Thứ năm, 12 Tháng 12 2019
TIN MỚI

Tiến tới triển khai Basel II: Chờ đợi những đột phá cho ngân hàng Việt

Hinh anh Basel IIÁp dụng Basel II là yêu cầu tất yếu đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam và theo quy định của Thông tư 41/2016/TT-NHNN (Thông tư 41), kể từ 01/01/2020, các ngân hàng sẽ phải chính thức áp dụng tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn Basel II.

Việc triển khai Basel II được coi là giải pháp tái cơ cấu căn bản có tính đột phá, tạo nền tảng cho sự an toàn, phát triển lành mạnh, nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.

Cần thiết để lành mạnh hóa hệ thống

Lợi ích rõ nhất mà Basel II mang lại cho ngân hàng Việt là tăng cường cạnh tranh lành mạnh và minh bạch của hệ thống, tăng cường sức đề kháng của ngân hàng trước bất ổn và biến động của thị trường. Việc các NHTM tích cực để cải thiện vốn, đáp ứng tiêu chuẩn đặt ra tại Thông tư 41 là cần thiết để lành mạnh hoá hệ thống, nâng cao năng lực tài chính. Với các NHTM được NHNN công nhận áp dụng Basel II, đây cũng là cách để các ngân hàng này khẳng định họ ở một “đẳng cấp” khác.

Cụ thể như, các NHTM sẽ an toàn hơn do duy trì tỷ lệ an toàn vốn để bù đắp các rủi ro theo thông lệ quốc tế: Khác với Thông tư 36 (được xây dựng theo chuẩn mực vốn Basel I) chỉ yêu cầu tỷ lệ an toàn vốn để bù đắp rủi ro tín dụng, Thông tư 41 quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường theo đúng yêu cầu của Basel II.  Bên cạnh đó, các NHTM sẽ nắm rõ hơn các rủi ro thông qua việc lượng hóa các rủi ro để phân bổ vốn bù đắp rủi ro một cách hợp lý, nâng cao năng lực quản lý rủi ro; các NHTM sẽ xác định, lượng hóa rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động (hai loại rủi ro chưa được quy định tại Thông tư 36) để duy trì vốn bù đắp 2 loại rủi ro này.

Đối với rủi ro tín dụng, các NHTM xác định chính xác hơn mức vốn yêu cầu so với Thông tư 36 do Thông tư 41 quy định cụ thể các hệ số rủi ro theo từng loại đối tượng khách hàng (Chính phủ, tổ chức tài chính, tổ chức công lập, doanh nghiệp, khách hàng bán lẻ…), loại hình tín dụng đặc thù (cấp tín dụng bán lẻ, cấp tín dụng bảo đảm bằng bất động sản, cho vay thế chấp nhà ở, cho vay chuyên biệt, nợ xấu…), đồng thời quy định cụ thể việc tính vốn cho rủi ro tín dụng đối tác trong các giao dịch của NHTM với các đối tác. Thông qua việc xác định rõ các rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường, các NHTM có cơ sở để nâng cao năng lực quản trị rủi ro, có các biện pháp giảm thiểu rủi ro phù hợp để sử dụng hiệu quả vốn tự có trong các hoạt động kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Ngoài ra, các NHTM có cơ hội phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ thông tin. Theo đó, khác với Thông tư 36, Thông tư 41 yêu cầu các NHTM tính tỷ lệ an toàn vốn chi tiết đến từng đối tượng khách hàng, sản phẩm, hoạt động kinh doanh và nhiều loại rủi ro khác nhau. Do đó, các NHTM cần có một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại để tính vốn kịp thời, chính xác theo quy định tại Thông tư 41, đáp ứng yêu cầu về quản trị, điều hành cũng như yêu cầu về thanh tra, giám sát của NHNN.

