Thứ sáu, 23 Tháng 4 2021
TIN MỚI

Xu hướng tiền kỹ thuật số và Bitcoin - Kiến nghị chính sách với Việt Nam

Xu huong tien ky thuat so va Bitcoin 1TS. Cn Văn Lc và Nhóm tác gi Vin Đào to và Nghiên cu Ngân hàng Đu tư và Phát trin Vit Nam (BIDV) va công b báo cáo mi v xu hướng tin k thut s và Bitcoin cùng nhng kiến ngh chính sách đi vi Vit Nam.

Theo Nhóm tác gi, gn đây, nhng bài viết v biến đng giá đng tin Bitcoin trên các chuyên trang kinh tế, tài chính… dành được s quan tâm đc bit ca dư lun vi nhiu ý kiến trái chiu. Tuy nhiên, nhng thông tin, phân tích v các loi tin k thut s nói chung và đng Bitcoin nói riêng vn còn ít, đc bit là hu như chưa có đánh giá đy đ v li ích, ri ro và xu hướng ca loi tài sn này. Báo cáo này s góp phn gii ta nhng băn khoăn nêu trên cùng vi mt s kiến ngh đi vi Vit Nam.

Phân bit các loi tin phi vt cht

Cùng vi s phát trin ca cách mng công ngh, đc bit là công ngh s cái phân tán (ng dng ph biến nht là nn tng chui khi - blockchain), các loi tin phi vt cht ra đi dưới các dng thc khác nhau như tin đin t, tin o và tin k thut s.

Tin đin t (electronic currency), theo Ngân hàng Trung ướng Châu Âu - ECB (2009), là "giá tr tin t được lưu tr trên mt thiết b đin t được s dng đ giao dch thanh toán". Vi đc tính ni bt là được phát hành da trên nn tng tin mt,th hin quyn đòi n đi vi t chc phát hành… nên v bn cht tin đin t là dng "đin t" ca tin mt. Tin o (virtual currency), theo ECB, là mt loi tin k thut s không có s qun lý, được phát hành bi mt nhóm người (developers) đng thi là người kim soát h thng, được s dng và chp nhn thanh toán gia các thành viên trong mt cng đng o nht đnh. Như vy, tin o là không do ngân hàng trung ương (NHTW) hay cơ quan chính ph phát hành, không có quan h đến mt lượng tin mt nht đnh.

Tin k thut s hay tin mã hóa (cryptocurrency), được mt t chc (như NHTW) hay mt doanh nghip (như Facebook d đnh phát hành đng tin Libra và gn đây đi tên thành đng Diem), hay mt nhóm người to ra (như Bitcoin), trên nn tng công ngh blockchain. Tin k thut s (KTS) có th tm chia thành 2 nhóm: nhóm chính thng do NHTW phát hành (viết tt là CBDC) và nhóm không chính thng do mt nhóm người to ra và tiến hành giao dch (như Bitcoin, Ethereum, Tether, Binance...).

Xu huong tien ky thuat so va Bitcoin 2Tóm tt xu hướng tin k thut s chính thng (do NHTW phát hành)

Tin k thut s do NHTW phát hành (CBDC) có vai trò như tin truyn thng, nhưng dng s, được phát hành và qun lý bi NHTW. CBDC đang trong quá trình phát trin và trin khai th nghim. Đu tháng 1/2020, Ngân hàng Thanh toán Quc tế (BIS) đã công b kết qu kho sát năm 2019 vi 66 NHTW (21 NHTW các nước phát trin và 45 NHTW t các nước mi ni, chiếm 75% dân s thế gii và 90% GDP toàn cu) cho thy 70% cho biết không có ý đnh phát hành CBDC trong tương lai gn và 30% tr li rng đã tích cc ch đng chun b kế hoch phát hành, trong đó, 10% đang phát trin các d án thí đim. Theo đó, BIS ước tính khong 20% dân s thế gii có th tiếp cn CBDC trong vòng 3 năm ti.

