Thứ sáu, 23 Tháng 4 2021
TIN MỚI

Tiến trình cung ứng Vaccine Covid-19 và vai trò của nó trong phục hồi kinh tế

Tien trinh cung ung Vaccine Covid 19 va vai tro cua no 1Tiến sĩ Cn Văn Lc và Nhóm tác gi Vin Đào to và Nghiên cu BIDV đã thc hin Báo cáo tiến trình cung ng vaccine và vai trò ca nó trong phc hi kinh tế vi 4 ni dung chính: (i) Cp nht tiến trình sn xut vaccine ti tháng 2/2021; (ii) Đánh giá v cung - cu vaccine Covid-19 trong năm 2021-2022; (iii) Vai trò ca vaccine đi vi phc hi kinh tế; và (iv) Mt s hàm ý đi vi Vit Nam.

Tiến trình nghiên cu, sn xut và cung ng vaccine

Theo T chc Y tế thế gii (WHO), hin nay đã có 190 quc gia tham gia Chương trình tiếp cn vaccine phòng Covid-19 toàn cu (COVAX) do Liên minh vaccine GAVI và WHO sáng lp, cùng phi hp vi các đơn v nghiên cu, phát trin vaccine và phân phi vaccine vi tiêu chí công bng và hiu qu cho các nước thành viên tham gia. Trong đó, các vin nghiên cu, công ty sinh hc, dược phm ca các nước ln (Anh, M, Nga, Trung Quc) th hin vai trò vượt tri v nghiên cu và th nghim lâm sàng (có 27 vin nghiên cu, công ty sinh hc, dược phm ln trên thế gii tham gia sáng kiến). Mt s t chc đã th nghim vaccine giai đon 3 chưa tham gia COVAX như CanSino và Sinopharm (Trung Quc), Vin Pasteur (Pháp), Công ty Dược phm Inovio (M)…

Kế hoch nghiên cu và sn xut vaccine Covid-19 đã được các nước, các vin nghiên cu, công ty sinh hc ln,... trên thế gii đu tư mnh m v c nhân lc và tài lc, vi tc đ khn trương chưa tng có nhm có được vaccine Covid-19 trong khong 1 năm (so vi thi gian trung bình t 3-4 năm). Tính đến hết ngày 15/2/2021, theo WHO, có 237 loi vc-xin Covid-19 đang được nghiên cu, trong đó có 35 loi vaccine đang trong giai đon đánh giá lâm sàng vi 12 sn phm đang giai đon th nghim cui cùng và đưa vào s dng (đin hình như AstraZeneca, BioNTech/Pfizer, Modena, Johnson&Johnson, Novavax, Sinopharm, Sinovac, CanSino, Gamaleya...), còn li mi đang giai đon 2 hoc 1. Đc bit, mt s vaccine ca Pfizer, Moderna có hiu qu phòng bnh t 94-95%, đem li hy vng rt ln cho ngăn chn, tiến ti đy lùi đi dch và phc hi kinh tế nhanh.

Đi vi Vit Nam, theo B Y tế, Vit Nam là mt trong 190 quc gia tham gia Sáng kiến COVAX và cũng nm trong danh sách các quc gia được tài tr vaccine giai đon đu tiên. Theo B Y tế (19/2/2021), s lượng vaccine được cp qua COVAX là 30 triu liu, trong khi qua đt hàng vi Công ty AstraZeneca là 30 triu liu trong năm 2021. Như vy, trong năm 2021, Vit Nam s có ít nht khong 60 triu liu vaccine. Ngoài ra, đi vi kh năng t cung cp vaccine ca Vit Nam, hin nay, c nước có 4 đơn v đang nghiên cu vaccine gm: VABIOTECH, IVAC, Nanogen và POLYVAC, nếu thành công; d báo có th đáp ng tng s 50-130 triu liu/năm; giúp Vit Nam có th ch đng ngun cung cp vaccine phc v cng đng v lâu dài.

Đánh giá v cung-cu vaccine Covid-19

V phía cung,theo Citi Research (2/2021), tính đến hết năm 2020, đã có 7 hãng dược phm sn sàng cung cp vaccine ra th trường và được nhiu Chính ph phê duyt s dng. D kiến s có thêm 4 hãng na được cp phép cung ng trong năm 2021, đưa tng s nhà cung cp vaccine Covid-19 trên thế gii lên 11 t chc, vi năng lc sn xut đt ti đa 11,9 t liu (năm 2021) và 15,3 t liu (năm 2022). S liu này chưa k đến các nhà sn xut vaccine ni đa ti n Đ, Trung Quc, Nga..., đã được các chính ph nước này cp phép s dng.