Việc triển khai thông tư 41 cũng là bước tăng cường tính minh bạch hoạt động kinh doanh của các NHTM, giám sát của các nhà đầu tư, đối tác, người gửi tiền, tạo điều kiện thuận lợi cho các NHTM hoạt động lành mạnh trong việc huy động vốn, nâng cao năng lực tài chính. Theo yêu cầu của chuẩn mực vốn Basel II, Thông tư 41 có quy định về việc công bố công khai thông tin về tỷ lệ an toàn vốn, trạng thái rủi ro, các chính sách quản lý rủi ro... để nâng cao kỷ luật thị trường. Điều này sẽ giúp các lực lượng thị trường (các nhà đầu tư, đối tác, người gửi tiền, người có lợi ích liên quan…) có điều kiện để giám sát NHTM, đồng thời tạo điều kiện các NHTM đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn, có chính sách quản lý rủi ro phù hợp, hoạt động lành mạnh sẽ huy động vốn với chi phí thấp, thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia vốn, từ đó nâng cao năng lực tài chính để hoạt động.

Việc tuân thủ quy định tại Thông tư 41 còn tạo điều kiện các NHTM tiếp cận thị trường quốc tế. Bởi lẽ Basel II là chuẩn mực quan trọng nhất để đánh giá mức độ an toàn của các NHTM. Do đó, các NHTM áp dụng Basel II sẽ có điều kiện thuận lợi khi mở rộng hoạt động sang thị trường nước ngoài, đặc biệt đối với các quốc gia quy định tuân thủ Basel II là điều kiện bắt buộc khi gia nhập thị trường. Đồng thời, áp dụng Basel II là yếu tố tích cực để tổ chức xếp hạng quốc tế nâng hạng mức tín nhiệm, tạo điều kiện cho NHTM tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý từ các thị trường quốc tế.

Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 cũng đã nhấn mạnh: “Tăng vốn và cải thiện chất lượng nguồn vốn tự có của các NHTM và các TCTD phi ngân hàng, bảo đảm mức vốn điều lệ không thấp hơn mức vốn pháp định và đáp ứng đầy đủ tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo quy định của pháp luật và chuẩn mực quốc tế...”.

Ngoài ra, tính minh bạch cũng là một trong những nội dung quan trọng khi áp dụng Basel II. Bước chân vào Basel II, các ngân hàng phải đảm bảo thông tin chuẩn xác, cập nhật, tích hợp thông tin một cách thông minh, hiệu quả vào trong hệ thống thông tin chung của ngân hàng. Điều này là vô cùng quan trọng, bởi khi thông tin được sử dụng linh hoạt, điều tiết tốt hơn sẽ giúp ích cho ngân hàng trong việc sáng tạo ra những sản phẩm, dịch vụ chính xác, hiệu quả hơn.

Còn nhiều khó khăn để tiến tới chuẩn Basel II

Tuy nhiên, thực tế, việc đạt tiêu chuẩn Basel II của các NHTM còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Chẳng hạn, về tài chính, mặc dù Thông tư 41 quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu là 8%, nhưng  do có thêm rủi ro hoạt động, rủi ro thị thường và thay đổi trong cách xác định với rủi ro tín dụng như đã nêu trên, NHTM cần duy trì vốn tự có  cao hơn so với Thông tư 36. Do đó, có thể một số NHTM chưa đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn theo Thông tư 41 và các NHTM này sẽ gặp thách thức tăng vốn để nâng cao năng lực tài chính. Về vấn đề này, Thông tư 41 quy định hiệu lực bắt đầu từ ngày 01/01/2020 cho phép NHTM có thời gian 3 năm (kể từ thời điểm ban hành) để chuẩn bị, xây dựng các kế hoạch tăng vốn, chiến lược kinh doanh trên cơ sở phân bổ vốn hiệu quả và điều chỉnh hợp lý cơ cấu Tổng tài sản có rủi ro: Tăng tỷ trọng các tài sản Có có hệ số rủi ro thấp (cho vay các doanh nghiệp có hệ số rủi ro thấp, an toàn; cho vay các lĩnh vực, sản phẩm có hệ số rủi ro thấp...), giảm tỷ trọng các tài sản Có có hệ số rủi ro cao (giảm cho vay đối với hoạt động kinh doanh cổ phiếu, cho vay công ty con, công ty liên kết...).