Xét trên góc đ toàn cu, quá trình phát hành đng CBDC có s khác bit ln gia nhóm nước phát trin và nhóm nước mi ni và có th chia thành 3 nhóm:

- Nhóm tiên phong (gm Trung Quc, Thy Đin, Uruguay, Barbados, Bahamas…): Trung Quc phát hành đng tin s CBDC da trên cơ chế hai tng (phc v c bán buôn và bán l), th nghim vào cui năm 2020. Trong khi đó, NHTW Thy Đin phát hành đng e-Krona t tháng 11/2018, Uruguay (đng e-Peso t tháng 4/2018), Barbados (đng Barbadian s trong năm 2019)…

- Nhóm ng h tích cc và đang nghiên cu phát hành (như n Đ, Th Nhĩ Kỳ, Thy S, Pháp, Arab Xê út và Các tiu vương quc rp, Campuchia, Ecuador, Đông Caribê,Canada, Thái Lan, Singapore…), trong đó, Pháp có kế hoch th nghim đng CBDC cũng như đ xut xây dng đng CBDC chung ca khi EUR (e-EURO). Campuchia, Thái Lan, Đông Caribe đã lên kế hoch phát hành theo b công c hoch đnh chính sách (CBDC Policy-Maker Toolkit) ca WEF. NHTW Candana, Thái Lan và Singapore đu có nhng sáng kiến nghiên cu CBDC như Canada (d án CADcoin), Singapore (d án Ubin), Thái Lan (d án Inthanon)….. Đc bit, gn đây NHTW Trung Quc, Thái Lan, UAE và Hng Kông (Trung Quc) đang cùng nhau trin khai d án tin đin t xuyên biên gii.

- Nhóm thn trng xem xét bi lo ngi nhng tác đng tiêu cc, ri ro do CBDC mang li đi vi s n đnh tài chính, cu trúc ngân hàng, s gia nhp ca các t chc phi ngân hàng trong h thng tài chính và truyn ti chính sách tin tgm có M, Đc, Anh, Nga… Đin hình là Đc chưa mun s dng tin CBDC và có quan đim không rõ ràng vi vic to ra đng CBDC chung ca khi EUR. Mc dù cm tt c các hình thc liên quan đến tin KTS, song Nga cũng đang th nghim đng Rúp s do NHTW phát hành.

Như vy, vic phát trin CBDC là xu thế, chc chn s xy ra và đang ngày càng được nhiu quc gia quan tâm thc hin. Tuy nhiên, cũng còn nhng hn chế nht đnh v mt công ngh, pháp lý,… đ chính thc vn hành ti mi quc gia cũng như xuyên biên gii.

Xu hướng và din biến tin k thut s không chính thng và đng Bitcoin

Tính đến nay, trên thế gii ghi nhn s xut hin ca 4.195 loi tin KTS khác nhau vi tng giá tr vn hóa gn 1.400 t USD; trong đó, giá tr vn hóa ca 5 đng tin KTS ph biến nht đt gn 1.200 t USD (chiếm gn 90% toàn th trường) và riêng Bitcoin chiếm đến 67% tng giá tr vn hóa toàn th trường, vì thế phn dưới đây bài viết s tp trung bàn nhiu v đng Bitcoin.

Xu huong tien ky thuat so va Bitcoin 3Trong bi cnh bt đnh, tin KTS nói chung và Bitcoin nói riêng đang chng kiến biến đng giá ln nht trong lch s. Vi đng Bitcoin, t thi đim hình thành vào năm 2009 đến nay, đã có 3 đt biến đng giá mnh vào năm 2013, 2017 và mnh nht là t đu năm 2020 đến nay. Giá Bitcoin đã tăng đến 170% trong năm 2020 dù b gim ti 2/3 giá tr vào tháng 3/2020 do nh hưởng ca s bùng phát dch Covid-19. Trong gn 2 tháng đu năm 2021, giá Bitcoin tăng thêm 70%, nhưng cũng ch riêng tun qua (22-26/2), đng Bitcoin gim giá t 57.000 USD xung còn 47.000 USD, tương đương mc gim 17,5%. Đu năm 2021, Ngân hàng JPMorgan d báo đng Bitcoin có th đt mc giá "lý thuyết" trong dài hn là 146.000 USD, khi nó bt đu cnh tranh vi vàng; còn theo chuyên gia phân tích ca Citibank, giá Bitcoin có th lên đến 318.000 USD vào cui năm 2021 (tương t như s gia tăng ca giá vàng trong thp niên 1970). mc thn trng hơn, các chuyên gia (ca Công ty Qun lý tài sn s - Morgan Creek và Qu SkyBridge Capital ca M) cùng d báo giá Bitcoin có th đt 100.000 USD cui năm 2021.

Ngược li, các chính khách như Bà Janet Yellen (B trưởng Tài chính M, nguyên Thng đc Fed) coi Bitcoin là tài sn đu cơ và rt ri ro. Tương t, t phú Bill Gates khuyên rng nếu không phi là người giàu nht thế gii, bn không nên mua Bitcoin... Dù có nhiu quan đim trái chiu, nhưng xu hướng tin KTS chính thng (do NHTW phát hành) đang rõ nét, còn xu hướng phát trin tin KTS không chính thng (như Bitcoin) ph thuc vào nhng ri ro liên quan s được kim soát như thế nào.