Tien trinh cung ung Vaccine Covid 19 va vai tro cua no 2Theo Liên minh vaccine GAVI (1/2021) d báo ngun cung ca chương trình COVAX trong năm 2021 khong 2 t liu cho 92 nước tham gia chương trình, đáp ng được khong 27% dân s ca các nước này. Tng cung trong c giai đon 2021-2022 (bao gm phn đã cam kết và phn đang đàm phán) đt 2,79 t liu. Trin vng ngun cung ca COVAX có th thay đi do có nhiu yếu t không chc chn, đc bit là năng lc sn xut, quy đnh, kh năng tài tr, các điu khon hp đng và s sn sàng ca các quc gia đ bt đu chương trình tiêm chng vaccine Covid-19 ti nước mình. Ngun cung trong năm 2021 ch yếu đến t AstraZeneca (Anh), vi cam kết cung cp 720 triu liu (chiếm 40%), Novavax (M) vi 550 triu liu (31%) và Johnson & Johnson (M) 500 triu liu (28%). S liu vaccine s được cung cp ch yếu vào na cui năm 2021, do sn phm ca Johnson & Johnson d kiến sang tháng 3/2021 mi được M và EU cp phép, trong khi vaccine ca Novavax đang trong giai đon th nghim cui cùng, d kiến được cp phép vào đu Quý 3/2021.

V phía cu, trong khi các nn kinh tế phát trin phương Tây (M, Canada, EU, Anh...) gp rút đt hàng và trin khai tiêm chng t gia Q4/2020, các quc gia, vùng lãnh th phát trin ti châu Á (Nht Bn, Hàn Quc, Singapore, Hng Kông (Trung Quc), Úc, ...) ch va mi bt đu tiêm chng gn đây, do tâm lý thn trng hơn trong vic cp phép và trin khai tiêm chng ti các nước này. Bên cnh đó, nhiu nước đang phát trin (khu vc Trung Đông, Đông Âu, Châu Á, M Latin và Châu Phi) do hn chế v tim lc tài chính, s được đáp ng mt phn nhu cu vaccine thông qua chương trình COVAX (bt đu phân phi các lô vaccine đu tiên ti các nước thành viên t Q1/2021). Đến tháng 2/2021, tng đơn đt hàng đã được tha thun gia các Chính ph, t chc ln trên thế gii vi các nhà cung cp vaccine đt khong 12 t liu. Vi Vit Nam, theo B Y tế, s cn khong 150 triu liu đ tiêm đ dân s trong năm 2021.

Tien trinh cung ung Vaccine Covid 19 va vai tro cua no 3Trong năm 2021, COVAX d kiến phân phi vaccine cho các quc gia thành viên theo 2 giai đon: (i) giai đon 1 cung cp vaccine cho khong 3-5% dân s, trong đó ch yếu cho nhân viên y tế; (ii) giai đon 2 cung cp cho khong 20-22% dân s, ch yếu cho người cao tui (trên 65 tui) và nhng người ri ro cao. D kiến vaccine Covid-19 s được cung cp rng rãi ti hu hết các quc gia vào na cui năm 2022, vi nhu cu khong 15,8 t liu.

Vai trò ca vaccine đi vi phc hi kinh tế

Kinh tế toàn cu năm 2020 đã suy gim khong 4% (theo WB, tháng 1/2021); d báo phc hi mc 4% năm 2021 và 3,8% năm 2022 khi vaccine được đưa vào tiêm chng cho cng đng. Đi vi Vit Nam, kinh tế năm 2020 đt kết qu đáng khích l khi là mt trong s rt ít các nước có tăng trưởng dương mc 2,91%, thuc nhóm tăng trưởng cao nht, nhưng thp hơn nhiu so vi mc tăng trưởng trung bình 6,5% trong giai đon 5 năm gn đây; điu này cũng cho thy tác đng tiêu cc ca dch Covid-19 ti kinh tế Vit Nam.

Quá trình phc hi kinh tế thế gii và các nước (trong đó có Vit Nam) ph thuc vào 3 yếu t chính: (i) Năng lc và hiu qu kim soát dch Covid-19; (ii) Tình hình cung cp và trin khai hiu qu các chính sách, gói h tr ca Chính ph các nước; và (iii) Hp tác quc tế trong vic thc hin các gii pháp phòng, chng dch bnh, khôi phc kinh tế; trong đó, vic phát trin, cung cp, phân phi và tiêm chng vaccine là yếu t rt quan trng.