Riêng đối với các NHTM Nhà nước, hiện nay vẫn bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn theo quy định, tuy nhiên, tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng này đang sát ngưỡng quy định tối thiểu tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN (có hiệu lực từ 01/01/2020) do việc tăng vốn của các ngân hàng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Trong báo cáo gửi Quốc hội trong kỳ hợp này, người đứng đầu Ngành ngân hàng cho biết: "Với thực trạng tài chính như hiện tại và nhu cầu vốn tự có để đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo quy định, nhu cầu tăng vốn điều lệ của các NHTM Nhà nước là rất cấp thiết, đặc biệt trong thời gian tới, các ngân hàng thực hiện áp dụng chuẩn Basel II theo thông tư 41/2016/TT-NHNN và đáp ứng tiêu chuẩn của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế nhằm giữ mức xếp hạng tín nhiệm hiện tại". Cũng phải nói thêm rằng, hiện tại phương án tăng vốn của các ngân hàng chưa được phê duyệt đã ảnh hưởng tới dư địa tăng trưởng của các ngân hàng cũng như áp lực tăng chi phí vốn do thực hiện các biện pháp bù đắp nhu cầu nâng cao năng lực tài chính như phát hành trái phiếu thứ cấp, tăng nguồn tiền gửi trung dài hạn. Cơ cấu tín dụng tập trung cho các lĩnh vực ưu tiên khuyến khích của Chính phủ và các phân khúc có khả năng sinh lời cao.

Trong vấn đề  quản trị, điều hành, việc thực hiện Thông tư 41 cũng như các văn bản của NHNN ban hành trong thời gian tới để hướng dẫn thực hiện Basel II đòi hỏi các NHTM cần thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tăng cường đáng kể năng lực quản trị rủi ro, hoàn thiện cơ chế quản trị, điều hành.

Về cơ sở pháp lý liên quan (Chuẩn mực kế toán, quy định về tài sản bảo đảm…), theo yêu cầu của Basel II, Thông tư 41 quy định việc tính toán vốn theo giá trị thị trường. Tuy nhiên, Chuẩn mực kế toán Việt Nam, các quy định liên quan đến tài sản bảo đảm (nhất là tài sản bảo đảm phi tài chính) chưa hỗ trợ cho việc xác định giá trị thị trường khi tính toán tỷ lệ an toàn vốn. Do đó, việc triển khai thực hiện Thông tư 41 sẽ thuận lợi hơn khi các Chuẩn mực kế toán Việt Nam được sửa đổi phù hợp với Chuẩn mực kế toán quốc tế và các quy định về tài sản bảo đảm được hoàn thiện, tạo lập được các thị trường chính thức để có thể xác định được theo giá trị thị trường.

Mặc dù còn nhiều khó khăn, thách thức, nhưng việc tiến tới áp dụng các chuẩn mực Basel II, trong đó có vấn đề cải thiện vốn, đáp ứng tiêu chuẩn đặt ra tại Thông tư 41 là cần thiết để lành mạnh hoá hệ thống, nâng cao năng lực tài chính.

Hoàn thiện về pháp lý và tích cực triển khai

Ngày 30/12/2016, Thống đốc NHNN ban hành Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ toàn vốn đối với ngân hàng, chi nhánh NHNNg (Thông tư 41), hướng dẫn triển khai Basel theo phương pháp tiêu chuẩn, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2020.

Tiếp đó, ngày 18/5/2018, Thống đốc NHNN đã ban hành Thông tư số 13/2018/TT-NHNN quy định hệ thống kiểm soát nội bộ của NHTM, chi nhánh NHNNg (Thông tư 13) có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2019, trong đó riêng quy định về đánh giá nội bộ mức đủ vốn (ICAAP) làm cơ sở pháp lý cho việc thực hiện Trụ cột 2 của Basel II có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2021. Thông tư 13 là văn bản quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, hoàn thiện mô hình ba tuyến bảo vệ độc lập trong hoạt động ngân hàng, thay đổi về văn hóa kiểm soát, quản lý rủi ro và đánh giá nội bộ mức đủ vốn ICAAP theo trụ cột 2 Basel II, để đưa ra quyết định kinh doanh hàng ngày của NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Như vậy, việc NHNN ban hành Thông tư 41 và Thông tư 13 đã có đủ cơ sở pháp lý để thực hiện Chuẩn mực vốn Basel II theo phương pháp tiêu chuẩn.