Mc dù vy, Nhóm chuyên gia nhn thy có 4 nguyên nhân chínhkhiến đng Bitcoin tăng giá nhanh thi gian qua.

Mt là, Bitcoin được chp nhn thanh toán ngày càng rng rãi, nht là ti th trường M. Công ty thanh toán online PayPal (M) cho phép người dùng mua, bán và nm gi Bitcoin trên tài khon t ngày 21/10/2020. Cũng trong tháng 10/2020, t chc th Visa công b mt s th tín dng và th ghi n liên quan đến Bitcoin liên kết vi sàn giao dch tin đin t hàng đu Coinbase. Công ty Master Card cũng s h tr Bitcoin và các loi tin KTS khác vào cui năm 2021. Đc bit, đu năm 2021, thông qua Twitter, t phú Elon Musk - nhà sáng lp ca hãng xe đin Telsa tuyên b hãng này s sm vn hành h thng thanh toán bng Bitcoin cho khách hàng và đu tư 1,5 t USD vào tài sn Bitcoin…

Hai là, s lượng t chc quan tâm đến Bitcoin như mt kênh đu tư đang tăng. Đin hình như công ty Square ca t phú Jack Dorse - người sáng lp mng xã hi Twitter - bt đu mua Bitcoin t năm 2020; công ty MicroStrategy (M) mua s Bitcoin tr giá 425 triu USD vào tháng 8, 9/2020 và có th tiếp tc mua thêm Bitcoin trong năm 2021... Thm chí, mt s t chc công cũng đang cân nhc s dng tin KTS như mt tài sn d tr. Đu tháng 2/2020, Th trưởng thành ph Miami (M) tuyên b đang xem xét b sung chúng vào ngun d tr ngân sách ca thành ph

Ba là, Bitcoin được cho rng có th phòng nga lm phát:trong bi cnh các NHTW toàn cu đng lot ni lng chính sách tin t thông qua h lãi sut, mua tài sn vi quy mô ln, làm tăng kỳ vng lm phát. Mt s nhà đu tư có lượng tin mt d tr ln la chn nm gi Bitcoin đ hy vng phòng nga lm phát. Nguyên nhân do Bitcoin có nhng đim khác bit, thm chí là đi lp vi tin pháp đnh, gm: (i) S lượng gii hn, cũng như bn cht phi tp trung - trái ngược vi cung tin ca NHTW đang gia tăng nhanh và không rõ gii hn. Các chiến lược gia ca Trung tâm Nghiên cu vĩ mô toàn cu (BCA) cho rng, không ch tính thanh khon ca Bitcoin đang gia tăng mà nó còn đóng vai trò quan trng trong chng li lm phát toàn cu giai đon sau năm 2025; (ii) Bitcoin không b kim soát bi cơ quan chc năng nên giá tr ch ph thuc vào cung - cu, thay vì ch ý ca nhà cm quyn.

Bn là, đang hình thành mt s qu phòng v ri ro tin KTS, kỳ vng nhà đu tư có thêm công c phái sinh hn chế ri ro cùng vi cng đng người s dng và chp nhn gia tăng.Khác vi thi đim xy ra bong bóng vào năm 2017, đến nay, cáchp đng tương lai và quyn chn Bitcoin cùng vi các qu liên quan đến Blockchain cho phép phòng v tích cc hơn trước s biến đng nhanh tin KTS. Tháng 8/2020, tp đoàn đu tư Fidelity (M) đã trin khai qu đu tư th đng Bitcoin cho nhà đu tư chuyên nghip, thành lp mt đơn v riêng đ qun lý qu này và các loi tài sn tương t. Kho sát ca Fidelity cho thy 36% các nhà đu tư t chc M và Châu Âu đã s hu tin KTS và 60% có tin KTS trong danh mc đu tư.