Theo đó, vaccine có ít nht 3 vai trò quan trng đi vi sc khe và phc hi, phát trin kinh tế - xã hi. Mt là, vaccine to min dch cng đng, bo v sc khe người dân (theo mt s nghiên cu, đi vi virus Covid-19, min dch cng đng có th đt được nếu 60% cư dân được min dch). Hai là, gim bt sc ép đi vi h thng y tế: đi dch Covid-19 đã đt h thng y tế các nước dưới sc ép rt ln trong vic điu tr cho s lượng ln bnh nhân trong cùng 1 thi đim, gây ra thiếu vt tư, nhân lc y tế phòng dch và điu tr, đng thi suy gim ngun lc điu tr cho các bnh nhân khác. Vic có vaccine s giúp gim s quá ti ti các bnh vin, cơ s y tế, đng thi cng c tính bn vng ca h thng y tế.Ba là, tác đng tích cc cho phc hi và tăng trưởng kinh tế. Theo GAVI, vic tiêm chng vaccine cúm mùa trước giai đon dch bnh lan rng có th giúp nn kinh tế khi mc suy gim 0,13-2,3 đim % so vi trường hp không có vaccine. Kinh tế có th hi phc nh các yếu t: (i) đm bo sc khe cho lc lượng lao đng và tăng năng sut lao đng; (ii) khôi phc các hot đng kinh tế - xã hi khi kim soát được mc đ lây nhim ca dch bnh; và (iii) thúc đy nhu cu đu tư, tiêu dùng ca các h gia đình, doanh nghip khi sc khe cng đng được đm bo.

Các t chc quc tế đu có chung nhn đnh là vaccine Covid-19 s có đóng góp quan trng vào đà phc hi kinh tế năm 2021. Báo cáo ca WB (tháng 1/2021) đưa ra 3 kch bn d báo mc đ tiêm vaccine trên thế gii; vi kch bn cơ s là t l tiêm vaccine mc 60% dân s (mc đt min dch cng đng) vào quý 1/2022, vi kch bn tích cc thì t l này đt được vào quý 4/2021, kch bn tiêu cc là đến cui năm 2022. Trong khi đó, Citi Research (tháng 2/2021) cho rng vaccine được phân phi din rng ngay trong quý 1/2021 và có th đáp ng 70% nhu cu tiêm chng Covid-19 vào cui quý 3 hoc đu quý 4/2021, sm hơn 1 quý so vi d báo tháng 11/2020 cũng như ca nhiu t chc (GAVI và WHO). Theo đó, có vaccine s đóng góp thêm 1,1 đim % cho tăng trưởng kinh tế thế gii năm 2021, tương ng 1,7 đim % cho các nn kinh tế phát trin và 0,3 đim % cho các nn kinh tế mi ni (Hình 2).  

Tien trinh cung ung Vaccine Covid 19 va vai tro cua no 4Năm 2022, tác đng tích cc ca vic có vaccine đi vi tăng trưởng kinh tế toàn cu s nhiu hơn do mc đ ph cp vaccine tăng. Theo đó, vi tiến trình tiêm vaccine như hin nay, kinh tế thế gii s tăng trưởng thêm gn 3 đim % năm 2022 và c 2 năm (2021-2022) s là 4 đim %, EU và M (6 đim %), các nước đang phát trin và mi ni (2,2 đim %) và Vit Nam (khong 0,3 đim % năm 2021 và 1,8 đim % năm 2022).

Tien trinh cung ung Vaccine Covid 19 va vai tro cua no 5Nhn đnh đi vi kch bn trên

Rõ ràng là vaccine có vai trò quan trng thúc đy tiến trình phc hi kinh tế thế gii cũng như ca Vit Nam. Tuy nhiên, quá trình nghiên cu, sn xut, phân phi và tiêm vaccine có nhng thun li và khó khăn riêng.

Ba yếu t thun li cơ bn là: (i) nghiên cu vaccine nhn được nhiu s quan tâm và đu tư ca các quc gia, t chc phi chính ph ln. Ước tính có 31 quc gia trên thế gii tham gia nghiên cu phát trin vaccine Covid-19 (trong đó, 22% s t chc nghiên cu phát trin vaccine là ca M, 11% ca Trung Quc và 8% là ca Nga); (ii) quá trình nghiên cu, phát trin, công nhn và tiêm vaccine Covid-19 được trin khai nhanh chưa tng có (ch mt chưa đy 1 năm so vi thông thường cn khong 2-3 năm hoc thm chí t 3-5 năm); (iii) vai trò dn dt và điu phi ca WHO và GAVI thông qua Chương trình COVAX vi hơn 190 nước tham gia góp phn đy nhanh, tăng tính công bng hơn trong quá trình phân phi và tiêm vaccine trên phm vi toàn cu.