Đồng thời, hiện NHNN đang hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (NHNNg) theo phương pháp nâng cao (FIRB) làm cơ sở pháp lý cho việc triển khai Basel II theo phương pháp nâng cao.

Ngoài ra, theo Quyết định 254/QĐ-TTg ngày 01/03/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) giai đoạn 2011-2015”, bên cạnh các giải pháp về xử lý nợ xấu và các ngân hàng yếu kém, việc triển khai Basel II được coi là giải pháp tái cơ cấu căn bản có tính đột phá thông qua việc phân bổ vốn hợp lý theo rủi ro, nâng cao năng lực quản lý rủi ro, hoàn thiện cơ cấu quản trị điều hành theo thông lệ quốc tế để tạo giá trị cốt lõi và sự phát triển bền vững cho các NHTM, tạo nền tảng cho sự an toàn, phát triển lành mạnh, nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.

Về phía các NHTM cũng đã, đang khẩn trương nâng cấp, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ thông tin, công cụ tính toán, nguồn nhân lực phục vụ cho việc tính toán vốn theo quy định tại Thông tư 41 và triển khai Basel II.  Đồng thời, thực hiện các biện pháp nâng cao năng lực tài chính nhằm tuân thủ tỷ lệ an toàn vốn vốn theo quy định tại Thông tư 41, cụ thể như: tăng vốn tự có thông qua các hình thức: phát hành thêm cổ phiếu, chia cổ tức bằng cổ phiếu, phát hành trái phiếu tăng vốn cấp 2 và các hình thức tăng vốn khác; điều chỉnh chiến lược kinh doanh trên cơ sở phân bổ vốn hiệu quả và điều chỉnh hợp lý cơ cấu Tổng tài sản có rủi ro.

Thời gian qua, công tác cơ cấu lại các TCTD cũng tiếp tục được đẩy mạnh. Theo Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng (NHNN), kết quả cơ cấu lại các TCTD đã tạo sự ổn định, an toàn của hệ thống các TCTD được giữ vững, thể hiện ở các mặt như: Năng lực tài chính của các TCTD tiếp tục được củng cố, vốn điều lệ tăng dần qua các năm; quy mô hệ thống các TCTD tiếp tục tăng. Bên cạnh đó, năng lực quản trị điều hành, hoạt động kiểm tra, kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro của các TCTD từng bước được nâng cao để tiệm cận với thông lệ quốc tế, sự minh bạch trong hoạt động của hệ thống các TCTD đã được nâng cao một bước...Cùng với công tác tái cơ cấu, các giải pháp xử lý nợ xấu một cách hiệu quả thời gian qua đã góp phần tăng năng lực tài chính cho TCTD.

Đến nay, tại Việt Nam, số lượng NHTM hoàn tất Basel II mới dừng lại ở con số 14. Do những khó khăn nhất định trong vấn đề tăng vốn, đặc biệt với những NHTM nhỏ nên việc hoàn tất Basel II không phải chuyện dễ dàng thực hiện được. Không chỉ với NHTM nhỏ, một số NHTM lớn như Vietinbank, BIDV, Sacombank cũng đang chạy đua với thời gian. Điều này cũng đặt ra bài toán khó trong quản lý, điều hành của NHNN khi thời gian áp dụng chuẩn Basel II đã cận kề.

Hà Linh

Xem 101 lần
Đánh giá bài này
(0 bình chọn)
Xem theo ngày tháng

Gửi bình luận

Chắc chắn rằng bạn đã điền đầy đủ các thông tin bắt buộc, được đánh dấu bởi dấu (*). Không cho phép dùng mã HTML.