Xu huong tien ky thuat so va Bitcoin 4Theo Nhóm chuyên gia, tin k thut s và Bitcoin có nhiu ri ro

Ri ro ca tin KTS và Bitcoin

Tin KTS không chính thng có 5 ri ro chính.Mt là, tin KTS không chính thng nói chung và Bitcoin nói riêng chưa được coi là tin t chính thng, vì chúng không có 3 chc năng chính ca tin t (phương tin trao đi, phương tin ct gi giá tr và đơn v hch toán đ niêm yết giá và ghi các khon n…). Hai là, mc đ biến đng giá rt mnh (trong mt ngày có th biến đng đến 20-30%) đng nghĩa ri ro rt cao vi 2 lý do chính: (i) lượng cung ca Bitcoin có gii hn (21 triu đơn v) trong khi nhu cu tăng, và (ii) giá c vô hình, ph thuc ch yếu vào yếu t tâm lý, nim tin ca nhà đu tư và tình trng đu cơ thi giá, bong bóng tài sn này có th n bt kỳ lúc nào. Vì vy, chc năng đu tư đúng nghĩa và phòng nga lm phát ca Bitcoin là khá mơ h.

Ba là, ri ro pháp lýkhi mà tin KTS không chính thng và Bitcoin không được công nhn ti nhiu quc gia, k c làm phương tin thanh toán.Nhiu quc gia có xu hướng áp dng chính sách ngày càng tht cht và thn trng hơn, đin hình là Trung Quc, Hàn Quc… Mt s quc gia cm s dng tin KTS trong lưu thông, thanh toán như n Đ, Thái Lan, Vit Nam… Bn là, ri ro v phc v các hot đng phi pháp. Va qua, B trưởng Tài chính M phát biu rng Bitcoin có th tr thành công c cho các mc đích tài chính bt hp pháp(như ra tin, đánh bc, buôn lu và tài tr khng b…). Năm là,ri ro k thut và mt tin xy ra khi sàn giao dch b li, b hack, b đánh sp như sàn Mt.Gox (2011), Bitstamp (2015), Bitfinex (2016), Bitconnect (2018)..; cùng vi đó, hàng trăm nhà đu tư b mt tin mà không biết đòi ai vì chưa có hành lang pháp lý nêu trên.

Mt s kiến ngh

Ti Vit Nam, Chính ph, NHNN hin ti không chp nhn tin KTS không chính thng là tin t, vic dùng tin KTS làm phương tin thanh toán là vi phm pháp lut.

Vì vy, đi vi người dân và nhà đu tư, vic đu tư các loi tin KTS không chính thng và Bitcoin không được pháp lut bo v và phi chu 5 ri ro nêu trên. Theo đó, mi người dân, nhà đu tư cn xác đnh rõ mình mun gì, mc đ chp nhn ri ro đến đâu, cn trang b kiến thc v các loi tin KTS và phi rt thn trng khi xem xét loi "tài sn o" này. Đng thi, luôn theo 3 nguyên tc cơ bn trong đu tư tài chính; đó là: đa dng hóa, không nên dùng đòn by quá nhiu và tránh tâm lý by đàn.

Đi vi Chính ph, NHNN và b ngành liên quan, cn xác đnh xu thế chuyn đi s, kinh tế s và tin KTS chính thng là tt yếu; vn đ ca chúng ta là ch đng tiếp cn, xác đnh mc đ chp nhn đến đâu và như thế nào, đ có phương thc qun lý, hành lang pháp lý phù hp và đnh hướng người dân, doanh nghip. Theo đó, có 4 kiến ngh.

Mt là, xác đnh quan đim và có cách tiếp cn phù hp cũng như tăng cường hp tác quc tế trong qun lý tin KTS và giao dch loi tin này. Cách tiếp cn đây, theo Nhóm chuyên gia là thn trng nhưng không khép kín, cho phép trong tm kim soát, an toàn; có nghĩa là phương án ti ưu cn được cân nhc, tính toán và la chn.

Hai là, sm hoàn thin hành lang pháp lý cho các mô hình kinh doanh mi trong nn kinh tế s và tài chính - tin t s (như ng dng công ngh Blockchain trong dch v tài chình - ngân hàng, cung cp dch v liên quan đến tin phi vt cht như mobile money, ví đin t, cho vay ngang hàng…).(ii) sm bt tay nghiên cu v xu hướng tin KTS do NHTW phát hành trên thế gii và cách tiếp cn ca Vit Nam.

Ba là, tăng cường phi hp chính sách và hp tác quc tếđ có thtrin khaitin KTS phù hp bi cnh và th chế ca Vit Nam.

Cui cùng, chú trng vic ph cp kiến thc ca người dân và doanh nghip v dch v tài chính - ngân hàng, trong đó có hot đng tài chính s, tin KTS và thanh toán không dùng tin mt thông qua chương trình giáo dc tài chính như là mt tr ct trong Chiến lược tài chính toàn din đến năm 2030 do Chính ph ban hành tháng 1/2020.

(TS. Cn Văn Lc và Nhóm tác gi Vin Đào to và Nghiên cu BIDV)

Xem 717 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng