai trong nhiều năm.

Thứ tư, xây dựng kế hoạch/hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý để hoàn thiện cơ sở dữ liệu, đảm bảo cho việc chạy mô hình rủi ro cho kết quả chính xác nhất đối với từng ngân hàng: Cơ sở dữ liệu là yếu tố tiên quyết để thực hiện triển khai Basel II, đây cũng là yếu tố quyết định đến sự thành bại của việc thực hiện chuẩn Basel II tại tất cả các ngân hàng. Vì vậy, các ngân hàng cần thực hiện rà soát, chuẩn hóa lại dữ liệu, các thông tin/dữ liệu về khách hàng, thông tin về tài sản bảo đảm... để chuẩn bị cho việc thực hiện theo yêu cầu của Basel II.

Thứ năm, tuyển chọn, đào tạo nhân sự có chất lượng, gắn bó lâu dài với ngân hàng. Trong các nguồn lực cần huy động, chuẩn bị để triển khai Basel II, con người là nhân tố quan trọng nhất, bởi nếu không có nguồn nhân lực chất lượng thì các hệ thống quản trị cơ sở dữ liệu hiện đại và mô hình phức tạp đến đâu cũng không thể sử dụng hiệu quả. Bên cạnh đó, một dự án Basel II cần khoảng thời gian dài, thông thường tối thiểu 5 năm. Vì vậy, các ngân hàng cần có chính sách tuyển dụng nhân sự chất lượng cao và cam kết gắn bó làm việc lâu dài để thực hiện dự án.

Thứ sáu, lựa chọn đối tác tư vấn là các công ty kiểm toán uy tín, có đủ năng lực và nhiều kinh nghiệm tư vấn triển khai áp dụng Basel II trên thế giới, từ đó, ngân hàng có thể học hỏi kinh nghiệm và tận dụng sự hỗ trợ của chính đối tác chiến lược.

Các ngân hàng cần coi thực thi Basel II là phục vụ cho mục đích kinh doanh hiệu quả cho dù có rất nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai, song ngân hàng cũng như các cổ đông cũng sẽ được hưởng lợi rất lớn từ việc triển khai Basel II. Nếu triển khai đúng cách dưới sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt từ ban lãnh đạo và lan tỏa đến toàn thể cán bộ, nhân viên ngân hàng, Basel II sẽ là cơ hội tốt cho các ngân hàng Việt Nam bắt đầu hành trình chuyển đổi, thúc đẩy tái cấu trúc ngân hàng, thu hút vốn mới từ cổ đông ngoại, ngăn chặn sự gia tăng nợ xấu

Phạm Văn Hiếu

Tài liệu tham khảo: Tài liệu khóa đào tạo QTRR theo Basel II của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam

Xem 850 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng

Gửi bình luận

Chắc chắn rằng bạn đã điền đầy đủ các thông tin bắt buộc, được đánh dấu bởi dấu (*). Không cho phép dùng mã HTML.