Tuy nhiên, vic phân phi và tiêm chng vaccine Covid-19 vp phi bn khó khănchính như: (i) vn còn tâm lý e ngi ca người dân v tính an toàn ca vaccine (t mc sn sàng tiêm là 46% ti Nga, 63% ti M, 64% ti Nht Bn, 67% ti Đc, đến 79% ti Hàn Quc, 83% ti Trung Quc và 86-87% ti Anh, Brazil và n Đ..., theo kho sát ca Ipsos cui tháng 1/2021); (ii) vic xut hin các biến th mi ca virus SAR CoV-2 khiến hiu qu ca các vaccine gim xung, dn ti vic đt được t l min dch cng đng chm hơn so vi d kiến; (iii) hn chế v kh năng cung cp các thiết b y tế đ tiêm phòng như kim tiêm, v chai đng vaccine (l thy tinh borosilicate)... ti nhiu quc gia (chính ph M d kiến cn có thêm 850 triu kim tiêm đ tiêm vaccine Covid-19, trong khi s kim tiêm sn xut thêm được ch là 420 triu chiếc trong năm 2021); (iv) quá trình vn chuyn, bo qun tương đi khó khăn. Đ vn chuyn s lượng vaccine như tiến trình trên ước tính cn 8 nghìn lượt máy bay Boeing 747 (theo Hip hi Hàng không quc tế - IATA) và vaccine phi được lưu tr và vn chuyn trong điu kin nhit đ t 2-8oC - điu kin bo qun vi đa s vaccine (vaccine Covid-19 ca Pfizer-BioNTech và Moderna yêu cu bo qun nhit đ t -80oC đến -20oC).

Năm hàm ý đi vi Vit Nam

Mt là, căn c tình hình phát trin và phân phi vaccine, Vit Nam s ch có được khong 60 triu liu vaccine so vi nhu cu 150 triu liu (tương đương 40-53% nhu cu) trong năm 2021 và có th ti gia năm 2022 mi có th đt được mc tiêm chng 60-70% dân s đ đt được mc min dch cng đng cn thiết. Do đó, trong năm 2021, Vit Nam vn phi sng chung vi dch bnh trong trng thái "bình thường mi". Theo đó, chính ph cn tiếp tc tp trung thc hin mc tiêu kép,trong đó nhim v phòng chng dch Covid-19 hiu qu vn là ưu tiên hàng đu, bi đó cũng là điu kin tiên quyết đm bo phc hi, phát trin kinh tế - xã hi. Tinh thn khôi phc, phát trin kinh tế - xã hi cũng phi như tinh thn phòng chng dch Covid-19, bi vì chúng ta không th chm ch, chn ch, e ngi trách nhim hay vô cm đ ch lo mt vế ca vn đ (phòng chng dch hoc phát trin kinh tế - xã hi mà không n lc làm tt c hai). Theo đó, cn tính toán phương án ti ưu, không ch quan, lơ là chng dch, nhưng cũng không quá hoang mang, s hãi đến mc luôn phong ta, bế quan, ta cng dn đến ách tc mi hot đng kinh tế - xã hi.

Hai là, Vit Nam cn sm có kế hoch chi tiết v mua, ngun kinh phí, vn chuyn, phân phi, bo qun và tiêm vaccine Covid-19; trong đó, cn lưu ý c khâu nhân lc, thiết b y tế liên quan (k năng tiêm, mũi kim, cơ s tiêm, thiết b bo qun...); l trình tiêm phù hp; x lý ri ro khi xy ra phn ng ph... Trường hp Chính ph cho phép xã hi hóa mt phn đi vi vic mua vaccine, thì cn tính toán đu mi mua, vic gom hàng, vn chuyn và phân công rõ trách nhim các khâu trên như thế nào nhm đm bo hiu qu, minh bch và công bng (hin đã có 1 s doanh nghip, t chc sn sàng mua vaccine cho người lao đng)... Khi đó, Chính ph cn có hướng dn c th v th tc đăng ký, cp phép mua và t chc tiêm vaccine cho người lao đng ca t chc, doanh nghip. Đng thi, tăng cường truyn thông hiu qu nhm đt được s đng thun cũng như ý thc phòng, chng dch.

Ba là, đ ch đng v lâu dài, đc bit là có s xut hin ca các biến chng mi ca virus SARS CoV-2, cn đa dng hóa ngun cung vaccine và bài toán nghiên cu, t sn xut vaccine (trong đó có vaccine Covid-19) cn được quan tâm đu tư và trin khai thc hin.

Bn là, cn thường xuyên theo dõi, cp nht tình hình phát trin và tính hiu qu ca các loi vaccine đ có điu chnh kế hoch mua, phân phi và l trình tiêm vaccine phù hp nhm nhanh chóng đt được min dch cng đng, song vn đm bo an toàn, hiu qu.

Năm là, song song vi vic trin khai tiêm vaccine, các quc gia cn tiếp tc đy mnh các bin pháp phòng, chng dch bnh, nht là vic nâng cao ý thc ca người dân; không ch quan, li hoàn toàn vào vic có vaccine. Đng thi, mi quc gia cũng cn có kế hoch hp tác vi các nước khác khi áp dng giy chng nhn đã tiêm vaccine như thế nào.

Xem 588 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng